Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Hebben ouders samen het gezag, dan beslissen zij ook samen over een schoolwissel. Eén ouder kan het kind dan niet zonder instemming van de ander uitschrijven. Heeft één ouder alleen het gezag, dan beslist die ouder zelf. Ook dan schrijft de school een leerplichtig kind pas uit als het op een andere school is ingeschreven of een vrijstelling heeft (artikel 10 Leerplichtwet 1969).
Komen ouders met gezamenlijk gezag er niet uit, dan kan ieder van hen de rechter vragen de knoop door te hakken (artikel 1:253a BW). Hieronder leest u wie mag beslissen, hoe uitschrijving werkt volgens de Leerplichtwet 1969 en hoe rechters recent over schoolkeuzes hebben beslist.
Inhoudsopgave
Het gezag bepaalt wie over de school beslist
Wie over de school beslist, volgt uit het ouderlijk gezag, niet uit het adres van het kind. Wie gezag heeft, beslist over de opvoeding en dus ook over de school. De regels staan in Boek 1 BW.
| Situatie | Wie beslist over uitschrijven? | Wettelijke basis |
|---|---|---|
| Gezamenlijk gezag (ook na scheiding) | Beide ouders samen; bij onenigheid de rechter | Art. 1:251 en 1:253a BW |
| Eenhoofdig gezag | De ouder met gezag alleen | Onder meer art. 1:251a BW (beslissing rechter na scheiding) |
| Ouder zonder gezag | Beslist niet mee; heeft wel recht op informatie | Art. 1:377b en 1:377c BW |
| Kind van 18 jaar | Het kind zelf | Gezag eindigt bij meerderjarigheid |
Gezamenlijk gezag: beide ouders beslissen
Ouders die getrouwd zijn of waren, oefenen het gezag gezamenlijk uit. Na een scheiding blijft dat in de regel zo (artikel 1:251 BW). Bij ongehuwde ouders ontstaat sinds 1 januari 2023 in beginsel gezamenlijk gezag als de vader het kind erkent. Bij een erkenning van voor die datum hebben ouders alleen samen gezag als zij dat hebben laten aantekenen in het gezagsregister.
De wet zegt niet letterlijk hoe een school met de handtekening van ouders omgaat. Een schoolwissel is wel een belangrijke beslissing die ouders met gezamenlijk gezag samen nemen. Scholen vragen daarom in de praktijk de instemming van beide gezaghebbende ouders. Weigert de andere ouder, dan werkt een school meestal niet mee aan uitschrijving of inschrijving elders.
Eenhoofdig gezag: één ouder beslist
Heeft één ouder alleen het gezag, bijvoorbeeld na een beslissing van de rechter, dan beslist die ouder zelf over de school. De school kan om een uittreksel uit het gezagsregister vragen. Lees meer over eenhoofdig gezag na een scheiding.
Een ouder zonder gezag beslist niet mee. Hij heeft wel recht op informatie over belangrijke zaken van het kind, ook van de school (artikel 1:377b en 1:377c BW). De school mag die informatie alleen weigeren als zij die ook aan de gezaghebbende ouder niet zou geven, of als het belang van het kind zich ertegen verzet.
Geeft de hoofdverblijfplaats meer zeggenschap?
Nee. De ouder bij wie het kind zijn hoofdverblijf heeft, regelt de dagelijkse zaken. Een schoolwissel blijft een gezamenlijke beslissing zolang beide ouders gezag hebben (artikel 1:253a BW).
Dat geldt ook bij een verhuizing. Wil de ene ouder met het kind verhuizen naar een plaats waar een andere school nodig is, dan heeft hij instemming van de andere ouder of de rechter nodig. Zie ook uw rechten als een ouder verhuist zonder toestemming.
Wanneer de school een leerplichtig kind uitschrijft
Artikel 10 Leerplichtwet 1969 noemt drie gronden waarop een leerplichtig kind op verzoek van de ouders wordt uitgeschreven: inschrijving op een andere school of instelling, een vrijstelling op grond van artikel 5, of een vrijstelling op grond van artikel 5a of 15. Zonder een van die gronden schrijft de school niet uit.
Wie het gezag uitoefent of het kind feitelijk verzorgt, moet ervoor zorgen dat het kind op een school staat ingeschreven en die school geregeld bezoekt (artikel 2 lid 1 Leerplichtwet). De volledige leerplicht loopt tot het einde van het schooljaar waarin het kind 16 wordt. Daarna geldt tot 18 jaar de kwalificatieplicht, zolang het kind geen startkwalificatie heeft (artikel 4a Leerplichtwet).
Zo verloopt een overstap naar een andere school
- De ouders melden het kind aan bij de nieuwe school. Bij gezamenlijk gezag doen zij dat samen.
- De nieuwe school beslist over toelating en schrijft het kind in.
- De oude school controleert de inschrijving elders en schrijft het kind daarna uit (artikel 10 onder a Leerplichtwet).
- De scholen geven de wijziging door aan de overheid, zodat de gemeente weet op welke school het kind staat.
Is er geen vervolgschool, dan blijft het kind ingeschreven. Gaat het niet naar school, dan meldt de school het verzuim en kijkt de leerplichtambtenaar van de gemeente waarom het kind thuis zit.
Vertrek naar het buitenland
Vertrekt het gezin naar het buitenland, dan vraagt de school in de praktijk om bewijs van uitschrijving uit de Basisregistratie Personen (BRP). Inschrijving bij een buitenlandse school is ook een grond voor vrijstelling (artikel 5 onder c Leerplichtwet). Een ouder met gezamenlijk gezag mag het kind niet zonder toestemming van de andere ouder of de rechter naar het buitenland meenemen. Gebeurt dat toch, dan kan sprake zijn van internationale kinderontvoering. Lees daarover wanneer een ouder het kind meeneemt naar het buitenland zonder toestemming.
