Deskundige in een civiele procedure: wanneer en hoe de rechter hem inzet

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

De rechter benoemt in een civiele procedure een deskundige als hij voor zijn beslissing vakkennis nodig heeft die hij zelf niet heeft. Dat kan op verzoek van een partij of op eigen initiatief. De regels staan sinds 1 januari 2025 in paragraaf 5 van de afdeling bewijs van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (artikelen 186 tot en met 192 Rv).

De belangrijkste kanttekening: het rapport is een advies. De rechter hoeft het niet te volgen, maar doet dat in de praktijk vaak. Wijkt hij af, dan moet hij dat goed motiveren. De kosten van de deskundige schieten partijen voor; uiteindelijk draagt meestal de partij die de zaak verliest ze, via de proceskosten.

Waar staan de regels sinds 2025?

Met de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht is de afdeling bewijs in het Rv opnieuw ingedeeld. Oudere artikelen en websites noemen nog de oude nummers. Voor procedures die vanaf 1 januari 2025 zijn begonnen, geldt deze indeling (afdeling 9, artikelen 149 tot en met 207 Rv):

Het inzagerecht, dat vroeger in artikel 843a Rv stond, heeft dus de oude nummers van het deskundigenbericht overgenomen. Let daar op als u oudere uitspraken of artikelen leest.

Wanneer schakelt de rechter een deskundige in?

De rechter benoemt een deskundige als een feitelijke vraag vakkennis vraagt die buiten zijn juridische kennis valt. Gangbare situaties zijn:

• bouwgeschillen: is er een gebrek, wat is de oorzaak en wat kost herstel;
• waardering: de waarde van een woning, een onderneming of aandelen;
• financiële vragen: schadeberekening, gederfde winst of een boekhoudkundige reconstructie;
• technische en IT-vragen: een productdefect, een softwarefout of de echtheid van digitale bestanden;
• handschriftonderzoek, bijvoorbeeld bij een betwiste handtekening.

Een partij kan om een deskundige vragen, maar de rechter beslist. Hij weegt of de vraag relevant is voor de beslissing en of het antwoord niet op een eenvoudiger manier kan worden verkregen.

Gerechtelijk deskundige of partijdeskundige?

Partijen mogen altijd zelf een deskundige inschakelen, ook als de rechter al iemand heeft benoemd. Dat gebeurt vaak om op het concept of het definitieve rapport te reageren.

Hoe verloopt een deskundigenonderzoek?

• Stap 1: een partij vraagt om een deskundige, of de rechter stelt het zelf voor. Partijen mogen namen en vragen voorstellen.
• Stap 2: de rechter benoemt de deskundige in een tussenvonnis en formuleert de vragen.
• Stap 3: de rechter bepaalt het voorschot op de kosten en wie dat betaalt. Wordt het voorschot niet tijdig betaald, dan kan de rechter daaruit de gevolgen trekken die hij geraden acht.
• Stap 4: de deskundige doet onderzoek, met hoor en wederhoor. Partijen krijgen gelegenheid opmerkingen te maken en verzoeken te doen.
• Stap 5: de deskundige stuurt een conceptrapport rond en verwerkt de reacties in het definitieve rapport.
• Stap 6: partijen reageren in een akte; de rechter kan de deskundige ook ter zitting horen.
• Stap 7: de rechter beslist, waarbij hij het rapport volgt of daar gemotiveerd van afwijkt.

De Leidraad deskundigen in civiele zaken van de Rechtspraak beschrijft hoe deskundigen werken en rapporteren. Rechters gebruiken onder meer het Landelijk Register Gerechtelijk Deskundigen bij hun keuze.

Hoe zwaar weegt het rapport, en wanneer moet de rechter op bezwaren ingaan?

