Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 7 oktober 2026
U mag in Nederland een gesprek waaraan u zelf deelneemt heimelijk opnemen; strafbaar is alleen het opnemen van een gesprek tussen anderen waaraan u niet deelneemt (artikelen 139a en 139b Wetboek van Strafrecht). Heimelijk filmen ligt strenger: iemand stiekem filmen in een woning of andere niet-openbare plaats is strafbaar, en ook op een openbare plaats mag u niet filmen met een verborgen camera.
Een heimelijke opname kan in een civiele procedure vrijwel altijd als bewijs dienen, omdat de rechter het bewijs vrij mag waarderen. Alleen bij bijkomende omstandigheden sluit de rechter zo’n opname uit. Hieronder leest u waar de grenzen liggen en hoe de rechter met zulke opnames omgaat.
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen opnemen en afluisteren?
Neemt u deel aan het gesprek, dan neemt u op. Neemt u niet deel, dan luistert u af. Dat onderscheid bepaalt of u strafbaar bent.
Als deelnemer hebt u de informatie uit het gesprek toch al. Daarom verbiedt de wet u niet om het vast te leggen, ook niet zonder dat de ander het weet. Dat geldt voor gesprekken in persoon en voor telefoongesprekken.
Neemt u een gesprek op waaraan u niet deelneemt, bijvoorbeeld door een recorder achter te laten in een vergaderruimte, dan is dat strafbaar afluisteren. Artikel 139a Sr gaat over gesprekken in een woning, besloten lokaal of erf; artikel 139b Sr over gesprekken elders. Voor het aftappen van telefoon- en internetverkeer van anderen geldt artikel 139c Sr.
Wanneer mag u heimelijk filmen?
Heimelijk filmen is aan strengere regels gebonden dan het opnemen van geluid. Het Wetboek van Strafrecht stelt het heimelijk maken van beelden van personen op twee plaatsen strafbaar.
Artikel 139f Sr verbiedt het opzettelijk en wederrechtelijk met een technisch hulpmiddel heimelijk maken van afbeeldingen van een persoon die in een woning of andere niet voor het publiek toegankelijke plaats aanwezig is. Denk aan een verborgen camera in een slaapkamer, badkamer of kleedruimte. Het bezit en gebruik van zulke beelden is ook strafbaar.
Op een openbare plaats is filmen niet verboden als de camera zichtbaar is. Artikel 441b Sr stelt wel strafbaar het filmen van personen op een openbare plaats met een technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet duidelijk kenbaar is gemaakt. Openlijk filmen op straat mag dus in beginsel; filmen met een verborgen camera niet.
Los daarvan kan het publiceren van beelden onrechtmatig zijn, ook als het maken ervan mocht. Of dat zo is, hangt af van een afweging tussen de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy.
Welke rol spelen privacy en de AVG?
Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt het recht op privéleven. Heimelijk filmen of opnemen maakt inbreuk op dat recht, en die inbreuk moet te rechtvaardigen zijn.
De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) geldt niet voor verwerkingen door een particulier voor zuiver persoonlijke of huishoudelijke doeleinden. Maakt u een opname voor uzelf, dan valt dat daar meestal onder. Voor bedrijven en werkgevers geldt de AVG wel. Een werkgever die heimelijk camera’s inzet, moet een zwaarwegende reden hebben, zoals een concreet vermoeden van diefstal, en moet het toezicht beperken in tijd en plaats. Lees meer in ons artikel over cameratoezicht door de werkgever en over privacywetgeving in Nederland.
Mag u een heimelijke opname als bewijs gebruiken in een civiele zaak?
In beginsel wel. Volgens artikel 152 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kan bewijs door alle middelen worden geleverd, en de rechter waardeert het bewijs vrij.
Ook bewijs dat onrechtmatig is verkregen, wordt in civiele zaken niet automatisch uitgesloten. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad weegt het belang van waarheidsvinding zwaar. De rechter sluit onrechtmatig verkregen bewijs alleen uit als er bijkomende omstandigheden zijn die dat rechtvaardigen.
Een heimelijke opname van een gesprek waaraan u zelf deelnam, is bovendien niet snel onrechtmatig. Rechters kijken wel naar de omstandigheden: ging het om een zakelijk gesprek of om zeer persoonlijke onderwerpen, is de ander uitgelokt, en had u het bewijs ook op een andere manier kunnen krijgen? Meer over bewijsstukken in civiele procedures leest u in een apart artikel.
Welke heimelijke opnames komen in de praktijk voor?
