Gepubliceerd op 3 augustus 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Een schadestaatprocedure is de vervolgprocedure waarin alleen nog de omvang van de schadevergoeding wordt vastgesteld, nadat de rechter in de hoofdzaak al heeft geoordeeld dat de wederpartij aansprakelijk is en heeft veroordeeld tot schadevergoeding op te maken bij staat. Zij is geregeld in de zesde titel van het tweede boek van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de artikelen 612 tot en met 615b Rv, en wordt ingeleid door betekening van een schadestaat.
Inhoudsopgave
Wat is een schadestaatprocedure?
De schadestaatprocedure is geen nieuwe zaak maar een voortzetting van het geding. Wat in de hoofdzaak is beslist over de grondslag van de aansprakelijkheid staat vast en komt niet opnieuw ter discussie. Het debat gaat uitsluitend nog over de vraag welke schadeposten voor vergoeding in aanmerking komen, hoe hoog die posten zijn en of de vergoedingsplicht wordt verminderd door omstandigheden aan de zijde van de benadeelde.
Dat onderscheid verklaart waarom partijen die een veroordeling tot schadevergoeding op te maken bij staat in handen krijgen, niet terug bij af zijn. Zij hebben het zwaarste deel achter de rug: het oordeel dat er is tekortgeschoten of onrechtmatig is gehandeld. Wat het verschil tussen wanprestatie en onrechtmatige daad voor die grondslag betekent, hebben wij afzonderlijk beschreven.
Wanneer verwijst de rechter naar de schadestaat?
Het uitgangspunt is dat de rechter de schade zoveel mogelijk zelf begroot in het vonnis waarin hij tot vergoeding veroordeelt (artikel 612 Rv). Alleen wanneer die begroting in de hoofdprocedure niet mogelijk is, mag hij partijen naar de schadestaatprocedure verwijzen. Dat doet zich bijvoorbeeld voor bij nog niet uitgekristalliseerde toekomstige schade of wanneer eerst omvangrijk feitelijk of boekhoudkundig onderzoek nodig is.
Voor de verwijzing hoeft de omvang van de schade niet vast te staan; voldoende is dat de mogelijkheid van schade aannemelijk is. Wel is de figuur beperkt tot wettelijke verplichtingen tot schadevergoeding, zoals die uit wanprestatie of onrechtmatige daad. Vloeit de verplichting tot betaling voort uit een rechtshandeling, bijvoorbeeld uit een contractueel overeengekomen vergoeding of een boetebeding, dan is de schadestaatprocedure niet aan de orde en moet het bedrag in de gewone bodemprocedure worden gevorderd.
Waarom aansprakelijkheid en schade splitsen?
De splitsing heeft praktische voordelen. U kunt eerst het aansprakelijkheidsdebat voeren zonder tegelijk de omvang van de schade te hoeven onderbouwen, en dus zonder de kosten van taxaties, accountantsrapporten en berekeningen te maken. Wijst de rechter de aansprakelijkheid af, dan blijken die kosten achteraf zinloos te zijn geweest.
Er is nog een reden. Wordt de aansprakelijkheid eenmaal vastgesteld, dan verandert de onderhandelingspositie ingrijpend en bereiken partijen vaak alsnog buiten rechte overeenstemming over het bedrag. De schadestaatprocedure blijft dan achterwege. Ten slotte drukt de splitsing het griffierecht in de hoofdzaak: wie alleen over de aansprakelijkheid procedeert, stelt een vordering van onbepaalde waarde in, waarvoor een lager tarief geldt dan voor een vordering waarin meteen een fors bedrag wordt gevorderd.
Hoe start u een schadestaatprocedure?
Hoewel de procedure een voortzetting van het geding is, moet zij zelfstandig aanhangig worden gemaakt. Dat gebeurt door betekening van de schadestaat aan de wederpartij door een deurwaarder. Voor die betekening gelden dezelfde wettelijke eisen als voor een dagvaarding: aanduiding van partijen, van de rechter, van de dag en het uur van de zitting en van de gronden van de eis. Wie zelf zo een stuk ontvangt, leest in ons artikel over een ontvangen civiele dagvaarding wat er dan van hem wordt verwacht.
Inhoudelijk moet de schadestaat het beloop van de schade waarvan vereffening wordt gevorderd gespecificeerd opgeven. Dat betekent een overzicht van de gevorderde schadeposten met de daarbij behorende feitelijke onderbouwing. Het exacte bedrag per post hoeft niet steeds te worden genoemd, omdat de rechter de schade zelfstandig begroot op basis van de aangevoerde feiten. Ook hoeft betaling niet opnieuw te worden gevorderd; die veroordeling staat al in het vonnis in de hoofdzaak. De staat is bovendien niet in beton gegoten: ook na betekening kunnen nieuwe posten worden aangevoerd, met inachtneming van de goede procesorde.
Hoe wordt de schade begroot?
De begroting volgt de regels van afdeling 10 van titel 1 van Boek 6 BW. De rechter begroot de schade op de wijze die het meest met de aard ervan in overeenstemming is en kan haar schatten als zij niet nauwkeurig kan worden vastgesteld (artikel 6:97 BW). Voor vergoeding komt alleen schade in aanmerking die in zodanig verband staat met de gebeurtenis dat zij aan de aansprakelijke persoon kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW).
