Wanprestatie of onrechtmatige daad: het verschil uitgelegd

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Wanprestatie gaat over het niet nakomen van een overeenkomst; een onrechtmatige daad gaat over schade die iemand u toebrengt buiten een overeenkomst om. Hebt u een contract met de partij die u schade bezorgde, dan beoordeelt de rechter de zaak in beginsel als wanprestatie, en alleen bij een afzonderlijke fout daarnaast ook als onrechtmatige daad.

Het onderscheid bepaalt of u eerst een ingebrekestelling moet sturen (artikel 6:82 BW), wat u moet bewijzen en welke vorderingen u kunt instellen. Het bepaalt dus ook welke stappen u zet om schadevergoeding te krijgen.

Bij wanprestatie komt de wederpartij afspraken niet na (artikel 6:74 BW). Bij een onrechtmatige daad schendt iemand een recht, een wettelijke plicht of een ongeschreven norm van zorgvuldigheid (artikel 6:162 BW). Hieronder leest u per onderdeel hoe dat werkt, en wat de rechter zegt over zaken waarin beide grondslagen lijken te passen.

Wanprestatie en onrechtmatige daad naast elkaar

Wanprestatie ontstaat als iemand zijn contractuele verplichtingen niet nakomt. Een onrechtmatige daad veronderstelt geen overeenkomst. Het verschil zit dus in de bron van de verplichting: het contract of de wet. De tabel zet de belangrijkste verschillen op een rij.

De regels over de omvang van de schade en over verjaring zijn dus gelijk. De verschillen zitten vooral in de opbouw van de aansprakelijkheid en in de vraag of u de wederpartij eerst in gebreke moet stellen.

Wat is wanprestatie?

Wanprestatie betekent dat een partij haar verplichtingen uit een overeenkomst niet, te laat of niet goed nakomt. Volgens artikel 6:74 BW moet de schuldenaar de schade dan vergoeden, tenzij de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend.

De tekortkoming moet dus aan de schuldenaar kunnen worden toegerekend. Is dat niet zo, bijvoorbeeld bij overmacht (artikel 6:75 BW), dan is hij geen schadevergoeding verschuldigd.

Voor wanprestatie zijn drie dingen nodig:

• Er is een geldige overeenkomst.
• Een partij komt een verplichting uit die overeenkomst niet, te laat of niet goed na.
• De tekortkoming kan aan die partij worden toegerekend.

Denk aan een te late levering, slecht uitgevoerd werk of een factuur die niet binnen de afgesproken termijn wordt betaald. De regels staan in Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, vooral in de artikelen 6:74 tot en met 6:87 BW.

Vaak moet u eerst een ingebrekestelling sturen. Daarin geeft u de andere partij een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikel 6:82 BW). Pas als die termijn ongebruikt verstrijkt, is de schuldenaar in verzuim.

Wat is een onrechtmatige daad?

Een onrechtmatige daad is een gedraging waarmee iemand een ander schade toebrengt, zonder dat daar een overeenkomst aan ten grondslag ligt. Dit heet ook buitencontractuele aansprakelijkheid. Volgens artikel 6:162 lid 2 BW is een gedraging onrechtmatig in drie gevallen:

• een inbreuk op het recht van een ander;
• een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht;
• een doen of nalaten in strijd met wat volgens het ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.

Denk aan een verkeersongeval, het beschadigen van andermans eigendom of het verspreiden van onware, schadelijke uitlatingen over iemand. Daarnaast kent Boek 6 aansprakelijkheid voor anderen en voor zaken, bijvoorbeeld voor kinderen (artikel 6:169 BW), roerende zaken (artikel 6:173 BW), opstallen (artikel 6:174 BW) en dieren (artikel 6:179 BW).

Welke vereisten moet u bewijzen?

