Arbeidstijdenwet overtreden: boete, stillegging en aansprakelijkheid

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een werkgever die de Arbeidstijdenwet (Atw) overtreedt, krijgt meestal een bestuurlijke boete van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Die boete wordt per overtreding en vaak per werknemer berekend, zodat het totaal snel oploopt. Bij herhaling kan de inspectie het werk laten stilleggen, en een werknemer met schade kan de werkgever daarnaast civielrechtelijk aanspreken.

Hieronder leest u welke grenzen de wet stelt, hoe de Arbeidsinspectie een boete berekent, wat de rechter daarvan vindt en wanneer een werknemer zelf een vordering heeft.

Welke werk- en rusttijden schrijft de Arbeidstijdenwet voor?

Een werknemer van 18 jaar of ouder mag maximaal 12 uur per dienst en 60 uur per week werken. Over een langere periode gelden lagere gemiddelden, en hoofdstuk 5 van de Arbeidstijdenwet schrijft daarnaast minimale pauzes en rusttijden voor.

• Gemiddeld maximaal 55 uur per week over 4 weken en 48 uur per week over 16 weken.
• Bij meer dan 5,5 uur werk minimaal 30 minuten pauze; bij meer dan 10 uur minimaal 45 minuten. De pauze mag worden opgesplitst in delen van 15 minuten.
• Dagelijks minimaal 11 uur aaneengesloten rust, eenmaal per zeven dagen in te korten tot 8 uur als de aard van het werk dat nodig maakt.
• Wekelijks 36 uur aaneengesloten rust, of 72 uur per 14 dagen, eventueel verdeeld over perioden van minimaal 32 uur.
• Een nachtdienst duurt maximaal 10 uur. Na een nachtdienst die na 02.00 uur eindigt, geldt in beginsel minimaal 14 uur rust.

In een cao of een regeling met de ondernemingsraad mogen sommige regels anders worden ingevuld, maar alleen binnen de grenzen die de Atw zelf aangeeft. Een afspraak die verder gaat dan de wet toestaat, geldt niet. Meer over overwerk leest u in ons artikel over de regels voor overwerk.

Welke extra regels gelden voor jongeren, kinderen en zwangere werknemers?

Jongeren van 16 en 17 jaar mogen maximaal 9 uur per dag en 45 uur per week werken, met een gemiddelde van 40 uur per week over 4 weken. Zij hebben recht op minimaal 12 uur dagelijkse rust en op 30 minuten pauze na 4,5 uur werk.

Voor kinderen onder de 16 jaar is de hoofdregel strenger: artikel 3:2 Atw verbiedt kinderarbeid, met beperkte uitzonderingen voor licht werk. Juist deze overtreding levert in de praktijk hoge boetes op, zoals de uitspraak verderop laat zien.

Een zwangere werknemer mag haar werk vaker onderbreken en hoeft tijdens de zwangerschap en tot zes maanden na de bevalling geen nachtdiensten te draaien (artikel 4:5 Atw). Een werknemer die borstvoeding geeft, mag tot negen maanden na de bevalling maximaal een kwart van de arbeidstijd gebruiken om te voeden of te kolven, met behoud van loon (artikel 4:8 Atw).

Waarom is de urenregistratie het eerste wat de inspecteur vraagt?

De werkgever moet de arbeids- en rusttijden van elke werknemer deugdelijk registreren (artikel 4:3 lid 1 Atw) en die registratie minimaal 52 weken bewaren. Bij een controle vraagt de inspecteur daarom meestal eerst naar roosters en urenregistratie.

Ontbreekt de registratie, of is die onvolledig, dan is dat zelf al een overtreding. Bovendien kan de werkgever dan niet aantonen dat hij de grenzen voor werk- en rusttijden wel heeft nageleefd. In de rechtspraak die hieronder staat, ging het precies om zo’n registratieovertreding.

Hoe berekent de Arbeidsinspectie de boete?

Overtredingen van de Atw worden in de regel afgedaan met een bestuurlijke boete (hoofdstuk 10 Atw). De hoogte volgt uit artikel 10:7 Atw en de Beleidsregel boeteoplegging Arbeidstijdenwet. Die beleidsregel noemt per overtreding een normbedrag en past dat aan met vaste factoren.

De berekening verloopt in drie stappen. Eerst het normbedrag voor de overtreding. Dan een correctie voor de omvang van het bedrijf. Tot slot een verhoging met de factor 1,5 voor overtredingen waarvoor direct een boete wordt opgelegd, zonder eerst een waarschuwing. De boetes per overtreding worden bij elkaar opgeteld.

In de tabel staan de bedragen en factoren zoals de rechter ze in 2024 heeft toegepast. De beleidsregel kan sindsdien zijn aangepast; controleer altijd de versie die gold op de datum van de overtreding.

Het verschil tussen een boete, een dwangsom en een strafrechtelijke sanctie leest u in een apart artikel.

Wat de rechter met de boeteberekening deed

In een zaak bij de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (16 april 2024, ECLI:NL:RBZWB:2024:2598) had de minister een boete van € 11.250 opgelegd voor een gebrekkige registratie van arbeids- en rusttijden. Daarbij was gerekend met de factor voor een bedrijf met 10 tot 50 werknemers. De rechtbank stelde vast dat er op dat moment acht werknemers waren, paste de factor 0,5 toe en verlaagde de boete tot € 7.500.

Die zaak laat zien dat een boetebesluit op een rekenfout kan rusten. Het aantal werknemers op het relevante moment is een feit dat de werkgever zelf kan aantonen, bijvoorbeeld met de loonadministratie.

