Sanctiewetgeving en compliance: wat moet uw onderneming regelen bij internationale transacties?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

EU-sancties gelden rechtstreeks voor iedere Nederlandse onderneming: u mag geen geld of economische middelen ter beschikking stellen aan gesanctioneerde personen en geen verboden goederen of diensten leveren aan gesanctioneerde landen. Overtreding is in Nederland strafbaar via de Sanctiewet 1977 en de Wet op de economische delicten, en ook wie zonder opzet handelt, kan aansprakelijk zijn als hij onvoldoende heeft gecontroleerd.

Hieronder leest u welke regels gelden, hoe u handelspartners en transacties controleert, wat u in contracten opneemt en wat de gevolgen van een overtreding zijn. Een overzicht van de sanctieregimes zelf vindt u in onze gids over sanctiewetgeving.

Welke sanctieregels gelden voor uw onderneming?

De belangrijkste sancties zijn EU-verordeningen, die zonder omzetting rechtstreeks gelden voor ondernemingen in de EU en voor EU-onderdanen, ook buiten de EU. De Sanctiewet 1977 regelt in Nederland vooral de strafbaarheid van overtredingen en het toezicht.

VN-sancties werken in de EU meestal door via een EU-verordening. Daarnaast kan Nederland nationale sanctieregelingen vaststellen, zoals de nationale terrorismelijst. Een kabinetsvoorstel voor een nieuwe Wet internationale sanctiemaatregelen, die de Sanctiewet 1977 moet vervangen, is nog in behandeling.

Welke soorten sancties bestaan er?

• Financiële sancties: tegoeden van gesanctioneerde personen en entiteiten worden bevroren, en u mag hun geen geld of economische middelen ter beschikking stellen.
• Handelsbeperkingen: verboden op in- of uitvoer van bepaalde goederen en technologie, zoals de uitgebreide lijsten in Verordening (EU) nr. 833/2014 voor Rusland.
• Dienstenverboden: bijvoorbeeld een verbod op bepaalde advies-, IT- of financiële diensten aan Russische entiteiten.
• Wapenembargo’s en reisverboden voor bepaalde landen en personen.

Los van sancties geldt voor goederen voor tweeërlei gebruik, die civiel en militair inzetbaar zijn, een vergunningplicht bij uitvoer volgens Verordening (EU) 2021/821. De Douane, via de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer, verleent die vergunningen.

Geldt de bevriezing ook voor dochterondernemingen?

Ja, in de regel wel. Volgens de richtsnoeren van de Europese Commissie geldt de bevriezing ook voor entiteiten waarvan een gesanctioneerde persoon meer dan 50% van de aandelen bezit of die hij feitelijk controleert, ook als die entiteit zelf niet op de lijst staat.

Daarom is het niet genoeg om alleen de naam van uw wederpartij te controleren. U moet ook de uiteindelijke eigenaren en zeggenschapsstructuur onderzoeken.

Wie houdt toezicht en wie handhaaft?

De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) houden toezicht op financiële instellingen volgens de Regeling toezicht Sanctiewet 1977. De Douane controleert de in- en uitvoer van goederen.

Strafrechtelijk onderzoek doet meestal de FIOD, onder leiding van het Openbaar Ministerie. Hoe de Douane daarbij te werk gaat, leest u in ons artikel over de Douane en sancties, en over de strafrechtelijke kant in ons artikel over strafrechtelijke handhaving van internationale sancties.

Wat zijn de gevolgen van een overtreding?

Een overtreding van sanctieregels is een economisch delict. Bij opzet is het een misdrijf waarop gevangenisstraf en hoge geldboetes staan; zowel de onderneming als de feitelijk leidinggevende bestuurder kan worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht).

Daarnaast kunnen goederen in beslag worden genomen, kan het OM het verkregen voordeel laten ontnemen en kan een bank de relatie opzeggen. Volgens de EU-richtlijn 2024/1226 moeten lidstaten de strafbaarstelling van sanctieschendingen harmoniseren en verzwaren; volg de Nederlandse implementatie daarvan. Wanneer een onderneming strafbaar is, leest u in ons artikel over economische delicten; voor Rusland in het bijzonder in ons artikel over het overtreden van Rusland-sancties.

Wat is omzeiling en wanneer bent u daarbij betrokken?

Het is verboden bewust en opzettelijk deel te nemen aan activiteiten die tot doel of gevolg hebben dat sancties worden omzeild (bijvoorbeeld artikel 12 van Verordening 833/2014). Volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie valt daaronder ook het aanvaarden van het risico dat een transactie tot omzeiling leidt.

Bekende signalen zijn levering via derde landen die opvallend meer van een product afnemen, tussenpersonen zonder duidelijke bedrijfsactiviteit, ongebruikelijke betalingsroutes en het verzoek om goederen anders te omschrijven. Bij zulke signalen moet u nader onderzoek doen of afzien van de transactie.

Hoe richt u sanctiecompliance in?

Begin met een risicoanalyse van uw producten, landen en klanten, en leg daarna vast hoe u screent, wie beslist en hoe u escaleert. De omvang hangt af van uw risico; een exporteur van dual-use goederen heeft meer nodig dan een binnenlandse dienstverlener.

