Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 september 2026
Wanprestatie gaat over het niet nakomen van een overeenkomst; een onrechtmatige daad gaat over schade die iemand u toebrengt buiten een overeenkomst om. Soms is dezelfde gedraging allebei: dan spreken we van samenloop en kunt u in beginsel kiezen op welke grond u uw vordering baseert.Voor u is dit onderscheid meer dan theorie. Of u te maken hebt met wanprestatie of met een onrechtmatige daad, bepaalt welke stappen u moet zetten om schadevergoeding te krijgen.Het belangrijkste verschil: bij wanprestatie is er een overeenkomst die niet goed wordt nagekomen, bij een onrechtmatige daad is er geen overeenkomst nodig.Bij wanprestatie komt de wederpartij afspraken niet na. Bij een onrechtmatige daad schendt iemand een recht, een wettelijke plicht of een ongeschreven norm van zorgvuldigheid.Het onderscheid bepaalt of u eerst een ingebrekestelling moet sturen, wat u moet bewijzen en welke vorderingen u kunt instellen. Hieronder leggen wij per onderdeel uit hoe dat werkt.Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen wanprestatie en onrechtmatige daad?
Wat is wanprestatie?
Wanprestatie betekent dat een partij haar verplichtingen uit een overeenkomst niet, te laat of niet goed nakomt. Volgens artikel 6:74 BW moet de schuldenaar de schade dan vergoeden, tenzij de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend.De tekortkoming moet dus aan de schuldenaar kunnen worden toegerekend. Is dat niet zo, bijvoorbeeld bij overmacht, dan is hij geen schadevergoeding verschuldigd.Voor wanprestatie zijn drie dingen nodig:- Er is een geldige overeenkomst
- Een partij komt een verplichting uit die overeenkomst niet of niet goed na
- De tekortkoming kan aan die partij worden toegerekend
Wat is een onrechtmatige daad?
Een onrechtmatige daad is een gedraging waarmee iemand een ander schade toebrengt, zonder dat daar een overeenkomst aan ten grondslag ligt. Dit heet ook buitencontractuele aansprakelijkheid.Volgens artikel 6:162 BW is een gedraging onrechtmatig in drie gevallen:- Een inbreuk op het recht van een ander
- Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Een doen of nalaten in strijd met wat volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
Hoe verhouden contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid zich?
Het grootste verschil tussen deze vormen van aansprakelijkheid is de bron van de verbintenis: een overeenkomst of de wet.| Aspect | Wanprestatie | Onrechtmatige daad |
|---|---|---|
| Juridische basis | Contractuele relatie | Geen contractuele relatie nodig |
| Bron verbintenis | Overeenkomst tussen partijen (art. 6:74 BW) | Wet (art. 6:162 BW) |
| Ingebrekestelling | Vaak vereist | Niet vereist (art. 6:83 BW) |
| Verjaring schadevordering | Vijf jaar na bekendheid met schade en aansprakelijke | Vijf jaar na bekendheid met schade en aansprakelijke |
Aan welke vereisten moet u voldoen?
Wanneer is er sprake van wanprestatie?
Er is sprake van wanprestatie als een partij haar verplichtingen uit een overeenkomst niet nakomt. De hoofdregel staat in artikel 6:74 BW.De belangrijkste eisen:- Er is een geldige overeenkomst
- De nakoming blijft uit, is te laat of is gebrekkig
- De tekortkoming kan aan de schuldenaar worden toegerekend
Wanneer is er sprake van een onrechtmatige daad?
Voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad gelden vijf vereisten. Ze volgen uit de artikelen 6:162 en 6:163 BW, en ze moeten allemaal tegelijk aanwezig zijn.De vijf vereisten:- Onrechtmatige gedraging – een inbreuk op een recht, een schending van een wettelijke plicht of strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid
- Toerekenbaarheid – de daad is te wijten aan de schuld van de dader, of komt volgens de wet of de verkeersopvattingen voor zijn rekening
- Schade – er moet daadwerkelijk schade zijn geleden
- Causaal verband – de schade is een gevolg van de onrechtmatige daad
- Relativiteit – de geschonden norm moet strekken tot bescherming tegen de schade zoals u die hebt geleden (artikel 6:163 BW)
Welke wetsartikelen zijn van belang?
Boek 6 BW bevat de belangrijkste regels over beide vormen van aansprakelijkheid. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) regelt de procedure bij de rechter.Wanprestatie:- Artikel 6:74 BW – de hoofdregel over tekortkoming en schadevergoeding
- Artikel 6:81-6:83 BW – verzuim en ingebrekestelling
- Artikel 6:95-6:110 BW – omvang van de schadevergoeding
- Artikel 6:162 BW – de algemene bepaling over onrechtmatige daad
- Artikel 6:163 BW – het relativiteitsvereiste
- Artikel 6:169 BW – aansprakelijkheid voor gedragingen van kinderen
- Artikel 6:173, 6:174 en 6:179 BW – aansprakelijkheid voor roerende zaken, opstallen en dieren
Hoe stelt u iemand aansprakelijk?
