Gepubliceerd op 30 april 2017 · Laatst bijgewerkt op 18 september 2026
Wie met verboden goederen langs de Nederlandse douane komt, riskeert twee soorten sancties. De douane kan zelf een bestuurlijke boete opleggen op grond van hoofdstuk 9 van de Algemene douanewet, of het feit strafrechtelijk laten afdoen op grond van hoofdstuk 10 van diezelfde wet. Welke route wordt gekozen, hangt af van de aard, de omvang en de ernst van het feit.
Inhoudsopgave
Welke wet geldt bij de douane, en voor wie?
De Algemene douanewet is de Nederlandse wet die het Europese douanerecht uitvoert en handhaaft. Zij bevat een eigen sanctiestelsel: hoofdstuk 9 regelt de bestuurlijke boeten in de artikelen 9:1 tot en met 9:16, hoofdstuk 10 de strafrechtelijke bepalingen in de artikelen 10:1 tot en met 10:18, met in afdeling 10.2 de algemene bepalingen van strafrecht die op die feiten van toepassing zijn.
Voor de vraag of u onder die wet valt, is uw nationaliteit niet van belang. Artikel 2 van het Wetboek van Strafrecht bepaalt dat de Nederlandse strafwet toepasselijk is op ieder die zich in Nederland aan enig strafbaar feit schuldig maakt. Wie op Schiphol of Eindhoven Airport aankomt, valt dus onder hetzelfde regime als een inwoner van Nederland. Waar de Algemene douanewet niet in een eigen regeling voorziet, gelden aanvullend het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Algemene wet bestuursrecht.
Wat zijn verboden goederen precies?
De douane handhaaft niet alleen de heffing van rechten, maar ook een lange reeks verboden en beperkingen die in andere wetten staan. Verdovende middelen vallen onder de Opiumwet. Wapens en munitie vallen onder de Wet wapens en munitie, waarvan artikel 2 de categorieën indeelt; wat in het ene land als gebruiksvoorwerp geldt, kan hier in een verboden categorie vallen. Verder gaat het onder meer om namaakartikelen, beschermde dier- en plantensoorten, bepaalde geneesmiddelen, cultuurgoederen en producten die niet aan de Europese veiligheidseisen voldoen.
Een aparte categorie zijn liquide middelen. Op grond van Verordening (EU) 2018/1672 moet u contant geld van 10.000 euro of meer aangeven wanneer u de Europese Unie binnenkomt of verlaat. Onder liquide middelen vallen niet alleen bankbiljetten, maar ook verhandelbare instrumenten aan toonder, goud en prepaidkaarten. Geld is op zichzelf geen verboden goed, maar het niet aangeven ervan is wel een zelfstandige overtreding.
Veel reizigers lopen niet tegen opzet aan, maar tegen onwetendheid: een geschenk waarvan de herkomst onbekend is, een mes in de bagage, een medicijn dat in Nederland receptplichtig is. Dat het niet uw bedoeling was, sluit een sanctie niet uit; het beïnvloedt wel de zwaarte ervan en de vraag of het bestuursrechtelijke of het strafrechtelijke spoor wordt gekozen.
Wanneer legt de douane een bestuurlijke boete op?
Het bestuursrechtelijke spoor is bedoeld voor overtredingen van de douaneformaliteiten. Denk aan goederen die niet bij de douane worden aangebracht, aan het niet naleven van vergunningvoorwaarden, aan goederen die in een opslaglocatie ontbreken, en aan het niet tijdig beëindigen van een douaneregeling. De inspecteur legt dan een boete op bij beschikking, zonder tussenkomst van een rechter.
De hoogte hangt af van het soort verzuim en, bij een tekort aan afgedragen rechten, van het ontdoken bedrag. Voor lichte verzuimen geldt een beperkt tarief; bij ernstiger gevallen kan de boete oplopen tot een veelvoud daarvan. De precieze tarieven worden periodiek bijgesteld, dus ga uit van het bedrag in uw beschikking en niet van een ouder overzicht. Herkent u dit patroon uit een andere sector, dan is dat geen toeval: ook andere toezichthouders werken met bestuurlijke boeten, zoals wij beschrijven bij bestuurlijke boetes van de NVWA.
