Gepubliceerd op 12 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Een strafrechtadvocaat staat iedere verdachte bij, ook iemand die onschuldig is of van een licht feit wordt verdacht. Dat recht op bijstand staat in artikel 28 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) en geldt vanaf de verdenking tot en met het hoger beroep. Wat een advocaat níet kan, is een uitkomst garanderen: over schuld en straf beslist de rechter.
Het beeld uit films en series klopt meestal niet. Daardoor zien mensen af van juridische hulp op het moment dat die het meeste verschil maakt: vóór het eerste politieverhoor of binnen de korte termijn om verzet of hoger beroep in te stellen. Hieronder leest u welke misverstanden het vaakst voorkomen, wat de wet en de rechtspraak erover zeggen en welke termijnen gelden.
Inhoudsopgave
Wat doet een strafrechtadvocaat in de praktijk?
Een strafrechtadvocaat begeleidt een verdachte tijdens het hele strafproces. Het meeste werk gebeurt buiten de rechtszaal: bij het politieverhoor, in het dossier en in overleg met het Openbaar Ministerie (OM).
Welke taken horen bij de verdediging?
De advocaat bestudeert het dossier en zoekt naar zwakke plekken in de beschuldiging. Hij kan de officier van justitie vragen om getuigen te horen of om aanvullend onderzoek te doen dat de verdachte kan ontlasten.
- Bijstand vóór en tijdens het politieverhoor (art. 28c en 28d Sv)
- Dossieronderzoek en het beoordelen van het bewijs
- Verzoeken om getuigen of deskundigen te horen
- Overleg met het OM over de afdoening van de zaak
- Het pleidooi op de zitting en het advies over hoger beroep
Strafzaken verschillen sterk van elkaar. Een zaak tegen een minderjarige loopt via het jeugdstrafrecht, met eigen regels. Een fraudezaak draait vaak om administratie en geldstromen, een geweldszaak om getuigen en forensisch bewijs.
| Soort zaak | Waar de verdediging vaak op draait |
|---|---|
| Fraude | Financiële analyse, administratief bewijs, opzet |
| Diefstal | Bewijs van wegnemen en van opzet |
| Geweld | Getuigenverklaringen, forensisch bewijs, noodweer |
| Verkeer | Meetgegevens, bloed- of ademanalyse, rijbewijsmaatregelen |
Wat doet de advocaat op de zitting?
Op de zitting stelt de advocaat vragen aan getuigen en reageert hij op de eis van de officier van justitie. Hij kan aanvoeren dat bewijs onrechtmatig is verkregen. De rechter beoordeelt dat aan de hand van artikel 359a Sv.
In zijn pleidooi legt de advocaat uit waarom de verdachte moet worden vrijgesproken of waarom een lagere straf passend is. De rechter leidt de zitting. De advocaat kan geen getuigen wegsturen of bewijs laten verdwijnen.
Misverstand 1: “Alleen wie schuldig is, heeft een advocaat nodig”
Dit klopt niet. Juist een onschuldige verdachte heeft baat bij bijstand, omdat de eerste verklaring bij de politie vaak het zwaarst weegt. Wie in een verhoor speculeert of een onjuiste verklaring tekent, kan dat later moeilijk herstellen.
De Hoge Raad heeft dit in 2009 scherp gemaakt. In het arrest van 30 juni 2009 (ECLI:NL:HR:2009:BH3079) oordeelde de Hoge Raad dat een aangehouden verdachte vóór het eerste verhoor een advocaat mag raadplegen. Een verklaring die zonder die gelegenheid is afgelegd, moet in beginsel van het bewijs worden uitgesloten. Voor minderjarigen gaf de Hoge Raad bovendien recht op bijstand tijdens het verhoor.
Inmiddels staat het consultatierecht in de wet. Een aangehouden verdachte krijgt vóór het eerste verhoor een gesprek met een advocaat van ten hoogste een half uur, zo nodig telefonisch (art. 28c Sv). Ook tijdens het verhoor mag de advocaat aanwezig zijn (art. 28d Sv).
Afstand doen van dit recht kan, maar alleen vrijwillig en ondubbelzinnig. De politie moet u dan wijzen op de gevolgen en dat vastleggen in het proces-verbaal (art. 28a Sv).