Bij beide vormen van aansprakelijkheid kunt u schadevergoeding vorderen. De manier waarop u iemand aansprakelijk stelt, verschilt wel.Hoe stelt u iemand aansprakelijk bij wanprestatie?
U toont eerst aan dat er een geldige overeenkomst is. Daarna bewijst u dat de andere partij haar verplichtingen niet, niet op tijd of niet goed is nagekomen.De gebruikelijke stappen:- Vraag de wederpartij schriftelijk om na te komen
- Stuur een ingebrekestelling met een redelijke termijn als nakoming uitblijft
- Wacht af of de wederpartij binnen die termijn alsnog nakomt
Hoe stelt u iemand aansprakelijk bij een onrechtmatige daad?
U moet de vijf vereisten aantonen. U bewijst dus dat er sprake is van onrechtmatig handelen of nalaten, en dat u daardoor schade hebt geleden.Wat u moet aantonen:- Een onrechtmatige gedraging
- Toerekenbaarheid aan de dader
- Geleden schade
- Causaal verband tussen daad en schade
- Relativiteit: de geschonden norm beschermt tegen uw schade
Kunt u beide grondslagen tegelijk gebruiken?
Ja, dezelfde gedraging kan tot beide soorten aansprakelijkheid leiden. Een contractpartij kan tegelijk wanpresteren en onrechtmatig handelen.In beginsel mag u kiezen op welke grond u uw vordering baseert. Contractuele afspraken, zoals een beperking van de aansprakelijkheid, kunnen wel doorwerken als u kiest voor onrechtmatige daad.Mogelijke vorderingen bij wanprestatie:- Schadevergoeding, bij een geldschuld in de vorm van wettelijke rente
- Ontbinding van de overeenkomst
- Opschorting van uw eigen verplichtingen
- Nakoming
Welke schade kunt u vergoed krijgen?
Zowel bij wanprestatie als bij een onrechtmatige daad kan schade ontstaan die voor vergoeding in aanmerking komt. De regels over de omvang van de schadevergoeding (artikel 6:95-6:110 BW) gelden voor beide.Welke schade wordt vergoed bij wanprestatie?
Bij wanprestatie komt een partij haar verplichtingen niet, niet op tijd of niet goed na. U kunt dan verschillende soorten schade vorderen.Directe schade zijn kosten die rechtstreeks uit de tekortkoming voortvloeien.Denk aan extra gemaakte kosten of gederfde winst doordat de prestatie uitbleef.Indirecte schade, zoals gevolgschade, kan ook voor vergoeding in aanmerking komen.Volgens artikel 6:98 BW wordt alleen schade vergoed die in zodanig verband staat met de tekortkoming dat zij de schuldenaar redelijkerwijs kan worden toegerekend. Of de schade voorzienbaar was, is daarbij een van de factoren.Contractuele afspraken kunnen de schadevergoeding beperken of juist uitbreiden. Lees daarom altijd de algemene voorwaarden.Gaat het om een geldschuld, dan bestaat de schadevergoeding wegens vertraging uit de wettelijke rente over de periode dat de schuldenaar in verzuim is (artikel 6:119 BW).Welke schade wordt vergoed bij een onrechtmatige daad?
Het uitgangspunt is volledige schadevergoeding. U moet zoveel mogelijk in de positie komen waarin u zou zijn geweest zonder de onrechtmatige daad.Materiële schade is vermogensschade, zoals reparatiekosten of gederfde inkomsten. U moet deze schade met stukken onderbouwen.Immateriële schade, zoals smartengeld, wordt alleen in de gevallen van artikel 6:106 BW vergoed. Dat is onder meer zo als de dader het oogmerk had u zulk nadeel toe te brengen, of bij een aantasting in uw persoon.De hoogte van smartengeld hangt af van de ernst en de gevolgen.Eigen schuld kan de vergoeding verlagen. Volgens artikel 6:101 BW wordt de schade dan verdeeld naar de mate waarin ieders omstandigheden hebben bijgedragen. Als de billijkheid dat eist, kan de rechter anders verdelen.Het Nederlandse recht kent geen strafschadevergoeding. Wel kan opzet meewegen bij de vraag welke gevolgen aan de dader worden toegerekend.Wanneer is er een causaal verband tussen gedraging en schade?
