Heimelijk opnemen en filmen: wat strafbaar is en wanneer het als bewijs telt

Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

U mag in Nederland een gesprek waaraan u zelf deelneemt heimelijk opnemen; strafbaar is alleen het opnemen van een gesprek tussen anderen waaraan u niet deelneemt (artikelen 139a en 139b Wetboek van Strafrecht). Heimelijk filmen ligt strenger: iemand stiekem filmen in een woning of andere niet-openbare plaats is strafbaar, en ook op een openbare plaats mag u niet filmen met een verborgen camera.

Een heimelijke opname kan in een civiele procedure vrijwel altijd als bewijs dienen, ook als het opnemen onrechtmatig was. Alleen bij bijkomende omstandigheden sluit de rechter haar uit. Hieronder leest u waar de strafrechtelijke grenzen liggen, wat de Hoge Raad en twee lagere rechters over opnames als bewijs beslisten, en hoe u een opname bruikbaar maakt.

Opnemen of afluisteren: het verschil bepaalt de strafbaarheid

Neemt u deel aan het gesprek, dan neemt u op. Neemt u niet deel, dan luistert u af. Als deelnemer heeft u de informatie uit het gesprek toch al; daarom verbiedt de wet u niet om het vast te leggen, ook niet zonder dat de ander het weet. Dat geldt voor gesprekken in persoon en voor telefoongesprekken.

Een voorbeeld ter illustratie: wie een recorder achterlaat in een vergaderruimte en zelf vertrekt, luistert af en valt onder artikel 139a of 139b Sr. Wie in dezelfde vergadering blijft zitten en meeneemt, neemt op en is niet strafbaar.

Heimelijk filmen: woning tegenover openbare plaats

Artikel 139f Sr verbiedt het opzettelijk en wederrechtelijk met een technisch hulpmiddel heimelijk maken van afbeeldingen van een persoon die in een woning of andere niet voor het publiek toegankelijke plaats aanwezig is. Denk aan een verborgen camera in een slaapkamer, badkamer of kleedruimte. Ook het beschikken over en gebruiken van zulke beelden is strafbaar.

Op een openbare plaats is filmen niet verboden als de camera zichtbaar is. Artikel 441b Sr stelt wel strafbaar het filmen van personen op een openbare plaats met een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet duidelijk kenbaar is gemaakt. Los daarvan kan het publiceren van beelden onrechtmatig zijn (artikel 6:162 BW), ook als het maken ervan mocht. Dat hangt af van een afweging tussen de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy.

Privacy, artikel 8 EVRM en de AVG

Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt het recht op privéleven. Heimelijk filmen of opnemen maakt inbreuk op dat recht, en die inbreuk moet te rechtvaardigen zijn. Dat het opnemen niet strafbaar is, betekent dus niet dat het civielrechtelijk altijd rechtmatig is.

De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) geldt niet voor verwerkingen door een particulier voor zuiver persoonlijke of huishoudelijke doeleinden (artikel 2 lid 2 sub c AVG). Voor bedrijven en werkgevers geldt de AVG wel. Een werkgever die heimelijk camera’s inzet, moet een zwaarwegende reden hebben, zoals een concreet vermoeden van diefstal, en het toezicht beperken in tijd en plaats. Lees meer in ons artikel over cameratoezicht door de werkgever en over privacywetgeving in Nederland. Toezicht op de AVG ligt bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Een heimelijke opname als bewijs in een civiele zaak

Volgens artikel 152 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kan bewijs door alle middelen worden geleverd, en de rechter waardeert het bewijs vrij. De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 18 april 2014 (ECLI:NL:HR:2014:942) bevestigd dat er in civiele zaken geen algemene regel is dat onrechtmatig verkregen bewijs buiten beschouwing blijft. Het belang van waarheidsvinding weegt in beginsel zwaarder. Alleen bij bijkomende omstandigheden is uitsluiting gerechtvaardigd.

In die zaak liet het hof het resultaat van een heimelijk persoonlijk onderzoek door een verzekeraar wel buiten beschouwing, mede omdat de verzekeraar minder ingrijpende alternatieven onbenut had gelaten. De Hoge Raad vond dat oordeel niet onjuist. Bijkomende omstandigheden kunnen dus liggen in de manier waarop het bewijs is verzameld.

Onrechtmatig opgenomen, toch toegelaten: het hof in 2022

Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden besliste op 15 augustus 2022 (ECLI:NL:GHARL:2022:7103) over een werkneemster die twee telefoongesprekken met haar werkgever had opgenomen zonder dat te melden. Het hof vond dat onrechtmatig: zij had eerst om instemming kunnen vragen, en zonder die tussenstap ging de inbreuk op de privacy te ver.

Toch liet het hof de opnames als bewijs toe. Er waren geen bijkomende omstandigheden, en dat de werkneemster een andere weg had kunnen kiezen, woog onvoldoende zwaar. Les voor de praktijk: vraag zo mogelijk eerst of u mag opnemen. Weigert de ander, dan kunt u daar later op wijzen.

Uw werkgever, arts of zakenpartner opnemen

Als u zelf aan het gesprek deelneemt, is opnemen niet strafbaar. Werknemers nemen bijvoorbeeld een functioneringsgesprek of een gesprek over ontslag op. Zo’n opname kan laten zien wat er werkelijk is gezegd, als de werkgever dat later anders voorstelt. Ook een gesprek met een bedrijfsarts of behandelaar mag u opnemen voor eigen gebruik.