De vereisten voor beide vormen van aansprakelijkheid staan in Boek 6 BW. Wie zich op een rechtsgevolg beroept, moet de feiten in beginsel bewijzen (artikel 150 Rv). Meestal is dat de partij die schadevergoeding eist.

Vereisten bij wanprestatie

U toont eerst aan dat er een geldige overeenkomst is. Daarna bewijst u dat de nakoming uitbleef, te laat kwam of gebrekkig was. Het beroep op overmacht moet de schuldenaar zelf onderbouwen.

Voor schadevergoeding wegens vertraging moet de schuldenaar in verzuim zijn. Volgens artikel 6:83 BW treedt verzuim zonder ingebrekestelling in als een fatale termijn voor nakoming verstrijkt. Dat geldt ook als de schuldenaar laat weten dat hij niet zal nakomen. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan heeft een ingebrekestelling geen zin en is zij ook niet nodig.

De vijf vereisten bij een onrechtmatige daad

Voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad gelden vijf vereisten. Ze volgen uit de artikelen 6:162 en 6:163 BW en moeten allemaal tegelijk aanwezig zijn.

• Onrechtmatige gedraging: een inbreuk op een recht, schending van een wettelijke plicht of strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid.
• Toerekenbaarheid: de daad is te wijten aan de schuld van de dader, of komt volgens de wet of de verkeersopvattingen voor zijn rekening (artikel 6:162 lid 3 BW).
• Schade: er moet daadwerkelijk schade zijn geleden.
• Causaal verband: de schade is een gevolg van de gedraging.
• Relativiteit: de geschonden norm moet beschermen tegen de schade zoals u die hebt geleden (artikel 6:163 BW).

Hoeveel zorg iemand moet betrachten, hangt af van de omstandigheden. Van een professional mag doorgaans meer worden verwacht dan van een leek. Het relativiteitsvereiste verdient extra aandacht: ook als een norm is geschonden, krijgt u alleen vergoeding als die norm juist u tegen deze schade wilde beschermen.

Het Kelderluik-arrest als maatstaf voor zorgvuldigheid

Of gedrag in strijd is met de maatschappelijke zorgvuldigheid, toetst de rechter nog steeds aan het Kelderluik-arrest van de Hoge Raad van 5 november 1965 (ECLI:NL:HR:1965:AB7079). Een bezoeker van een café viel in een open kelderluik dat een bezorger van Coca-Cola had laten openstaan. De Hoge Raad liet het oordeel van het hof in stand dat het bedrijf de helft van de schade moest dragen.

De Hoge Raad overwoog dat wie een gevaarlijke situatie schept, rekening moet houden met onoplettendheid van anderen. Daarbij wegen onder meer de kans dat iemand niet oplet, de kans op een ongeval, de ernst van de mogelijke gevolgen en hoe bezwaarlijk het is om voorzorgsmaatregelen te nemen.

Hebt u een contract? Dan gaat wanprestatie in beginsel voor

Veel uitleg op internet zegt dat u vrij kunt kiezen tussen wanprestatie en onrechtmatige daad. De rechtspraak is strenger. Schiet een contractpartij tekort, dan past de rechter in beginsel alleen de regels over wanprestatie toe. Een onrechtmatige daad is er pas als de wederpartij daarnaast een afzonderlijke norm schendt, die los staat van de tekortkoming.

Wat de rechter zegt over samenloop

Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde op 27 oktober 2020 (ECLI:NL:GHARL:2020:8691) dat de regeling van wanprestatie in beginsel voorgaat. Een tekortkoming is alleen ook een onrechtmatige daad als er een eigen onrechtmatigheid is, los van de tekortkoming maar in samenhang met de contractuele relatie. Het hof zag die in die zaak niet.

De Rechtbank Overijssel paste dezelfde maatstaf toe op 29 januari 2025 (ECLI:NL:RBOVE:2025:492). Het ging om een onderhoudsbedrijf dat een sprinklerpomp gebrekkig had onderhouden. De zorgplicht waarop de eiser zich beriep, maakte deel uit van het onderhoudscontract zelf. De rechtbank beoordeelde de zaak daarom alleen als wanprestatie en wees het onderhoudsbedrijf voor een deel van de schade aansprakelijk.

