Schadestaatprocedure: de schade vaststellen na het vonnis

Gepubliceerd op 3 augustus 2020 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een schadestaatprocedure is de vervolgprocedure waarin alleen nog de omvang van de schadevergoeding wordt vastgesteld, nadat de rechter in de hoofdzaak al heeft geoordeeld dat de wederpartij aansprakelijk is en haar heeft veroordeeld tot schadevergoeding op te maken bij staat. De regeling staat in de artikelen 612 tot en met 615b van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering; de procedure begint met de betekening van een schadestaat.

De belangrijkste beperking: de rechter verwijst alleen naar de schadestaat als hij de schade niet meteen zelf kan begroten, en alleen bij een wettelijke plicht tot schadevergoeding. Hieronder leest u hoe de procedure loopt, welke regels de begroting sturen en welke termijnen u bewaakt.

Wat is een schadestaatprocedure?

De schadestaatprocedure is geen nieuwe zaak, maar een voortzetting van het geding. Wat in de hoofdzaak is beslist over de grondslag van de aansprakelijkheid staat vast en komt niet opnieuw ter discussie. Het debat gaat alleen nog over drie vragen: welke schadeposten voor vergoeding in aanmerking komen, hoe hoog die posten zijn en of de vergoedingsplicht wordt verminderd door omstandigheden aan de kant van de benadeelde.

Met een veroordeling tot schadevergoeding op te maken bij staat bent u dus niet terug bij af. Het zwaarste deel is al beslist: het oordeel dat er is tekortgeschoten of onrechtmatig is gehandeld. Wat het verschil tussen wanprestatie en onrechtmatige daad voor die grondslag betekent, leest u in een apart artikel.

Wanneer verwijst de rechter naar de schadestaat?

De rechter begroot de schade het liefst zelf, in het vonnis waarin hij tot vergoeding veroordeelt (artikel 612 Rv). Alleen als die begroting in de hoofdprocedure niet mogelijk is, verwijst hij partijen naar de schadestaatprocedure. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij toekomstige schade die nog niet vaststaat, of wanneer eerst omvangrijk feitelijk of boekhoudkundig onderzoek nodig is.

Voor de verwijzing hoeft de omvang van de schade niet vast te staan; voldoende is dat schade aannemelijk is. De figuur is wel beperkt tot wettelijke verplichtingen tot schadevergoeding, zoals uit wanprestatie of onrechtmatige daad. Vloeit uw vordering voort uit een rechtshandeling, bijvoorbeeld een contractuele vergoeding of een boetebeding, dan hoort het bedrag thuis in de gewone bodemprocedure, niet in de schadestaat.

Waarom aansprakelijkheid en schade splitsen?

De splitsing heeft praktische voordelen. U voert eerst het aansprakelijkheidsdebat, zonder de omvang van de schade meteen te hoeven onderbouwen en dus zonder de kosten van taxaties, accountantsrapporten en berekeningen. Wijst de rechter de aansprakelijkheid af, dan zijn die kosten u bespaard.

Staat de aansprakelijkheid eenmaal vast, dan verandert de onderhandelingspositie en bereiken partijen vaak alsnog overeenstemming over het bedrag, zonder schadestaatprocedure. Bovendien drukt de splitsing het griffierecht in de hoofdzaak. Wie eerst alleen over de aansprakelijkheid procedeert, stelt een vordering van onbepaalde waarde in. Bij de rechtbank kost dat in 2026 voor een natuurlijk persoon € 341 en voor een rechtspersoon € 735, tegen € 1.414 en € 3.083 bij een vordering tot € 100.000 (rechtspraak.nl, tarieven 2026).

Hoe start u een schadestaatprocedure?

De procedure is een voortzetting van het geding, maar moet wel zelfstandig aanhangig worden gemaakt. Dat gebeurt door betekening van de schadestaat aan de wederpartij door een deurwaarder. Voor die betekening gelden dezelfde eisen als voor een dagvaarding: aanduiding van partijen, van de rechter, van de dag en het uur van de zitting en van de gronden van de eis. Ontvangt u zelf zo’n stuk, dan leest u in ons artikel over een ontvangen civiele dagvaarding wat er van u wordt verwacht.

De schadestaat moet de schade waarvan vereffening wordt gevorderd, gespecificeerd opgeven: een overzicht van de schadeposten met de feitelijke onderbouwing daarvan. Een exact bedrag per post is niet altijd nodig, omdat de rechter de schade zelfstandig begroot op basis van de aangevoerde feiten. Betaling hoeft niet opnieuw te worden gevorderd; die veroordeling staat al in het vonnis in de hoofdzaak. Ook na betekening kunt u nog nieuwe posten aanvoeren, mits dat de goede procesorde niet schaadt.

Hoe wordt de schade begroot?

De begroting volgt de regels van afdeling 10 van titel 1 van Boek 6 BW. De rechter begroot de schade op de wijze die het meest met de aard ervan overeenkomt en mag haar schatten als exacte vaststelling niet mogelijk is (artikel 6:97 BW). Voor vergoeding komt alleen schade in aanmerking die in zodanig verband staat met de gebeurtenis dat zij aan de aansprakelijke persoon kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW).

Daar staan correcties tegenover:

• Eigen schuld: heeft u zelf aan het ontstaan van de schade bijgedragen, dan wordt de vergoedingsplicht verminderd naar evenredigheid van ieders aandeel (artikel 6:101 BW).
• Voordeelstoerekening: voordeel dat uit dezelfde gebeurtenis is voortgevloeid, kan worden verrekend (artikel 6:100 BW).
• Matiging: in uitzonderlijke gevallen matigt de rechter de vergoeding (artikel 6:109 BW).