Zakelijke gesprekken, zoals een telefoongesprek met een opdrachtgever over een betalingsachterstand, wegen minder zwaar op het punt van privacy dan een gesprek over iemands gezondheid of relatie. Rechters kijken ook of de ander is uitgelokt, en of u het bewijs op een andere manier had kunnen krijgen.

Opnemen mag, verspreiden is iets anders

De kantonrechter in Den Haag ontbond op 1 augustus 2022 (ECLI:NL:RBDHA:2022:8522) de arbeidsovereenkomst van een werkneemster die ten minste acht vertrouwelijke gesprekken heimelijk had opgenomen en openbaar had gemaakt. Het opnemen op zich vond de kantonrechter niet verwijtbaar; het openbaar maken wel (artikel 7:669 lid 3 sub e BW). Omdat dat niet ernstig verwijtbaar was, behield zij haar transitievergoeding.

Wees dus terughoudend met verspreiden. Een opname delen met uw advocaat of overleggen in een procedure is iets anders dan publiceren op sociale media. Dat laatste kan onrechtmatig zijn tegenover de ander en kan u in een arbeidsconflict schaden.

Heimelijke opnames in een strafzaak

Ook in strafzaken kan een heimelijke opname van een burger als bewijs worden gebruikt. De strafrechter toetst wel of het gebruik het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM) niet aantast.

Een geluids- of beeldopname is geen zelfstandig wettig bewijsmiddel uit artikel 339 Sv. De inhoud komt in het dossier via een proces-verbaal van de politie, of doordat de rechter de opname op de zitting zelf waarneemt. De rechter beoordeelt dan of de opname betrouwbaar is en niet is bewerkt.

De regels voor onrechtmatig verkregen bewijs in het strafrecht (artikel 359a Sv) zijn geschreven voor vormverzuimen van politie en justitie. Heeft een burger zelf een opname gemaakt, dan speelt vooral de vraag of de opname betrouwbaar is en of de overheid de burger heeft ingezet om regels te omzeilen. Lees meer over onrechtmatig verkregen bewijs en over digitaal bewijs.

Zo maakt u een opname bruikbaar als bewijs

1. Bewaar het originele bestand ongewijzigd, met de oorspronkelijke metadata.
2. Noteer wanneer en waar u de opname maakte, met welk apparaat, en wie er spraken.
3. Maak een uitgeschreven versie van de relevante passages, met tijdcodes.
4. Knip de opname niet in stukken: de wederpartij zal dan stellen dat de context ontbreekt.
5. Leg de volledige opname over, met de uitgeschreven passages als hulpmiddel voor de rechter.

Verwijst u in een procedure naar berichten of e-mails, dan gelden vergelijkbare aandachtspunten. Lees daarover ons artikel over bewijs uit e-mails en WhatsApp en over bewijsstukken in civiele procedures.

Journalisten en de verborgen camera

Journalisten werken met verborgen camera’s onder de regels van hun beroepsgroep. De Raad voor de Journalistiek heeft een leidraad die bepaalt wanneer undercoverwerk aanvaardbaar is: in de kern alleen als dat nodig is om een misstand van maatschappelijk belang aan het licht te brengen en de inbreuk op de privacy in verhouding staat tot dat belang. Wie meent dat een journalist over de grens is gegaan, kan een klacht indienen bij de Raad. Los daarvan kan de burgerlijke rechter oordelen of een publicatie onrechtmatig is (artikel 6:162 BW).

Gevolgen van onrechtmatig filmen of afluisteren

Afluisteren en heimelijk filmen in een woning of met een verborgen camera zijn strafbaar. De rechter kan een geldboete of gevangenisstraf opleggen, afhankelijk van het feit. Daarnaast kan de gefilmde of afgeluisterde persoon via de civiele rechter schadevergoeding vorderen op grond van artikel 6:162 BW, en een verbod op verdere verspreiding van de beelden. Voor beroepsbeoefenaren, zoals artsen en advocaten, kan heimelijk opnemen ook tuchtrechtelijke gevolgen hebben.

Het verspreiden van seksuele beelden van iemand zonder diens toestemming is afzonderlijk strafbaar gesteld. Dat geldt ook als de beelden destijds met toestemming zijn gemaakt.

Wat wij doen bij opnames als bewijs

• Wij beoordelen of uw opname rechtmatig is gemaakt, aan de hand van de artikelen 139a, 139b en 139f Sr en artikel 8 EVRM.
• Wij brengen de opname in uw procedure in, met een uitgeschreven versie met tijdcodes.
• Wij voeren verweer als de wederpartij een heimelijke opname tegen u gebruikt, bijvoorbeeld op betrouwbaarheid of ontbrekende context.
• Wij vorderen een verbod op verdere verspreiding van beelden en schadevergoeding.

Heimelijk opnemen in het kort

• Uw eigen gesprek opnemen is niet strafbaar; andermans gesprek opnemen wel (artikelen 139a en 139b Sr).
• Niet strafbaar is niet hetzelfde als rechtmatig: een hof vond heimelijk opnemen zonder eerst toestemming te vragen onrechtmatig (GHARL 15 augustus 2022).
• Onrechtmatig verkregen bewijs blijft in civiele zaken bruikbaar, tenzij er bijkomende omstandigheden zijn (HR 18 april 2014).
• Het openbaar maken van opnames kan in een arbeidsrelatie verwijtbaar zijn en tot ontbinding leiden (Rb Den Haag 1 augustus 2022).

Law & More adviseert over het gebruik van opnames als bewijs, in arbeidszaken, civiele procedures en strafzaken, en over privacyvragen die daarbij spelen. Meer over onze aanpak leest u op de pagina over privacyrecht.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.