Uitschrijven voor thuisonderwijs
Dat kan alleen met een vrijstelling. Artikel 5 onder a Leerplichtwet gaat over een kind dat op lichamelijke of psychische gronden niet geschikt is om een school te bezoeken. Artikel 5 onder b gaat over ouders met overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs op alle scholen binnen redelijke afstand. Ook een vrijstelling is een beslissing die ouders met gezamenlijk gezag samen nemen. De gemeente toetst de voorwaarden.
Als de andere ouder niet instemt: de route via artikel 1:253a BW
Probeer eerst samen tot een oplossing te komen, eventueel met een mediator. Lukt dat niet, dan kan ieder van de ouders de rechtbank vragen een beslissing te nemen die in het belang van het kind wenselijk is (artikel 1:253a BW). De rechter vraagt zich daarbij eerst af of de ouders alsnog tot overeenstemming kunnen komen.
Twee recente beslissingen laten zien waar de rechter op let:
- De rechtbank Den Haag gaf een moeder op 10 februari 2026 vervangende toestemming om haar vierjarige zoon op een basisschool in te schrijven (ECLI:NL:RBDHA:2026:5138). De rechtbank sloot aan bij de feitelijke situatie: het kind woonde bij de moeder, de school lag dicht bij een vertrouwde omgeving en de scholen van de vader betekenden veel reistijd. Wachten op de lopende echtscheidingsprocedure zou het kind maanden onderwijs kosten.
- De rechtbank Zeeland-West-Brabant wees op 31 oktober 2025 een verzoek af om met een kind te verhuizen en het op een school in de nieuwe woonplaats in te schrijven (ECLI:NL:RBZWB:2025:7654). Het kwetsbare contactherstel met de vader in een vertrouwde omgeving woog zwaarder dan het belang van de moeder bij de verhuizing. Met de afwijzing van de verhuizing viel ook het verzoek over de school.
De rechter weegt onder meer de reisafstand, de stabiliteit voor het kind, het contact met beide ouders en de afspraken in het ouderschapsplan. Een kind van twaalf jaar of ouder krijgt in de regel de gelegenheid om zijn mening te geven. Bij spoed, bijvoorbeeld vlak voor het nieuwe schooljaar, kunt u om een snelle behandeling vragen. In de Haagse zaak verklaarde de rechtbank de beslissing uitvoerbaar bij voorraad, zodat het kind direct kon starten.
Als een ouder het kind eigenmachtig uitschrijft
Laat beide scholen direct schriftelijk weten dat u gezag hebt en niet instemt. Leg vast wanneer u wat hebt gemeld. Is het kind al op een nieuwe school ingeschreven, dan kunt u de rechter op grond van artikel 1:253a BW vragen te bepalen naar welke school het kind gaat. Wacht daar niet mee: de Haagse rechtbank liet in 2026 zien dat de rechter aansluit bij de feitelijke situatie. Houdt de ouder het kind helemaal thuis, dan is de leerplichtambtenaar het aanspreekpunt.
Overstap naar speciaal onderwijs
Een school die een kind met extra ondersteuningsbehoefte aangemeld krijgt, heeft zorgplicht. Zij moet binnen zes weken een passende plek bieden, op de eigen of een andere school, met eenmaal vier weken verlenging. Voor toelating tot het speciaal onderwijs is een toelaatbaarheidsverklaring van het samenwerkingsverband nodig. Ook bij die overstap beslissen ouders met gezamenlijk gezag samen. Bij een conflict met de school zelf helpt ons artikel over ruzie met de school.
Wat u regelt als u uw kind naar een andere school wilt laten gaan
- Ga na of u alleen of samen met de andere ouder het gezag hebt; een uittreksel uit het gezagsregister geeft zekerheid.
- Vraag schriftelijk instemming van de andere ouder en geef hem tijd om te reageren.
- Regel eerst de toelating op de nieuwe school; de oude school schrijft pas daarna uit (artikel 10 Leerplichtwet).
- Dien bij weigering ruim voor de gewenste overstapdatum een verzoek in op grond van artikel 1:253a BW.
Wat u doet als u het niet eens bent met de schoolwissel
- Laat beide scholen schriftelijk weten dat u gezag hebt en niet instemt.
- Vraag als ouder zonder gezag de school om informatie op grond van artikel 1:377c BW.
- Onderbouw uw bezwaar met argumenten over het kind: reistijd, vertrouwde omgeving, contact met beide ouders.
- Wacht niet af: hoe langer het kind op de nieuwe school zit, hoe zwaarder de feitelijke situatie weegt.
Onze rol bij een conflict over de school
- Beoordelen wie het gezag heeft en wat u zonder de andere ouder mag beslissen.
- Een brief opstellen aan de andere ouder of de school.
- Afspraken over school en verblijf vastleggen in het ouderschapsplan.
- Een verzoek op grond van artikel 1:253a BW indienen of daartegen verweer voeren, zo nodig met spoed, via onze praktijk als familierecht advocaat.
Veelgestelde vragen
Mag een kind van 18 jaar zelf beslissen?
Ja. Met 18 jaar is het kind meerderjarig en eindigt het ouderlijk gezag. Ook de kwalificatieplicht van artikel 4a Leerplichtwet eindigt dan.
Hoe lang duurt een procedure bij de rechter?
Dat verschilt per rechtbank en per zaak. Bij een dreigende schoolstart kunt u om een snelle behandeling vragen. De rechter kan de beslissing uitvoerbaar bij voorraad verklaren, zodat een hoger beroep de inschrijving niet tegenhoudt.
Lees ook: kinderen en scheiden: gids voor ouders die uit elkaar gaan en mediation bij scheiding.