Wanneer volgt strafrechtelijke afdoening?
Zodra het gaat om verboden goederen, om opzet of om een substantieel ontdoken bedrag, komt hoofdstuk 10 van de Algemene douanewet in beeld. Daarin zijn onder meer strafbaar gesteld het niet, onjuist of onvolledig doen van aangifte en het binnenbrengen van goederen in strijd met een verbod. De wet maakt daarbij zelf het onderscheid tussen misdrijf en overtreding: voorziet de bepaling in gevangenisstraf, dan is het feit een misdrijf; kent zij alleen een geldboete, dan is het een overtreding.
Dat onderscheid is niet academisch. Een veroordeling voor een misdrijf komt op uw justitiële documentatie te staan en kan jaren later opduiken bij de beoordeling van een verklaring omtrent het gedrag, bij een vergunningaanvraag of bij een visumaanvraag. Bij verdovende middelen komt daar de Opiumwet zelfstandig bij, met een eigen en zwaarder strafmaximum; wij gaan daarop in bij hennep en strafrecht.
Hoe hoog kunnen de geldboetes oplopen?
De strafrechtelijke geldboetes worden uitgedrukt in de categorieën van artikel 23 van het Wetboek van Strafrecht. Sinds 1 januari 2026 bedragen die maxima 550 euro voor de eerste categorie, 5.500 euro voor de tweede, 11.000 euro voor de derde, 27.500 euro voor de vierde, 110.000 euro voor de vijfde en 1.100.000 euro voor de zesde categorie. Die bedragen worden periodiek geïndexeerd, wat verklaart waarom oudere publicaties over dit onderwerp veel lagere bedragen noemen.
De Algemene douanewet kent daarnaast de systematiek dat de boete kan worden gesteld op het bedrag aan ontdoken rechten wanneer dat hoger uitvalt dan het categoriemaximum. Bij opzet ligt het toepasselijke maximum bovendien hoger dan bij een feit zonder opzet. Naast geldboete en gevangenisstraf kan de rechter goederen verbeurd verklaren of onttrekken aan het verkeer; bij verboden goederen krijgt u die dus in beginsel niet terug.
Hoe verloopt de bestuurlijke procedure?
Bij lichte verzuimen ontvangt u de boetebeschikking met een korte weergave van de geconstateerde feiten. Gaat het om een zwaardere boete, dan wordt u eerst schriftelijk in kennis gesteld van het voornemen: u krijgt dan gelegenheid uw zienswijze te geven voordat de inspecteur beslist. Van die gelegenheid moet u gebruikmaken, want feiten die u pas later aanvoert, wegen minder zwaar.
Bent u het met de beschikking oneens, dan maakt u bezwaar bij de inspecteur. De bezwaartermijn van de Algemene wet bestuursrecht bedraagt zes weken, gerekend vanaf de dag na bekendmaking van het besluit (artikel 6:7 Awb). De inspecteur heroverweegt zijn besluit; blijft hij bij zijn standpunt, dan staat beroep bij de rechtbank open en daarna hoger beroep. Die volgorde is dwingend: wie de bezwaarfase overslaat of te laat is, staat vrijwel altijd met lege handen.
Hoe verloopt de strafrechtelijke afdoening?
Bij een strafbaar feit wordt een proces-verbaal opgemaakt. Op basis daarvan kan een strafbeschikking worden uitgevaardigd: een buitengerechtelijke afdoening die is geregeld in titel IVa van het Wetboek van Strafvordering, de artikelen 257a tot en met 257h. Artikel 257a Sv regelt wie een strafbeschikking mag uitvaardigen en welke straffen daarin kunnen worden opgelegd; artikel 257c Sv bevat waarborgen bij de oplegging, waaronder de verplichting de verdachte in bepaalde gevallen eerst te horen.