Misverstand 2: “Bij een licht feit is een advocaat overbodig”
Ook een lichte zaak kan gevolgen hebben die verder gaan dan de straf zelf. Een veroordeling of strafbeschikking wordt geregistreerd in de justitiële documentatie. Dat kan een rol spelen bij een aanvraag voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), bij een sollicitatie en bij reizen naar sommige landen.
Veel lichte zaken komen niet bij de rechter. Het OM kan zelf een strafbeschikking opleggen, bijvoorbeeld een geldboete of een taakstraf. Bent u het daarmee niet eens, dan moet u binnen veertien dagen verzet doen (art. 257e Sv). Doet u dat niet, dan staat de strafbeschikking vast.
- Geldboete of taakstraf via een strafbeschikking van het OM
- Registratie in de justitiële documentatie
- Mogelijke gevolgen voor een VOG-aanvraag
- Beperkingen bij reizen naar sommige landen
Een advocaat kan beoordelen of verzet zinvol is en of de zaak zich leent voor een sepot. Wie die termijn laat verlopen, verliest die mogelijkheid.
Misverstand 3: “Een goede advocaat regelt altijd strafvermindering”
Geen advocaat kan een vrijspraak of lagere straf beloven. De straf hangt af van factoren die de rechter zelf weegt.
- Het bewijs tegen de verdachte
- De ernst van het feit en de gevolgen voor het slachtoffer
- Het strafblad van de verdachte
- De persoonlijke omstandigheden, zoals werk, gezin en een eventuele behandeling
De advocaat zoekt de zwakke plekken in het dossier en bouwt het sterkste verweer op dat de feiten toelaten. Is het bewijs sterk, dan richt het verweer zich vaak op de straf. Denk aan een taakstraf in plaats van een korte gevangenisstraf, of aan bijzondere voorwaarden zoals begeleiding door de reclassering.
Wees terughoudend bij iemand die vooraf een vrijspraak belooft. Elke zaak heeft eigen omstandigheden en de uitkomst blijft onzeker.
Misverstand 4: “Wat ik mijn advocaat vertel, kan tegen mij worden gebruikt”
Dat is niet zo. Een advocaat heeft een wettelijke geheimhoudingsplicht over alles wat hij in zijn beroep te weten komt (art. 11a Advocatenwet). Die plicht geldt ook voor zijn medewerkers.
Daarnaast heeft de advocaat een verschoningsrecht. Hij hoeft als getuige niet te verklaren over wat hem als advocaat is toevertrouwd (art. 218 Sv). Dat geldt ook als de informatie ongunstig is voor de zaak.
Een advocaat is ook niet neutraal. Hij stelt het belang van zijn cliënt voorop, binnen de grenzen van de wet en de gedragsregels. Dat betekent niet dat hij het gedrag van zijn cliënt goedkeurt. Hij bewaakt dat de verdachte een eerlijk proces krijgt.
Misverstand 5: “Alle advocaten kunnen een strafzaak even goed doen”
Strafrecht is een eigen vak. Het Wetboek van Strafvordering kent korte termijnen, en het bewijsrecht en de regels over voorlopige hechtenis vragen om specifieke kennis. Een advocaat die vooral contracten of geschillen tussen bedrijven behandelt, werkt daar zelden mee.
Advocaten kunnen zich bij de Nederlandse orde van advocaten registreren voor een rechtsgebied, zoals strafrecht. Wie dat doet, moet jaarlijks opleidingspunten in dat rechtsgebied halen. U kunt in het openbare advocatenzoeker van de orde nagaan voor welk rechtsgebied een advocaat is geregistreerd.
Een strafrechtadvocaat werkt ook vaak onder tijdsdruk. Na een aanhouding of bij een voorgeleiding aan de rechter-commissaris moet binnen uren worden gehandeld.
Misverstand 6: “De rechtszaal is waar het gebeurt”
Films laten vooral het pleidooi zien. In werkelijkheid valt veel eerder een beslissing, bijvoorbeeld bij het eerste verhoor of bij de keuze om getuigen te laten horen. Op de zitting zelf beslist de rechter op basis van het dossier en wat daar wordt besproken.
Tijdens verhoren en op de zitting kan de advocaat:
- Vragen stellen aan getuigen
- Bezwaar maken tegen sturende vragen
- De verdachte adviseren over wel of niet antwoorden (art. 29 Sv)
- Nieuwe informatie naar voren brengen
De verdachte is niet verplicht te antwoorden. Dat moet hem vóór elk verhoor worden meegedeeld (art. 29 lid 2 Sv). Of zwijgen verstandig is, hangt af van het dossier. Dat bespreekt u vooraf met uw advocaat. Meer over de bewijslast leest u in ons artikel over verdacht maar onschuldig.