De rechter waardeert het rapport vrij (artikel 152 lid 2 Rv). In het Flevoziekenhuis-arrest van 9 december 2011 legde de Hoge Raad uit hoe ver zijn motiveringsplicht gaat (ECLI:NL:HR:2011:BT2921). Volgt de rechter de gerechtelijk deskundige, dan volstaat in het algemeen dat hij die motivering overtuigend vindt. Hij moet wel ingaan op specifieke bezwaren van partijen die een voldoende gemotiveerde betwisting inhouden. Wijkt hij af, dan moet hij dat zo motiveren dat het controleerbaar en aanvaardbaar is.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, laat een vonnis van de rechtbank Overijssel van 19 februari 2025 zien (ECLI:NL:RBOVE:2025:970). Het ging om de koop van een paard met een gestelde blessure. De koper had formele en inhoudelijke bezwaren tegen de deskundige. De rechtbank erkende gebreken in de verslaglegging, maar die waren hersteld: partijen konden op het concept reageren en de deskundige ter zitting bevragen. De keuze van de onderzoekstechniek lag bij de deskundige. De rechtbank nam de conclusies over en wees de vorderingen af.

Wie het met een rapport oneens is, moet dus concreet en onderbouwd reageren, bij voorkeur met een eigen partijdeskundige. Algemene kritiek is niet genoeg.

Een deskundige vóór de procedure: het voorlopig deskundigenbericht

U hoeft niet te wachten tot een procedure loopt. Met een verzoekschrift kunt u een voorlopig deskundigenbericht vragen, eventueel samen met een voorlopig getuigenverhoor of een inzageverzoek. Die voorlopige bewijsverrichtingen staan sinds 2025 in de artikelen 196 tot en met 204 Rv. Lees ook ons artikel over voorlopige bewijsverrichtingen en digitaal bewijs en over de nieuwe regels voor bewijslevering.

Een voorlopig deskundigenbericht helpt om uw kansen in te schatten voordat u een bodemprocedure start. Het rapport kunt u later in die procedure gebruiken. In een kort geding is meestal geen tijd voor een eigen deskundigenonderzoek door de rechter; daar werkt u vooral met rapporten die al bestaan.

Deskundigen in hoger beroep

In hoger beroep kan het hof een nieuwe deskundige benoemen of de eerdere deskundige om aanvulling vragen. Een partij kan in hoger beroep ook een partijdeskundigenrapport overleggen om het rapport uit eerste aanleg te bestrijden. Het hof moet op specifieke, onderbouwde bezwaren ingaan, zoals de Hoge Raad in 2011 aangaf.

Hoe kiest en gebruikt u een partijdeskundige?

• Controleer de deskundigheid: opleiding, ervaring en eerdere rapporten in vergelijkbare zaken.
• Controleer de onafhankelijkheid: geen zakelijke of persoonlijke band met een van de partijen.
• Geef een heldere, neutrale opdracht en lever alle relevante stukken aan.
• Spreek een planning af die past bij de termijnen van de procedure.
• Lees het rapport kritisch: zijn alle vragen beantwoord, volgen de conclusies uit het onderzoek, en blijft de deskundige binnen zijn vakgebied?

Meer over het verloop van een zaak leest u in ons artikel over hoe een rechtszaak verloopt en over de mondelinge behandeling.

Wat wij doen bij een deskundigenonderzoek

Onze advocaten civiel recht kunnen onder meer:

• beoordelen of een deskundigenbericht uw bewijspositie versterkt en de rechter om benoeming vragen;
• voorstellen doen voor de persoon van de deskundige en de vragen;
• een voorlopig deskundigenbericht aanvragen voordat een procedure begint;
• namens u opmerkingen maken bij het conceptrapport en een partijdeskundige inschakelen.

Of procederen zinvol is, bespreken wij ook in ons artikel wanneer is procederen zinvol.

Veelgestelde vragen

Kan ik bezwaar maken tegen de persoon van de deskundige?

Ja, vóór de benoeming kunt u bezwaren tegen een voorgestelde deskundige aanvoeren, bijvoorbeeld wegens een band met de wederpartij. De rechter beslist. Tegen een tussenvonnis staat in beginsel niet direct hoger beroep open.

Moet ik meewerken aan het onderzoek?

Ja. Partijen moeten meewerken aan een deskundigenonderzoek dat de rechter heeft bevolen. Weigert een partij zonder goede reden, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht.

Hoe zwaar weegt een partijdeskundigenrapport?

De rechter waardeert het vrij, net als ander bewijs. Het weegt vooral mee als het concreet ingaat op het rapport van de gerechtelijk deskundige.