Wat betekent dit voor uw vordering?

Baseer uw vordering tegen een contractpartij eerst op wanprestatie. Een onrechtmatige daad voert u alleen aan als de wederpartij iets deed dat ook zonder contract onrechtmatig zou zijn, bijvoorbeeld bedrog of het opzettelijk beschadigen van uw eigendom.

Contractuele afspraken, zoals een beperking van de aansprakelijkheid in de algemene voorwaarden, kunnen ook doorwerken als u een onrechtmatige daad aanvoert. U kunt beide grondslagen naast elkaar aanvoeren, maar u krijgt de schade nooit dubbel vergoed.

Wanneer handelt een derde onrechtmatig door te profiteren van wanprestatie?

Wie profiteert van een wanprestatie van een ander, handelt niet automatisch onrechtmatig. Dat kan wel zo zijn als er bijkomende omstandigheden zijn. De rechter kijkt onder meer of de derde van het contract wist, of hij het had moeten weten en of hij er bewust voordeel uit haalde.

Een voorbeeld ter illustratie: een concurrent haalt bewust een leverancier weg terwijl er nog een contract loopt, en stuurt gericht aan op contractbreuk. Bij registergoederen kan dit spelen als iemand een pand koopt terwijl hij weet dat er al een koopovereenkomst met een ander is. Het eigendom gaat pas over bij levering via een notariële akte en inschrijving in de openbare registers (artikel 3:89 BW).

Hoe stelt u de wederpartij aansprakelijk?

Bij beide vormen van aansprakelijkheid kunt u schadevergoeding vorderen. De route verschilt wel.

Stappen bij wanprestatie

• Vraag de wederpartij schriftelijk om na te komen.
• Stuur een ingebrekestelling met een redelijke termijn als nakoming uitblijft (artikel 6:82 BW).
• Verstrijkt de termijn zonder nakoming, dan is de schuldenaar in verzuim.
• Kies daarna uw vordering: nakoming, schadevergoeding, ontbinding (artikel 6:265 BW) of opschorting van uw eigen verplichtingen (artikel 6:262 BW).

Het causaal verband tussen de tekortkoming en de schade moet u onderbouwen. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan is een ingebrekestelling niet nodig.

Stappen bij een onrechtmatige daad

U stelt de dader schriftelijk aansprakelijk en onderbouwt de vijf vereisten. Een ingebrekestelling is niet nodig: de dader is in verzuim zodra hij de schade niet direct vergoedt (artikel 6:83 sub b BW). Vanaf dat moment loopt de wettelijke rente.

Naast schadevergoeding kunt u bij de rechter een verbod of gebod vorderen om het onrechtmatige gedrag te staken (artikel 3:296 BW). Hebt u zelf bijgedragen aan de schade, dan kan de vergoeding lager uitvallen (artikel 6:101 BW, zie hierna). Meer over de opbouw van een claim leest u in ons artikel over aansprakelijkstelling.

Welke schade krijgt u vergoed?

De regels over de omvang van de schadevergoeding (artikelen 6:95 tot en met 6:110 BW) gelden voor beide grondslagen. Het uitgangspunt is dat u zoveel mogelijk in de positie komt waarin u zou zijn geweest zonder de tekortkoming of de onrechtmatige daad.

Vermogensschade en ander nadeel

Vermogensschade omvat geleden verlies en gederfde winst, plus redelijke kosten om schade te beperken of vast te stellen (artikel 6:96 BW). U moet deze schade met stukken onderbouwen. Denk aan reparatiekosten, extra kosten voor vervangende inkoop of omzet die u misliep.