Aan de andere kant staan de correcties. Heeft de benadeelde zelf aan het ontstaan van de schade bijgedragen, dan wordt de vergoedingsplicht verminderd naar evenredigheid van de mate waarin ieders gedraging tot de schade heeft bijgedragen (artikel 6:101 BW). Voordeel dat uit dezelfde gebeurtenis is voortgevloeid, kan worden verrekend (artikel 6:100 BW), en in uitzonderlijke gevallen kan de rechter de vergoeding matigen (artikel 6:109 BW). Over de wettelijke rente wordt vaak afzonderlijk gestreden; die is verschuldigd vanaf het intreden van het verzuim (artikel 6:119 BW).
Hoe verloopt de procedure verder?
Het verdere verloop lijkt op een gewone dagvaardingsprocedure. Er volgt een conclusiewisseling, doorgaans een mondelinge behandeling, en de rechter kan bewijsopdrachten geven. Omdat het debat over schadeomvang vaak boekhoudkundig of technisch van aard is, wordt regelmatig een deskundige benoemd; over de rol daarvan schreven wij een apart artikel over deskundigen in civiele procedures. Er wordt opnieuw griffierecht geheven, nu wel over het gevorderde bedrag.
Bij de rechtbank geldt verplichte procesvertegenwoordiging. De gedaagde moet dus opnieuw een advocaat stellen; doet hij dat niet, dan kan verstek worden verleend en wordt de vordering toegewezen tenzij zij de rechter onrechtmatig of ongegrond voorkomt. Sinds 1 januari 2025 geldt bovendien het gemoderniseerde bewijsrecht: artikel 843a Rv is vervangen door de artikelen 194 tot en met 195a Rv, en artikel 21 Rv kent een aangescherpte verplichting om de relevante feiten volledig en naar waarheid aan te voeren. Voor een schadedebat, dat draait om stukken uit de administratie van beide partijen, is dat een wezenlijke verandering.
Welke termijnen moet u bewaken?
De veroordeling tot schadevergoeding op te maken bij staat verplicht u niet om meteen te beginnen, maar wachten is niet zonder risico. De rechtsvordering tot vergoeding van schade verjaart vijf jaar nadat de benadeelde bekend is geworden met de schade en met de aansprakelijke persoon, en in elk geval twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis (artikel 3:310 BW). Stuiting is mogelijk, bijvoorbeeld door een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 BW). Meer daarover leest u in ons artikel over verjaring van vorderingen.
Let daarnaast op de gevolgen van een hoger beroep in de hoofdzaak. Zolang die uitspraak niet onherroepelijk is, kan de grondslag onder de schadestaatprocedure alsnog wegvallen, met het risico dat betaalde bedragen moeten worden terugbetaald.
Wat levert de uitspraak op?
De einduitspraak in de schadestaatprocedure stelt de omvang van de schadevergoeding vast en levert een executoriale titel op. Daarmee is de schade vereffend en kan de vordering worden geïncasseerd, zo nodig met beslag. Alle vormen van schadevergoeding kunnen daarbij aan de orde komen, waaronder vermogensschade en, waar de wet dat toelaat, ander nadeel.
Veelgestelde vragen
Moet ik de aansprakelijkheid opnieuw bewijzen?
Nee. Wat in de hoofdzaak over de grondslag is beslist, staat tussen partijen vast. Het debat in de schadestaatprocedure gaat alleen nog over de schade, het causaal verband en de correcties daarop.
Kan ik posten toevoegen die ik eerder niet noemde?
Ja. De schadestaat is in beginsel niet bindend en kan tijdens de procedure worden aangevuld, mits dat niet in strijd komt met de goede procesorde en de wederpartij er behoorlijk op kan reageren.
Is een advocaat verplicht?
Bij de rechtbank wel, voor beide partijen. Verschijnt de gedaagde niet met een advocaat, dan volgt verstek. Ook de eisende partij heeft in de praktijk bijstand nodig, omdat schadebegroting een technisch en bewijsintensief onderwerp is.
Kan ik de schadestaatprocedure vermijden?
Vaak wel. Zodra de aansprakelijkheid vaststaat, is er ruimte om over het bedrag te onderhandelen en de uitkomst in een vaststellingsovereenkomst vast te leggen. Dat bespaart tijd, griffierecht en deskundigenkosten. Lukt dat niet, dan kunt u het overgebleven geschilpunt alsnog aan de rechter voorleggen; ook een kort geding om een voorschot kan dan uitkomst bieden.
Bijstand bij schadebegroting
De schadestaatprocedure vraagt om een nauwkeurige opbouw van posten, een sluitende onderbouwing met stukken en een scherp oog voor causaal verband en eigen schuld. De advocaten van Law & More procederen over aansprakelijkheid en schadebegroting, stellen de schadestaat op of voeren daartegen verweer, en begeleiden de onderhandelingen die een tweede procedure vaak overbodig maken.