In arbeidszaken komen heimelijke opnames vaak voor. Een werknemer neemt bijvoorbeeld een gesprek met de leidinggevende op waarin een toezegging wordt gedaan of juist een dreigement wordt geuit. Rechters laten zulke opnames in de regel toe.
Andere voorbeelden zijn een telefoongesprek met een opdrachtgever over een betalingsachterstand, of een gesprek over de uitvoering van een contract. Zulke zakelijke gesprekken wegen minder zwaar op het punt van privacy dan een gesprek over iemands gezondheid of relatie.
Wie heimelijk opneemt, moet er wel rekening mee houden dat de relatie daaronder kan lijden. In een arbeidsrelatie kan stiekem opnemen onder omstandigheden bijdragen aan een verstoorde verhouding.
Mag u uw werkgever of een arts heimelijk opnemen?
Ja, als u zelf aan het gesprek deelneemt, is dat niet strafbaar. U mag zo’n opname ook in een procedure gebruiken; de rechter beoordeelt dan wat de opname bewijst.
Werknemers nemen bijvoorbeeld een functioneringsgesprek of een gesprek over ontslag op. Zo’n opname kan laten zien wat er werkelijk is gezegd, als de werkgever dat later anders voorstelt. Ook een gesprek met een bedrijfsarts of een behandelaar mag u opnemen voor eigen gebruik. Vaak is het beter om vooraf te vragen of u het gesprek mag opnemen. Weigert de ander, dan kunt u daar later op wijzen.
Wees terughoudend met het verspreiden van zo’n opname. Het delen met uw advocaat of het overleggen in een procedure is iets anders dan het publiceren op sociale media. Dat laatste kan onrechtmatig zijn tegenover de ander en kan u in een arbeidsconflict schaden.
Hoe gaat de strafrechter om met heimelijke opnames?
Ook in strafzaken kan een heimelijke opname van een burger als bewijs worden gebruikt. De strafrechter toetst wel of het gebruik het recht op een eerlijk proces niet aantast.
Een geluids- of beeldopname is in het strafrecht geen zelfstandig wettig bewijsmiddel. De inhoud komt in het dossier via een proces-verbaal van de politie, of doordat de rechter de opname op de zitting zelf bekijkt of beluistert. De rechter beoordeelt dan of de opname betrouwbaar is en niet is bewerkt.
De regels voor onrechtmatig verkregen bewijs in het strafrecht zijn vooral geschreven voor de overheid: politie en justitie. Heeft een burger zelf een opname gemaakt, dan speelt vooral de vraag of de opname betrouwbaar is en of de overheid de burger heeft ingezet om regels te omzeilen. Lees meer over onrechtmatig verkregen bewijs en over digitaal bewijs.
Wanneer is een opname bruikbaar als bewijs?
Een opname is pas bruikbaar als de rechter kan vaststellen wie er spreken, wanneer het gesprek plaatsvond en dat er niets is weggelaten of bewerkt. Bewaar daarom altijd het originele bestand.
Maak een uitgeschreven versie van de relevante passages, met tijdcodes. Dat maakt het voor de rechter en de wederpartij makkelijker om de opname te controleren. Knip de opname niet in stukken: de wederpartij zal dan snel stellen dat de context ontbreekt.
Leg ook vast wanneer en waar u de opname hebt gemaakt, en met welk apparaat. Verwijst u in een procedure naar berichten of e-mails, dan gelden vergelijkbare aandachtspunten. Lees daarover ons artikel over bewijs uit e-mails en WhatsApp.
Welke regels gelden voor journalisten?
Journalisten werken met verborgen camera’s onder de regels van hun beroepsgroep. De Raad voor de Journalistiek heeft een leidraad die bepaalt wanneer undercoverwerk aanvaardbaar is.
Kern daarvan is dat een verborgen camera alleen verantwoord is als dat nodig is om een misstand van maatschappelijk belang aan het licht te brengen, en als de inbreuk op de privacy in verhouding staat tot dat belang. Wie meent dat een journalist over de grens is gegaan, kan een klacht indienen bij de Raad. Los daarvan kan de burgerlijke rechter oordelen of een publicatie onrechtmatig is.
Wat zijn de gevolgen van onrechtmatig filmen of afluisteren?
Afluisteren en heimelijk filmen in een woning of met een verborgen camera zijn strafbaar. De rechter kan een geldboete of gevangenisstraf opleggen, afhankelijk van het feit.
Daarnaast kan de gefilmde of afgeluisterde persoon via de civiele rechter schadevergoeding vorderen op grond van de onrechtmatige daad, en een verbod op verdere verspreiding van de beelden. Voor beroepsbeoefenaren, zoals artsen en advocaten, kan heimelijk opnemen ook tuchtrechtelijke gevolgen hebben.