In een zaak bij de Rechtbank Rotterdam (april 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:4781) ging het om zes werknemers jonger dan 16 jaar en in totaal 59 overtredingen van het verbod op kinderarbeid. De boete van € 132.750 bleef in stand. Volgens de rechtbank is het optellen van boetes per overtreding de bedoeling van de wetgever en geen reden om te matigen. Een startende onderneming, ziekte van de eigenaar en medewerking aan het onderzoek leidden evenmin tot verlaging.

Hoe maakt u bezwaar tegen een boetebesluit?

Tegen een boetebesluit kan de werkgever binnen zes weken bezwaar maken (artikel 6:7 Algemene wet bestuursrecht). Na de beslissing op bezwaar staat beroep open bij de rechtbank en daarna hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

In bezwaar loont het om drie dingen na te lopen: klopt het aantal overtredingen, klopt het aantal betrokken werknemers en is de juiste correctiefactor voor de bedrijfsomvang gebruikt. Daarnaast kan een werkgever aanvoeren dat de boete in zijn situatie onevenredig zwaar is, maar de Rotterdamse uitspraak laat zien dat de rechter daar streng mee omgaat.

Kan de Arbeidsinspectie het werk stilleggen?

Ja. Bij herhaalde overtredingen kan de inspectie een bevel geven om de arbeid te staken (artikel 8:3a Atw, bevel bij recidive).

Zo’n bevel raakt de bedrijfsvoering direct, omdat het werk niet mag doorgaan zolang het bevel geldt. De inspectie houdt daarom bij welke bedrijven eerder een boete kregen. Hoe de Nederlandse Arbeidsinspectie werkt, leest u in een apart artikel.

Wanneer is een overtreding strafbaar?

Een aantal overtredingen is in hoofdstuk 11 van de Atw strafbaar gesteld (artikel 11:3 Atw). Het Openbaar Ministerie beslist dan over vervolging, bijvoorbeeld in zaken waarin de gezondheid of veiligheid van werknemers ernstig in gevaar kwam.

Ook een rechtspersoon kan worden vervolgd (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Wanneer een fout van een werknemer aan de onderneming wordt toegerekend, leest u in ons artikel over strafrecht en ondernemingen.

Kan een werknemer de werkgever aansprakelijk stellen voor te lange werktijden?

Ja, als de werknemer schade lijdt doordat de werkgever zijn zorgplicht heeft geschonden. Volgens artikel 7:658 BW moet de werkgever de arbeid zo inrichten dat de werknemer geen schade lijdt. Structureel te lange werktijden kunnen een schending van die zorgplicht opleveren.

De werknemer moet dan aantonen dat de schade door het werk is ontstaan. Daarna moet de werkgever bewijzen dat hij voldoende maatregelen heeft genomen. Een eigen urenregistratie van de werknemer en een boetebesluit van de Arbeidsinspectie kunnen in zo’n procedure als bewijs dienen. Hoe ver die plicht reikt, leest u in ons artikel over werkstress en de zorgplicht van de werkgever.

Over gewerkte uren heeft de werknemer recht op loon volgens de arbeidsovereenkomst of cao. Een wettelijk overwerktarief bestaat niet; of overuren extra worden betaald of gecompenseerd in vrije tijd, hangt af van die afspraken. Een vordering op achterstallig loon verjaart in beginsel na vijf jaar.

Wat legt de werkgever vast om een boete te voorkomen?

• Toets elk rooster aan de maxima per dienst, per week en over 4 en 16 weken.
• Registreer begin- en eindtijden, pauzes en rusttijden en bewaar die minimaal 52 weken.
• Controleer of uw cao afwijkende regels bevat en of die binnen de grenzen van de Atw blijven.
• Pas de roosters aan voor jongeren en zwangere werknemers, en laat geen kinderen onder de 16 werken buiten de wettelijke uitzonderingen.
• Leg na een boetebesluit de bezwaartermijn van zes weken direct vast en controleer het aantal werknemers waarmee is gerekend.

Wat legt de werknemer vast bij te lange werktijden?

• Houd zelf uw werktijden, pauzes en rusttijden bij, met data.
• Vraag uw cao en rooster op om te zien welke afwijkingen gelden.
• Meld een overtreding bij de Nederlandse Arbeidsinspectie; dat kan ook anoniem.
• Bespreek gezondheidsklachten door lange werktijden met de bedrijfsarts en leg ze vast.

Wat kunnen wij doen bij een boete of geschil over arbeidstijden?

Onze advocaten arbeidsrecht kunnen onder meer:

• roosters, cao-afspraken en de urenregistratie toetsen aan de Atw;
• een boeterapport of boetebesluit narekenen en bezwaar of beroep instellen binnen de termijn;
• een vordering op achterstallig loon of schadevergoeding beoordelen;
• procederen bij de kantonrechter of de bestuursrechter.

Veelgestelde vragen

Mag een werknemer weigeren langer te werken dan de wet toestaat?

Ja. Een opdracht om langer te werken dan de Atw toestaat, is geen redelijke opdracht. Een weigering levert dan in beginsel geen grond op voor een sanctie of ontslag.

Geldt de Arbeidstijdenwet voor iedere werknemer?

Voor bijna iedereen, maar niet volledig. Voor bepaalde sectoren, zoals vervoer, zorg en offshore, gelden afwijkende regels in het Arbeidstijdenbesluit. Voor werknemers met een hoog inkomen gelden een aantal normen niet.