Indirecte schade, zoals gevolgschade, kan ook voor vergoeding in aanmerking komen. Contractuele afspraken kunnen de vergoeding beperken of uitbreiden. Lees daarom altijd de algemene voorwaarden.

Immateriële schade wordt alleen vergoed in de gevallen van artikel 6:106 BW. Dat is onder meer zo als de dader het oogmerk had u zulk nadeel toe te brengen, of bij een aantasting in uw persoon. Gaat het om schade door letsel, dan hebt u een letselschadespecialist nodig. Law & More behandelt geen letselschadezaken.

Het Nederlandse recht kent geen strafschadevergoeding. Wel kan opzet meewegen bij de vraag welke gevolgen aan de dader worden toegerekend.

Wettelijke rente bij een geldschuld

Gaat het om een geldschuld, dan bestaat de schadevergoeding wegens vertraging uit de wettelijke rente over de periode van verzuim (artikel 6:119 BW). Bij handelstransacties tussen bedrijven geldt de hogere handelsrente (artikel 6:119a BW).

Bron: Rijksoverheid, hoogte wettelijke rente (geraadpleegd oktober 2026). De percentages worden periodiek aangepast.

Causaal verband en eigen schuld

Zonder causaal verband krijgt u geen vergoeding. De rechter toetst dat in twee stappen. Eerst de vraag of de schade zonder de gedraging ook zou zijn ontstaan; is dat zo, dan is er geen causaal verband. Daarna de toerekening volgens artikel 6:98 BW: niet elke schade die feitelijk samenhangt met de gedraging, komt voor vergoeding in aanmerking. De rechter kijkt onder meer naar de aard van de aansprakelijkheid en de aard van de schade.

Bij wanprestatie is het causaal verband vaak eenvoudiger aan te tonen, omdat de schade meestal direct volgt uit het niet nakomen. Bij een onrechtmatige daad kunnen meerdere factoren de schade hebben veroorzaakt. De bewijslast ligt in de regel bij de benadeelde.

Hebt u zelf bijgedragen aan de schade, dan wordt de schade verdeeld naar de mate waarin ieders omstandigheden hebben bijgedragen (artikel 6:101 BW). Als de billijkheid dat eist, kan de rechter anders verdelen. Een beroep op eigen schuld is een van de vaakste redenen waarom een claim lager uitvalt.

Twee situaties uit de praktijk

Koopovereenkomsten en arbeidsovereenkomsten roepen elk eigen vragen op over de keuze tussen beide grondslagen.

Een gekochte zaak voldoet niet aan de afspraken

Bij een koopovereenkomst is er sprake van wanprestatie als de verkoper een zaak levert die niet aan de overeenkomst beantwoordt (artikel 7:17 BW). Dit heet non-conformiteit. Een voorbeeld ter illustratie: u bestelt een auto met airconditioning, maar krijgt er een zonder.

Had u door onjuiste informatie van de verkoper een verkeerd beeld van de zaak, dan kan ook dwaling spelen (artikel 6:228 BW). Geeft de verkoper bewust onjuiste informatie om u tot de koop te bewegen, dan kan er sprake zijn van bedrog (artikel 3:44 BW). Bedrog is een zelfstandige fout naast de tekortkoming en kan dus ook een onrechtmatige daad opleveren.

Bij de verkoop van een woning speelt ook de notaris een rol. Hij onderzoekt onder meer de openbare registers, zodat bijvoorbeeld een hypotheek op het pand bekend is. Verzwijgt een verkoper een last, dan kan dat tot aansprakelijkheid leiden. Overmacht kan de verkoper soms beschermen, bijvoorbeeld als een natuurramp levering onmogelijk maakt.

Een werkgever of werknemer schiet tekort

Een arbeidsovereenkomst schept verplichtingen voor werkgever en werknemer. Worden die geschonden, dan is er sprake van wanprestatie. Daarnaast moet de werkgever zich als goed werkgever gedragen (artikel 7:611 BW).