Het verspreiden van seksuele beelden van iemand zonder diens toestemming is afzonderlijk strafbaar gesteld. Dat geldt ook als de beelden destijds met toestemming zijn gemaakt.
Wat kunnen wij voor u doen bij heimelijke opnames als bewijs?
Wij adviseren over opnames als bewijs in arbeidszaken, civiele procedures en strafzaken.
- Wij beoordelen of uw opname rechtmatig is gemaakt, aan de hand van de artikelen 139a, 139b en 139f Sr.
- Wij beoordelen of de opname in uw procedure bruikbaar is en brengen haar in met een uitgeschreven versie met tijdcodes.
- Wij voeren verweer als de wederpartij een heimelijke opname tegen u gebruikt, bijvoorbeeld op betrouwbaarheid of ontbrekende context.
- Wij adviseren werkgevers over heimelijk cameratoezicht binnen de grenzen van de AVG.
- Wij vorderen een verbod op verdere verspreiding van beelden en schadevergoeding op grond van artikel 6:162 BW.
Samengevat
- Een gesprek waaraan u zelf deelneemt, mag u heimelijk opnemen; een gesprek tussen anderen niet (artikelen 139a en 139b Sr).
- Heimelijk filmen in een woning of andere niet-openbare plaats is strafbaar (artikel 139f Sr); op straat filmen met een verborgen camera ook (artikel 441b Sr).
- In civiele zaken mag bewijs door alle middelen worden geleverd (artikel 152 Rv); de rechter sluit een opname alleen uit bij bijkomende omstandigheden.
- Bewaar het originele bestand en maak een uitgeschreven versie met tijdcodes.
- Onrechtmatig filmen of afluisteren kan leiden tot straf, schadevergoeding en een verspreidingsverbod.
Veelgestelde vragen
Wat zegt de wet over verborgen camera’s om bewijs te verzamelen?
Heimelijk filmen van iemand in een woning of andere niet-openbare plaats is strafbaar volgens artikel 139f Sr. Op een openbare plaats is filmen met een camera waarvan de aanwezigheid niet duidelijk kenbaar is gemaakt strafbaar volgens artikel 441b Sr.
Voor geluidsopnames geldt een ander regime: een gesprek waaraan u zelf deelneemt, mag u opnemen.
Wanneer mag u als particulier heimelijk opnemen of filmen?
U mag een gesprek opnemen waaraan u zelf deelneemt, ook zonder dat de ander dat weet. Openlijk filmen op straat is in beginsel toegestaan.
Een gesprek tussen anderen opnemen, of iemand met een verborgen camera filmen in een woning of op straat, is niet toegestaan.
Welke privacyregels gelden voor opnames zonder toestemming?
Artikel 8 EVRM beschermt het recht op privéleven. Heimelijke opnames maken daar inbreuk op, maar dat is niet altijd onrechtmatig.
De AVG geldt niet voor zuiver persoonlijk gebruik door een particulier, maar wel voor bedrijven en werkgevers. Het publiceren van beelden kan onrechtmatig zijn, ook als het maken ervan mocht.
Hoe beoordeelt de rechter heimelijk gemaakte beelden of opnames?
In civiele zaken mag bewijs door alle middelen worden geleverd (artikel 152 Rv). Onrechtmatig verkregen bewijs wordt alleen uitgesloten bij bijkomende omstandigheden.
De rechter weegt onder meer of het om een zakelijk of zeer persoonlijk gesprek ging en of de opname betrouwbaar is.
Aan welke voorwaarden moet een opname voldoen om als bewijs te dienen?
De rechter moet kunnen vaststellen wie er spreken, wanneer het gesprek plaatsvond en dat er niets is bewerkt. Bewaar daarom het originele bestand.
Maak een uitgeschreven versie van de relevante passages met tijdcodes en knip de opname niet in stukken.
Wat zijn de gevolgen van onrechtmatig filmen of afluisteren?
Afluisteren en heimelijk filmen zijn strafbaar; de rechter kan een geldboete of gevangenisstraf opleggen.
De benadeelde kan daarnaast schadevergoeding en een verspreidingsverbod vorderen. Voor sommige beroepsbeoefenaren volgen ook tuchtrechtelijke gevolgen.
Law & More adviseert over het gebruik van opnames als bewijs, in arbeidszaken, civiele procedures en strafzaken, en over privacyvragen die daarbij spelen. Meer over onze aanpak leest u op de pagina over privacyrecht.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