1. Screen klanten, leveranciers, uiteindelijke eigenaren en eindgebruikers tegen de EU-sanctielijst en eventuele nationale lijsten, vóór de transactie en daarna periodiek.
2. Classificeer uw goederen met de douanecode en controleer of ze onder een handelsverbod of de dual-use-regels vallen.
3. Vraag bij risicovolle transacties een eindgebruikersverklaring en controleer die op aannemelijkheid.
4. Leg vast wie bij een mogelijke treffer beslist en wanneer u een transactie stopt.
5. Train medewerkers in verkoop, inkoop, logistiek en financiën op hun eigen risico’s.
6. Bewaar alle screeningresultaten en beslissingen, zodat u bij een controle kunt aantonen wat u heeft gedaan.

Een EU-moederonderneming moet zich bovendien inspannen om te voorkomen dat haar dochters buiten de EU de Rusland-sancties ondermijnen (artikel 8a Verordening 833/2014). Of uw onderneming een compliancebeleid moet hebben, leest u in ons artikel wanneer is uw onderneming verplicht een compliancebeleid te hebben.

Wat neemt u op in contracten?

Neem een sanctieclausule op die u het recht geeft de uitvoering op te schorten of het contract te beëindigen als een wederpartij of transactie onder sancties komt te vallen. Bij export van bepaalde goederen naar landen buiten de EU is een clausule die wederuitvoer naar Rusland verbiedt verplicht (artikel 12g Verordening 833/2014).

Ontbreekt een clausule, dan kan een nieuwe sanctie onder het Nederlandse recht overmacht opleveren (artikel 6:75 BW). Verordening 833/2014 bepaalt bovendien in artikel 11 dat vorderingen van gesanctioneerde partijen die verband houden met door sancties getroffen contracten niet worden toegewezen. Meer over handel met specifieke landen leest u in ons artikel over zakendoen met Rusland, Iran en China.

Wat geldt voor financiële instellingen?

Banken, verzekeraars en betaalinstellingen moeten op grond van de Regeling toezicht Sanctiewet 1977 hun relaties en transacties administratief controleren en treffers melden aan DNB of de AFM. De EBA-richtsnoeren over interne beleidsregels voor beperkende maatregelen gelden sinds 30 december 2025.

Vanaf 10 juli 2027 geldt de Europese antiwitwasverordening (Verordening (EU) 2024/1624), die instellingen ook verplicht het risico op omzeiling van gerichte financiële sancties in hun risicobeoordeling mee te nemen. Voor ondernemingen betekent dit dat banken vaker vragen stellen en betalingen langer kunnen vasthouden.

Waar let u als exporteur op?

• Controleer per goed of het onder een EU-handelsverbod of de dual-use-vergunningplicht valt.
• Screen ook de eigenaren van uw afnemer op de 50%-regel.
• Neem de verplichte no-Russia-clausule op waar artikel 12g van toepassing is.
• Wees alert op afnemers in derde landen met een plotselinge vraag naar gevoelige goederen.

Waar let u als importeur of afnemer op?

• Controleer of de goederen onder een invoerverbod vallen, bijvoorbeeld voor Russisch staal of aardolieproducten.
• Vraag herkomstdocumenten op en controleer die op aannemelijkheid.
• Screen uw leveranciers en hun eigenaren tegen de sanctielijsten.
• Betaal niet aan een gesanctioneerde partij of via een geblokkeerde bank.

Wat kunnen wij voor u doen bij sanctiewetgeving en compliance?

• Beoordelen of een transactie, product of wederpartij onder sancties valt.
• Een sanctiecompliancebeleid en screeningprocedure opstellen die past bij uw risico.
• Sanctie- en no-Russia-clausules opstellen en bestaande contracten toetsen.
• U bijstaan bij vragen van de Douane, DNB of uw bank over een geblokkeerde transactie.
• De onderneming of bestuurder bijstaan bij een onderzoek door de FIOD of het OM. Meer over onze advocaten ondernemingsrecht.

Samengevat

• EU-sanctieverordeningen gelden rechtstreeks; de Sanctiewet 1977 maakt overtreding strafbaar.
• Bevriezing geldt ook voor entiteiten die voor meer dan 50% eigendom zijn van of gecontroleerd worden door gesanctioneerde personen.
• Bewuste deelname aan omzeiling is verboden; ook het aanvaarden van dat risico kan daaronder vallen.
• Voor bepaalde export is een no-Russia-clausule in het contract verplicht (artikel 12g Verordening 833/2014).
• Leg screening en beslissingen vast; dat is uw belangrijkste bewijs bij een controle.

Veelgestelde vragen

Gelden Amerikaanse sancties ook voor mijn Nederlandse onderneming?

Niet rechtstreeks, maar ze kunnen u wel raken, bijvoorbeeld bij betalingen in dollars, Amerikaanse goederen of technologie, of Amerikaanse medewerkers. Banken passen ze vaak toe in hun eigen beleid; laat het effect per geval beoordelen.

Wat doe ik als ik een treffer vind tijdens screening?

Stop de transactie, stel vast of het om dezelfde persoon of entiteit gaat en leg alles vast. Is het een echte treffer, dan bevriest u de middelen en meldt u dit aan de bevoegde autoriteit.

Mag ik een lopend contract nog uitvoeren na een nieuwe sanctie?

Soms wel. Sanctieverordeningen bevatten vaak een overgangstermijn voor contracten die vóór een bepaalde datum zijn gesloten. Controleer de precieze bepaling in de verordening voordat u verder levert.

Ben ik als bestuurder persoonlijk strafbaar?

Dat kan, als u opdracht gaf tot de overtreding of er feitelijk leiding aan gaf (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Ook bewust wegkijken bij duidelijke signalen kan voldoende zijn.