Gepubliceerd op 22 januari 2026 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Een mondelinge afspraak is in Nederland in beginsel net zo geldig als een schriftelijke, maar wie nakoming eist, moet bewijzen dat de afspraak bestaat en wat erin staat (artikel 150 Rv). Afdwingbaar wordt een afspraak dus pas echt als u haar kunt aantonen; de uitzondering zijn overeenkomsten waarvoor de wet een schriftelijke vorm eist, zoals de koop van een woning door een consument (artikel 7:2 BW).
Dit artikel gaat over de route van een losse afspraak naar een recht dat u bij de rechter kunt halen: bewijs veiligstellen, de afspraak omzetten in een contract met de juiste clausules, en de stappen als de ander niet meewerkt. Wilt u eerst weten wanneer een mondelinge afspraak geldig is en hoe rechters het bewijs wegen, lees dan ons artikel over mondelinge afspraken: bindend of niet of over de mondelinge overeenkomst in het handelsverkeer.
Inhoudsopgave
Waarom informele afspraken vaak misgaan
Zonder iets op papier ontstaan er al snel meerdere waarheden. Wat voor de één een harde toezegging was, was voor de ander een intentie. De discussie verschuift dan van de inhoud van de afspraak naar de vraag of er überhaupt een afspraak was. Wie zich op de afspraak beroept, draagt daarvan de bewijslast (artikel 150 Rv).
Drie situaties waarin dat in de praktijk vaak speelt:
- Samenwerking tussen compagnons: de winstverdeling of de rolverdeling is ooit mondeling besproken, maar nooit vastgelegd in een vennootschaps- of aandeelhoudersovereenkomst.
- Huur: een verhuurder geeft mondeling toestemming voor een verbouwing en komt daar later op terug, terwijl de huurder al kosten heeft gemaakt.
- Dienstverlening: een opdracht wordt telefonisch aangenomen zonder dat de omvang is afgebakend, met discussie over meerwerk als gevolg.
In al deze gevallen is de afspraak juridisch misschien geldig, maar is de inhoud lastig te bewijzen. Het vastleggen is daarom geen teken van wantrouwen, maar een manier om duidelijk te maken wat u bent overeengekomen.
Stap 1: bewijs veiligstellen
Begin direct na het gesprek, niet pas als er een conflict is. De rechter waardeert het bewijs vrij (artikel 152 Rv); vaak is het de combinatie van stukken die de doorslag geeft.
| Bewijsmiddel | Waarde in een procedure | Zo legt u het vast |
|---|---|---|
| Bevestigingsmail die niet is tegengesproken | Sterk, zeker als de ander daarna naar de afspraak handelt | Stuur dezelfde dag een samenvatting en vraag om reactie als iets niet klopt |
| WhatsApp- of sms-berichten | Sterk als de ander instemmend reageert | Bewaar het volledige gesprek met datum, tijd en telefoonnummer, niet alleen losse berichten |
| Getuigen | Wisselend; een onafhankelijke getuige weegt zwaarder dan een familielid | Laat de getuige snel een korte, gedateerde en ondertekende verklaring opstellen |
| Facturen en betalingen | Sterk voor het bestaan van de afspraak en de (gedeeltelijke) uitvoering | Bewaar facturen en bankafschriften met een omschrijving die naar de afspraak verwijst |
| Opname van een gesprek | Mogelijk bruikbaar; de rechter beoordeelt het in het geheel | Meld vooraf dat u opneemt; heimelijk opnemen roept privacyvragen op |
Een eigen partijverklaring is in een procedure niet genoeg. Uw verklaring als partij kan alleen bewijs opleveren als er aanvullend bewijs is dat haar voldoende geloofwaardig maakt (artikel 164 lid 2 Rv). Daarom is het schriftelijke spoor zo belangrijk.
Stap 2: de afspraak omzetten in een contract
Is het bewijs van de afspraak er, zet de afspraken dan om in een schriftelijke overeenkomst die beide partijen ondertekenen. Een ondertekende onderhandse akte levert in beginsel dwingend bewijs op tegen degene die haar heeft getekend (artikel 157 lid 2 Rv). U hoeft dan niet meer te bewijzen dat de afspraak bestaat; de ander moet tegenbewijs leveren.
Wat staat er in elk contract?
- Partijen: volledige (bedrijfs)namen, adressen en KvK-nummers.
- De prestatie: zo specifiek mogelijk. Niet “website bouwen”, maar een omschrijving van het aantal pagina’s, de functies en de opleverdatum, eventueel in een bijlage.
- Prijs en betaling: inclusief of exclusief btw, de betaaltermijn en eventuele termijnbetalingen.
- Duur en beëindiging: een eenmalige opdracht of een doorlopende samenwerking, en onder welke voorwaarden partijen kunnen opzeggen.
U kunt in het contract opnemen dat de afspraken al gelden vanaf de datum waarop u mondeling overeenstemming bereikte. Zet die ingangsdatum dan expliciet in de tekst.
Drie clausules die het verschil maken
Een boetebeding. U spreekt af dat een partij die haar verplichtingen niet of niet op tijd nakomt, een vaste boete verbeurt. U hoeft dan uw schade niet precies aan te tonen. De wet eist voor het opeisen van een boete wel een aanmaning of ingebrekestelling, tenzij u dat in het beding uitsluit (artikel 6:91 en 6:93 BW). De rechter kan een boete matigen, maar alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 BW).