Welke rechten en termijnen gelden voor een verdachte?
De belangrijkste rechten en termijnen staan in het Wetboek van Strafvordering. Een overzicht:
| Recht of termijn | Wettelijke basis |
|---|---|
| Bijstand van een advocaat | Art. 28 Sv |
| Gesprek met advocaat vóór het eerste verhoor (max. een half uur) | Art. 28c Sv |
| Informatie over de verdenking en uw rechten | Art. 27c Sv |
| Zwijgrecht | Art. 29 Sv |
| Verzet tegen een strafbeschikking: veertien dagen | Art. 257e Sv |
| Hoger beroep tegen een vonnis: veertien dagen na de uitspraak | Art. 408 Sv |
Bij een aanhouding krijgt u een schriftelijke verklaring van uw rechten. U mag zelf een advocaat kiezen. Kiest u niemand, dan wijst de piketcentrale een advocaat toe.
Valt de uitspraak tegen, dan kan de advocaat hoger beroep instellen. Het gerechtshof behandelt de zaak dan opnieuw. In hoger beroep kunnen nieuwe argumenten en nieuw bewijs worden aangevoerd.
Wat verandert er in het strafprocesrecht?
Een nieuw Wetboek van Strafvordering is door het parlement aangenomen. Het treedt pas in werking op een datum die bij koninklijk besluit wordt bepaald; de streefdatum is 2029. Tot dan gelden het huidige wetboek en de artikelnummers in dit artikel.
Digitale sporen spelen een steeds grotere rol. Chatberichten, locatiegegevens en gegevens van telefoons maken dossiers omvangrijker. De advocaat moet die gegevens kunnen beoordelen en kan verzoeken om ze nader te laten onderzoeken.
Ook de positie van slachtoffers is sterker geworden. Een slachtoffer heeft spreekrecht op de zitting en kan in de strafzaak schadevergoeding vragen (art. 51f Sv). Dat kan gevolgen hebben voor de verdachte, ook voor de hoogte van wat hij moet betalen.
Hoe staan wij u bij als verdachte?
Meer over onze werkwijze leest u op de pagina over onze strafrechtadvocaten.
- Wij staan u bij vóór en tijdens het politieverhoor en bespreken of u gebruikmaakt van uw zwijgrecht.
- Wij bestuderen het dossier en vragen zo nodig om getuigen te horen of om aanvullend onderzoek.
- Wij beoordelen een strafbeschikking en doen zo nodig binnen veertien dagen verzet.
- Wij voeren verweer tegen onrechtmatig verkregen bewijs en houden het pleidooi.
- Wij beoordelen na de uitspraak of hoger beroep zinvol is.
Misverstanden over de strafrechtadvocaat in vijf punten
- Iedere verdachte heeft recht op bijstand van een advocaat (art. 28 Sv), ook wie onschuldig is.
- Een aangehouden verdachte mag vóór het eerste verhoor een advocaat spreken; de Hoge Raad sloot in 2009 verklaringen zonder die gelegenheid in beginsel uit van het bewijs.
- Gesprekken met uw advocaat zijn beschermd door de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht.
- Verzet tegen een strafbeschikking en hoger beroep tegen een vonnis moeten binnen veertien dagen.
- Geen advocaat kan een uitkomst garanderen; de rechter beslist.
Veelgestelde vragen
Wie betaalt de strafrechtadvocaat?
Na een aanhouding regelt de politie via de piketcentrale een advocaat voor het gesprek vóór het verhoor. Daarna betaalt u de advocaat zelf, tenzij u met een laag inkomen en vermogen in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Daarvoor geldt een eigen bijdrage. De Juridisch Loket legt uit wanneer u daarvoor in aanmerking komt.
Mag ik van advocaat wisselen tijdens de zaak?
Ja. U mag zelf een advocaat kiezen en ook later een andere advocaat nemen. De nieuwe advocaat vraagt het dossier op bij de vorige advocaat en bij het OM. Let wel op lopende termijnen, zoals die voor hoger beroep.
Blijft de geheimhouding gelden als de zaak voorbij is?
Ja. De geheimhoudingsplicht uit artikel 11a Advocatenwet eindigt niet als de opdracht stopt. Ook na afloop van de zaak mag de advocaat niet vertellen wat u hem hebt toevertrouwd.