Zonder causaal verband tussen gedraging en schade krijgt u geen vergoeding. De rechter toetst dat in twee stappen.De eerste stap is de vraag of de schade zonder de gedraging ook zou zijn ontstaan. Is dat zo, dan is er geen causaal verband.De tweede stap is de toerekening volgens artikel 6:98 BW. Niet elke schade die feitelijk samenhangt met de gedraging, komt voor vergoeding in aanmerking. De rechter kijkt onder meer naar de aard van de aansprakelijkheid en de aard van de schade.Bij wanprestatie is het causaal verband vaak eenvoudiger aan te tonen. De schade volgt dan meestal direct uit het niet nakomen van de afspraken.Bij een onrechtmatige daad is het soms ingewikkelder. Meerdere factoren kunnen de schade hebben veroorzaakt.De bewijslast voor het causaal verband ligt in de regel bij de benadeelde. U moet dus aannemelijk maken dat de schade het gevolg is van de tekortkoming of de onrechtmatige daad.Hoe werkt dit in de praktijk?
Verschillende situaties kunnen leiden tot wanprestatie, een onrechtmatige daad of beide. Koopovereenkomsten en arbeidsovereenkomsten roepen daarbij eigen vragen op.Wat als een gekochte zaak niet aan de afspraken voldoet?
Bij een koopovereenkomst is er sprake van wanprestatie als de verkoper een zaak levert die niet aan de overeenkomst beantwoordt.Dit heet non-conformiteit.Een voorbeeld ter illustratie: u bestelt een auto met airconditioning, maar krijgt er een zonder.De verkoper is dan zijn contractuele verplichting niet nagekomen.Dwaling kan spelen als de koper door onjuiste informatie van de verkoper een verkeerde voorstelling van zaken had.Geeft de verkoper bewust onjuiste informatie om u tot de koop te bewegen, dan kan er sprake zijn van bedrog.Dat kan zowel wanprestatie als een onrechtmatige daad opleveren.Bij de verkoop van registergoederen, zoals woningen, speelt ook de notaris een rol bij de levering. Hij onderzoekt onder meer de registers.Een hypotheek op het pand moet bijvoorbeeld bekend zijn.Verzwijgt een verkoper zo’n last, dan kan dat tot aansprakelijkheid leiden.Overmacht kan de verkoper soms beschermen tegen aansprakelijkheid. Denk aan een natuurramp die levering onmogelijk maakt.Wat als een werkgever of werknemer tekortschiet?
Een arbeidsovereenkomst schept verplichtingen voor werkgever en werknemer.Worden die verplichtingen geschonden, dan is er sprake van wanprestatie.Soms handelt een werkgever daarnaast onrechtmatig of in strijd met zijn plichten als goed werkgever.Laat een werkgever pesten op de werkvloer structureel gebeuren, dan kan hij aansprakelijk zijn.De werkgever schendt dan zijn zorgplicht tegenover de werknemer.Ook bij een ontslag kan de werkgever tekortschieten.Handelt de werkgever ernstig verwijtbaar, dan kan de werknemer een extra vergoeding vragen.Gaat de werkgever failliet en kan hij het loon niet meer betalen, dan kan de werknemer onder voorwaarden een beroep doen op de loongarantieregeling van het UWV.Discriminatie op grond van bijvoorbeeld leeftijd, geslacht of afkomst is bij wet verboden. Dat geldt ongeacht wat er in het contract staat, en kan ook een onrechtmatige daad opleveren.Wanneer handelt een derde onrechtmatig door te profiteren van wanprestatie?
Wie profiteert van een wanprestatie van een ander, handelt niet automatisch onrechtmatig. Dat kan wel zo zijn als er bijkomende omstandigheden zijn.Een voorbeeld ter illustratie: een concurrent haalt bewust een leverancier weg terwijl er nog een contract loopt. Zeker als de concurrent van dat contract wist en er gericht op aanstuurt, kan dat onrechtmatig zijn.Bij registergoederen kan dit spelen als iemand een pand koopt terwijl hij weet dat er al een koopovereenkomst met een ander is.Het eigendom gaat pas over bij de levering. Tot die tijd kan de verkoper het goed feitelijk nog aan een ander leveren, ook al pleegt hij daarmee wanprestatie tegenover de eerste koper.De rechter kijkt onder meer of de derde van het contract wist, of hij het had moeten weten en of hij er bewust voordeel uit haalde.Wat zegt de rechtspraak over samenloop?
De Hoge Raad heeft in meerdere arresten uitgewerkt hoe wanprestatie en onrechtmatige daad zich tot elkaar verhouden. Het uitgangspunt is dat u kunt kiezen, maar dat de contractuele verhouding meeweegt.Hoe beoordeelt de rechter samenloop?