Een rechts- en forumkeuze. Werkt u met een buitenlandse partij, dan voorkomt een rechtskeuze (“op deze overeenkomst is Nederlands recht van toepassing”) en een forumkeuze (bijvoorbeeld de rechtbank Oost-Brabant) discussie over welk recht geldt en waar u moet procederen.
Een geschillenregeling. Spreek af dat partijen bij onenigheid eerst overleggen, daarna binnen een vaste termijn een mediator inschakelen, en pas daarna naar de rechter gaan. Een afspraak die uit mediation volgt, legt u vast in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW).
Wat zegt de rechter over het matigen van een boete?
De Hoge Raad legde de lat hoog in het arrest Intrahof/Bart Smit van 27 april 2007 (ECLI:NL:HR:2007:AZ6638). Matiging is alleen mogelijk als toepassing van het boetebeding in de concrete omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Het verschil tussen de boete en de werkelijke schade is maar één factor. De rechter kijkt ook naar de aard van de overeenkomst, de strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het werd ingeroepen. Een goed onderbouwde boete blijft dus meestal staan.
Stap 3: als de ander niet meewerkt
Weigert de ander het contract te tekenen of ontkent hij de afspraak, voer de druk dan stap voor stap op.
Een formele brief met een termijn
Wordt uw e-mail genegeerd, stuur dan een aangetekende brief. Verwijs naar de eerdere berichten met data, vat de afspraken samen en geef een concrete termijn voor nakoming, bijvoorbeeld veertien dagen. Het verzendbewijs is zelf bewijsmateriaal.
Mediation
Is de relatie belangrijk genoeg om te behouden, dan kan een mediator helpen. Mediation is vrijwillig: beide partijen moeten meedoen. Een oplossing legt u vast in een vaststellingsovereenkomst.
Ingebrekestelling
Voordat u schadevergoeding kunt vorderen, moet de ander meestal in verzuim zijn. Dat bereikt u met een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn voor nakoming (artikel 6:82 BW). Lees meer in ons artikel over iemand in gebreke stellen.
Naar de rechter
Komt nakoming dan nog niet, dan kunt u nakoming of schadevergoeding vorderen bij de rechter. Bij de kantonrechter mag u zelf procederen; bij de rechtbank is buiten kantonzaken een advocaat verplicht. Lees hoe een rechtszaak verloopt. Eiser en gedaagde betalen griffierecht; bij de kantonrechter betaalt de gedaagde alleen als hij verschijnt. De tarieven bij de kantonrechter:
| Belang van de vordering (kanton) | Griffierecht natuurlijk persoon 2026 | Griffierecht niet-natuurlijk persoon 2026 |
|---|---|---|
| Onbepaald of tot en met € 500 | € 93 | € 139 |
| € 500 tot € 1.500 | € 233 | € 350 |
| € 1.500 tot € 2.500 | € 265 | € 397 |
| € 2.500 tot € 5.000 | € 265 | € 529 |
| € 5.000 tot € 12.500 | € 265 | € 559 |
| Meer dan € 12.500 | € 753 | € 1.504 |
Bron: Rechtspraak, griffierecht (tarieven 2026). Voor onvermogenden geldt een verlaagd tarief van € 93.
Hoe lang kunt u wachten?
Een vordering tot nakoming van een overeenkomst, zoals betaling van een factuur, verjaart in de regel vijf jaar na de dag waarop zij opeisbaar werd (artikel 3:307 BW). U stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin u ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 BW). Daarna begint een nieuwe termijn van vijf jaar.
Ook gedrag kan een afspraak opleveren
Een overeenkomst kan ook stilzwijgend ontstaan, door gedragingen in plaats van woorden (artikel 3:37 BW). Een voorbeeld ter illustratie: een werkgever die jarenlang zonder schriftelijke afspraak een kerstbonus betaalt. Of werknemers daar recht op hebben gekregen, hangt af van de duur en de regelmaat van de betaling en de overige omstandigheden. Wie stelt dat zo’n afspraak bestaat, moet dat bewijzen.
Hoe wij helpen bij het vastleggen en afdwingen van afspraken
- Wij beoordelen uw bewijs: e-mails, berichten, betalingen en getuigen.
- Wij stellen een overeenkomst op met een boetebeding, rechts- en forumkeuze en geschillenregeling die bij uw situatie passen.
- Wij sturen de ingebrekestelling en stuiten de verjaring.
- Wij vorderen nakoming of schadevergoeding als de andere partij blijft weigeren.
Meer leest u op de pagina over civiel recht.
In het kort
- Een mondelinge afspraak is geldig, maar u moet haar bewijzen (art. 150 Rv); een ondertekend contract keert die positie om (art. 157 lid 2 Rv).
- Leg bewijs direct vast: bevestigingsmail, volledige chatgesprekken, getuigenverklaringen en betalingen.
- Een boetebeding wordt alleen gematigd bij een buitensporig resultaat (HR 27 april 2007).
- Een vordering tot nakoming verjaart in de regel na vijf jaar (art. 3:307 BW).
De wetsteksten vindt u op wetten.overheid.nl: Boek 6 BW, Boek 3 BW en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