Over de wettelijke rente wordt vaak apart gestreden. Die is verschuldigd vanaf het intreden van het verzuim (artikel 6:119 BW) en bedraagt sinds 1 januari 2026 4% per jaar bij niet-handelstransacties. Voor handelstransacties geldt sinds 1 juli 2026 10,4% (artikel 6:119a BW; bron: rijksoverheid.nl).

Hoe verloopt de procedure verder?

Het verdere verloop lijkt op een gewone dagvaardingsprocedure: een conclusiewisseling, doorgaans een mondelinge behandeling, en eventueel bewijsopdrachten. Omdat het debat over schadeomvang vaak boekhoudkundig of technisch van aard is, wordt regelmatig een deskundige benoemd; zie ons artikel over deskundigen in civiele procedures.

Liep de hoofdzaak bij de rechtbank, dan geldt ook in de schadestaatprocedure verplichte procesvertegenwoordiging. Ook de gedaagde moet dus opnieuw een advocaat stellen; doet hij dat niet, dan kan verstek worden verleend en wordt de vordering toegewezen, tenzij zij de rechter onrechtmatig of ongegrond voorkomt (artikel 139 Rv).

Actueel: nieuw bewijsrecht sinds 1 januari 2025

Sinds 1 januari 2025 geldt het gemoderniseerde bewijsrecht. Artikel 843a Rv is vervangen door de artikelen 194 tot en met 195a Rv over inzage in gegevens, en artikel 21 Rv verplicht partijen scherper om de relevante feiten volledig en naar waarheid aan te voeren. Voor een schadedebat, dat draait om stukken uit de administratie van beide partijen, is dat een wezenlijke verandering.

Welke termijnen moet u bewaken?

De veroordeling tot schadevergoeding op te maken bij staat verplicht u niet om meteen te beginnen, maar wachten is niet zonder risico. Vóór het vonnis verjaart een rechtsvordering tot schadevergoeding vijf jaar nadat u bekend bent geworden met de schade en met de aansprakelijke persoon, en in elk geval twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis (artikel 3:310 BW). Hoe de verjaring loopt na een veroordeling op te maken bij staat, kan per geval verschillen. Ga daarom niet uit van een lange termijn en stuit bij twijfel, bijvoorbeeld met een schriftelijke aanmaning waarin u zich ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 BW). Meer daarover leest u in ons artikel over verjaring van vorderingen.

Let daarnaast op de gevolgen van een hoger beroep in de hoofdzaak. Zolang die uitspraak niet onherroepelijk is, kan de grondslag onder de schadestaatprocedure alsnog wegvallen, met het risico dat u al ontvangen bedragen moet terugbetalen.

Wat levert de uitspraak op?

De einduitspraak in de schadestaatprocedure stelt de omvang van de schadevergoeding vast en levert een executoriale titel op. Daarmee is de schade vereffend en kunt u de vordering laten incasseren, zo nodig met beslag. Vermogensschade komt daarbij aan de orde en, waar de wet dat toelaat, ook ander nadeel (artikel 6:95 BW).

Hoe bereidt u als benadeelde de schadestaat voor?

• Bewaak de verjaring en stuit die zo nodig met een schriftelijke aanmaning (artikelen 3:310 en 3:317 BW).
• Specificeer elke schadepost en onderbouw die met stukken, zoals facturen en een accountantsrapport.
• Ga na of het vonnis in de hoofdzaak al onherroepelijk is; anders loopt u het risico ontvangen bedragen terug te betalen.
• Neem de wettelijke rente mee vanaf het moment van verzuim (artikel 6:119 BW).

Waarop toetst u als aansprakelijke partij een schadestaat?

• Stel tijdig een advocaat als de zaak bij de rechtbank loopt; doet u dat niet, dan kan verstek worden verleend.
• Toets elke post op causaal verband en toerekening (artikel 6:98 BW).
• Beroep u waar dat kan op eigen schuld en voordeelstoerekening (artikelen 6:100 en 6:101 BW).
• Houd uw administratie op orde: artikel 21 Rv verplicht beide partijen de relevante feiten volledig aan te voeren.

Wat kunnen wij doen bij een schadestaatprocedure?

Wij treden op voor de benadeelde en voor de aansprakelijke partij.

• Wij stellen de schadestaat op, met een onderbouwing per post en de wettelijke rente.
• Wij voeren verweer op causaal verband, eigen schuld en voordeelstoerekening.
• Wij beoordelen of een deskundige nodig is en stellen de vragen aan die deskundige op.
• Wij bewaken de verjaring en stuiten die tijdig.
• Wij onderhandelen over het bedrag en leggen een schikking vast in een vaststellingsovereenkomst.

In het kort

• De schadestaatprocedure gaat alleen over de omvang van de schade; de aansprakelijkheid staat al vast (artikelen 612-615b Rv).
• U start de procedure door de schadestaat aan de wederpartij te laten betekenen.
• De begroting volgt Boek 6 BW, inclusief eigen schuld en voordeelstoerekening.
• Sinds 1 januari 2025 gelden scherpere regels voor inzage in stukken en volledige feitenpresentatie.

Veelgestelde vragen

Kan ik posten toevoegen die ik eerder niet noemde?

Ja. De schadestaat kan tijdens de procedure worden aangevuld, mits dat niet in strijd komt met de goede procesorde en de wederpartij er behoorlijk op kan reageren.

Kan ik de schadestaatprocedure vermijden?

Vaak wel. Zodra de aansprakelijkheid vaststaat, is er ruimte om over het bedrag te onderhandelen en de uitkomst in een vaststellingsovereenkomst vast te leggen. Dat bespaart tijd, griffierecht en deskundigenkosten. Lukt dat niet, dan kan ook een kort geding om een voorschot uitkomst bieden.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.