Samenloop van vorderingen komt geregeld voor. Is dezelfde gedraging zowel wanprestatie als een onrechtmatige daad, dan moet de rechter bepalen welke regels doorwerken.Bestaat er een overeenkomst, dan kijkt de rechter doorgaans eerst naar wat partijen hebben afgesproken. Die afspraken kunnen ook de beoordeling van een vordering uit onrechtmatige daad kleuren.Punten die de rechter meeweegt:- Was er een contractuele relatie
- Welke norm is geschonden
- Wat voor schade is er geleden
- Welke afspraken hebben partijen gemaakt over aansprakelijkheid
Hoe lang hebt u de tijd om een vordering in te stellen?
Een vordering tot schadevergoeding verjaart volgens artikel 3:310 BW vijf jaar na de dag waarop u zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden. In ieder geval verjaart zij twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte.Deze termijn geldt voor schadevergoeding uit wanprestatie en uit onrechtmatige daad. Voor andere vorderingen kunnen andere termijnen gelden. Stuur daarom tijdig een schriftelijke stuitingsbrief als u uw rechten wilt behouden.Het relativiteitsvereiste verdient in de praktijk extra aandacht. Ook als een norm is geschonden, krijgt u alleen vergoeding als die norm juist u tegen deze schade wilde beschermen.Maak bij het berekenen van schadevergoeding goed onderscheid tussen de posten. Leg per post vast waaruit de schade bestaat en hoe die met de tekortkoming of de daad samenhangt.Bij de keuze voor een grondslag spelen onder meer deze vragen mee:- Wat is de grondslag in het aansprakelijkheidsrecht met de beste bewijspositie
- Staat er een aansprakelijkheidsbeperking in het contract of de algemene voorwaarden
- Is de wederpartij al in verzuim, of moet u eerst een ingebrekestelling sturen
Samengevat
- Wanprestatie is het niet, te laat of niet goed nakomen van een overeenkomst (artikel 6:74 BW).
- Een onrechtmatige daad veroorzaakt schade buiten een overeenkomst om (artikel 6:162 BW) en vereist vijf elementen, waaronder relativiteit.
- Bij wanprestatie is vaak een ingebrekestelling nodig; bij een onrechtmatige daad treedt verzuim direct in.
- Dezelfde gedraging kan beide opleveren; u krijgt de schade nooit dubbel vergoed.
- Een vordering tot schadevergoeding verjaart in beginsel vijf jaar na bekendheid met schade en aansprakelijke persoon.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de hoofdkenmerken van een wanprestatie?
Er is een geldige overeenkomst en een partij komt haar verplichtingen daaruit niet, te laat of niet goed na.
De tekortkoming moet aan die partij kunnen worden toegerekend. Bij overmacht is dat niet zo.
Voor schadevergoeding wegens vertraging moet de schuldenaar in verzuim zijn. Meestal is daarvoor een ingebrekestelling nodig.
Hoe wordt onrechtmatige daad juridisch gedefinieerd?
Volgens artikel 6:162 BW is een onrechtmatige daad een inbreuk op een recht, een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht, of in strijd met wat volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.
Er hoeft geen overeenkomst te zijn. De daad moet wel aan de dader kunnen worden toegerekend.
Welke juridische gevolgen heeft een onrechtmatige daad?
De dader moet in beginsel de schade vergoeden die hem als gevolg van de daad kan worden toegerekend.
U kunt vergoeding van vermogensschade vorderen. Immateriële schade wordt alleen vergoed in de gevallen die artikel 6:106 BW noemt.
Daarnaast kan de rechter op vordering een verbod of gebod opleggen om bepaald gedrag te staken.
Wat zijn de vereisten voor het aansprakelijk stellen bij wanprestatie?
Er moet een geldige overeenkomst zijn waaruit de verplichtingen van partijen volgen.
De schuldenaar is zijn verplichtingen niet nagekomen, en die tekortkoming kan hem worden toegerekend.
Meestal is een ingebrekestelling nodig. Die is niet nodig als een fatale termijn is verstreken, de schuldenaar laat weten niet te zullen nakomen of nakoming blijvend onmogelijk is.
Verschilt de bewijslast bij wanprestatie en onrechtmatige daad?
In beide gevallen draagt degene die zich op de rechtsgevolgen beroept in beginsel de bewijslast. Meestal is dat de eiser.
Bij wanprestatie bewijst u dat er een overeenkomst is en dat de wederpartij tekort is geschoten. Bij een onrechtmatige daad moet u alle vereisten aannemelijk maken: onrechtmatigheid, toerekenbaarheid, schade, causaal verband en relativiteit.
Kunnen wanprestatie en onrechtmatige daad in dezelfde zaak een rol spelen?
Ja, beide grondslagen kunnen tegelijk van toepassing zijn. Dat gebeurt als een tekortkoming in de nakoming ook onrechtmatig is.
In beginsel kiest u zelf welke grondslag u gebruikt, of u voert beide aan. Contractuele afspraken kunnen daarbij wel doorwerken.
Welke route het beste past, hangt af van de omstandigheden en van wat u wilt bereiken.
Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.