Laat een werkgever pesten op de werkvloer structureel gebeuren, dan kan hij zijn zorgplicht schenden. Bij ontslag kan de werknemer een billijke vergoeding vragen als de werkgever ernstig verwijtbaar handelt (artikel 7:681 en 7:683 BW). Gaat de werkgever failliet en kan hij het loon niet meer betalen, dan kan de werknemer onder voorwaarden een beroep doen op de loongarantieregeling van het UWV.

Discriminatie op grond van bijvoorbeeld leeftijd, geslacht of afkomst is bij wet verboden. Dat geldt ongeacht wat er in het contract staat.

Hoe lang hebt u de tijd?

Een vordering tot schadevergoeding verjaart volgens artikel 3:310 BW vijf jaar na de dag waarop u zowel met de schade als met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden. In ieder geval verjaart zij twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte.

Deze termijn geldt voor schadevergoeding uit wanprestatie en uit onrechtmatige daad. Voor andere vorderingen kunnen andere termijnen gelden. Met een schriftelijke stuitingsbrief waarin u ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt, begint een nieuwe termijn te lopen (artikelen 3:317 en 3:319 BW).

Hoe wij u helpen bij een claim uit contract of daarbuiten

• Wij beoordelen of uw zaak als wanprestatie, als onrechtmatige daad of als beide moet worden opgebouwd.
• Wij stellen een ingebrekestelling of aansprakelijkstelling op met een redelijke termijn.
• Wij toetsen het contract en de algemene voorwaarden op aansprakelijkheidsbeperkingen.
• Wij onderbouwen de schade per post en het causaal verband.
• Wij stuiten de verjaring en voeren zo nodig de procedure bij de kantonrechter of de rechtbank, ook als u zelf wordt aangesproken.

Meer over procederen in dit rechtsgebied leest u op onze pagina over aansprakelijkheidsrecht en over civiel recht.

In het kort

• Wanprestatie is het niet, te laat of niet goed nakomen van een overeenkomst (art. 6:74 BW); een onrechtmatige daad vereist geen contract (art. 6:162 BW).
• Bestaat er een contract, dan gaat wanprestatie in beginsel voor. Een onrechtmatige daad vraagt dan een afzonderlijke fout naast de tekortkoming.
• Bij wanprestatie is meestal een ingebrekestelling nodig; bij een onrechtmatige daad treedt verzuim direct in.
• Omvang van de schade en verjaring (vijf jaar na bekendheid) zijn voor beide grondslagen gelijk geregeld.

Veelgestelde vragen

Kan een aansprakelijkheidsbeperking in de algemene voorwaarden ook een claim uit onrechtmatige daad beperken?

Dat kan. Contractuele afspraken kunnen doorwerken als u een onrechtmatige daad aanvoert tegen uw contractpartij. Een beding is wel niet geldig voor zover een beroep erop naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW), bijvoorbeeld bij opzet of bewuste roekeloosheid.

Kan ik een werknemer van mijn contractpartij persoonlijk aansprakelijk stellen?

Een werknemer is geen partij bij uw contract, dus wanprestatie speelt tegenover hem niet. U kunt hem alleen aanspreken op onrechtmatige daad. Voor fouten van ondergeschikten is meestal de werkgever aansprakelijk (artikel 6:170 BW). Voor bestuurders gelden eigen, strenge maatstaven.

Telt een fatale termijn in het contract als ingebrekestelling?

Ja, als partijen een termijn hebben afgesproken die bedoeld is als fatale termijn. Verstrijkt die termijn, dan is de schuldenaar zonder ingebrekestelling in verzuim (artikel 6:83 sub a BW). Blijkt uit het contract dat de termijn een andere strekking heeft, dan is een ingebrekestelling alsnog nodig.

De wetsartikelen in dit artikel vindt u in Boek 6 BW en Boek 3 BW op wetten.overheid.nl.