Bent u het niet eens met de strafbeschikking, dan doet u verzet bij het parket dat haar heeft uitgevaardigd, op grond van artikel 257e Sv. De termijn daarvoor staat in de beschikking zelf en is kort, dus wacht niet af. Na verzet wordt de zaak opnieuw beoordeeld: de strafbeschikking kan worden ingetrokken of gewijzigd, of de zaak wordt alsnog aan de rechter voorgelegd. In zwaardere zaken gaat het proces-verbaal meteen naar de officier van justitie, die kan dagvaarden of de zaak voor bestuursrechtelijke afdoening kan terugleggen bij de inspecteur. De verschillen tussen deze afdoeningsvormen zetten wij uiteen bij OM-transactie, strafbeschikking of dagvaarding, en wat u op een OM-zitting kunt verwachten leest u bij de OM-zitting.
Waarom u een boete niet zomaar ter plekke betaalt
Bij sommige feiten wordt aangeboden de zaak direct af te doen tegen betaling. Dat is aantrekkelijk als u haast hebt, maar het is zelden verstandig. Betaling van een strafbeschikking geldt als een aanvaarding van de afdoening en de vaststelling van schuld blijft geregistreerd. Dat kan later doorwerken in uw justitiële documentatie en daarmee in een verklaring omtrent het gedrag, een beroepsregistratie of een verblijfs- of vergunningaanvraag.
Betalen is dus geen neutrale keuze en niet betalen evenmin: wie noch betaalt noch verzet doet, krijgt aanmaningen, invorderingskosten en uiteindelijk executiemaatregelen. Laat daarom binnen de termijn beoordelen of het verstandiger is verzet te doen dan te betalen.
Wat als de douane goederen of geld inhoudt?
De douane kan goederen vasthouden of in beslag laten nemen. Voor liquide middelen bestaat een aparte regeling: op grond van artikel 7 van Verordening (EU) 2018/1672 kunnen de bevoegde autoriteiten geld tijdelijk in bewaring nemen wanneer de aangifteplicht niet is nageleefd of wanneer er aanwijzingen zijn van een verband met criminele activiteiten. Die bewaring geldt in beginsel voor ten hoogste dertig dagen en kan tot negentig dagen worden verlengd.
Krijgt u uw goederen of geld niet terug, dan kunt u daartegen opkomen. Welke stappen daarvoor openstaan, beschrijven wij bij inbeslagname van goederen en, specifiek voor contant geld, bij uw rechten bij inbeslagname van contant geld. Gaat het om een voorwerp dat onder de wapenwetgeving valt, dan speelt daarnaast de vraag in welke categorie het valt; die grens bespreken wij bij wapenbezit en strafrecht.
Veelgestelde vragen
Kan de douane zelf straffen opleggen?
De douane kan zelfstandig bestuurlijke boeten opleggen op grond van hoofdstuk 9 van de Algemene douanewet. Strafrechtelijke afdoening loopt via een strafbeschikking of via de officier van justitie en de rechter.
Ik wist niet dat het goed verboden was. Maakt dat verschil?
Onwetendheid neemt de overtreding niet weg, maar afwezigheid van opzet kan wel leiden tot een lagere sanctie of tot bestuursrechtelijke in plaats van strafrechtelijke afdoening. Leg die omstandigheden dus vroeg en onderbouwd op tafel.
Moet ik contant geld altijd aangeven?
Bij binnenkomst in of vertrek uit de Europese Unie geldt een aangifteplicht vanaf 10.000 euro, inclusief goud, prepaidkaarten en instrumenten aan toonder. Binnen de Unie geldt die verordening niet, maar kan de douane wel om opheldering vragen.
Krijg ik een strafblad van een douaneboete?
Een bestuurlijke boete leidt niet tot justitiële documentatie. Een strafbeschikking of een veroordeling voor een misdrijf wel, met mogelijke gevolgen voor een verklaring omtrent het gedrag.
Bijstand bij een douanesanctie
Een douanezaak wordt vaak onderschat omdat zij begint met een formulier en niet met een aanhouding. De termijnen zijn kort en de keuze tussen betalen, bezwaar en verzet bepaalt of u later nog iets kunt rechtzetten. Law & More beoordeelt welke route in uw geval openstaat, voert het bezwaar bij de inspecteur of het verzet bij het parket, en staat u bij als het tot een zitting komt. Neem gerust contact op zolang de termijn nog loopt.
