Strafbaarheid van de bv bij fouten van werknemers: toerekening en preventie

Gepubliceerd op 5 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een bv is strafbaar voor een strafbaar feit van een werknemer als dat feit redelijkerwijs aan de bv kan worden toegerekend, bijvoorbeeld omdat het in de normale bedrijfsvoering past of de bv het gedrag aanvaardde door redelijke zorgmaatregelen na te laten (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Dat de directie er niet van wist, staat aan strafbaarheid dus niet automatisch in de weg; wie aantoonbaar toezicht hield en ingreep, verkleint het risico wel aanzienlijk.

Naast de bv kunnen ook bestuurders en managers persoonlijk worden vervolgd als feitelijk leidinggever. Hieronder leest u wanneer een feit aan de bv wordt toegerekend, wanneer een leidinggevende zelf strafbaar is, welke boetes gelden, hoe het civielrechtelijk zit en welke maatregelen werken.

Wanneer is een bv strafbaar voor het handelen van een werknemer?

Volgens artikel 51 lid 1 van het Wetboek van Strafrecht kunnen strafbare feiten worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Een bv is dader als het strafbare gedrag redelijkerwijs aan haar kan worden toegerekend.

De Hoge Raad gaf de maatstaf in het Drijfmest-arrest van 21 oktober 2003 (ECLI:NL:HR:2003:AF7938). Het belangrijkste oriëntatiepunt is of de gedraging plaatsvond in de sfeer van de rechtspersoon. Dat kan worden aangenomen bij een of meer van deze omstandigheden:

• de dader werkt in dienstbetrekking of anderszins voor de bv;
• de gedraging past in de normale bedrijfsvoering;
• de gedraging is de bv dienstig geweest in haar bedrijf;
• de bv kon erover beschikken of de gedraging plaatsvond en aanvaardde die, of placht die te aanvaarden; het niet nemen van redelijkerwijs te verwachten zorgmaatregelen geldt ook als aanvaarden.

Toerekening is geen automatisme. In het Drijfmest-arrest vernietigde de Hoge Raad de veroordeling juist omdat de toerekening aan de rechtspersoon onvoldoende was gemotiveerd. Een werknemer die op eigen houtje en tegen duidelijke instructies in fraudeert voor zijn eigen gewin, handelt doorgaans niet in de sfeer van de bv. Opzet of schuld van de bv wordt daarnaast apart beoordeeld; bij overtredingen is opzet vaak niet vereist.

Om welke strafbare feiten gaat het vaak?

• Overtredingen van de Arbeidsomstandighedenwet na een bedrijfsongeval.
• Milieudelicten, bijvoorbeeld bij afvalverwerking of lozingen, vaak via de Wet op de economische delicten (WED).
• Fiscale fraude, subsidiefraude, valsheid in geschrift en witwassen (artikel 420bis-420quater Sr).
• Overtredingen van de Wet arbeid vreemdelingen of de Arbeidstijdenwet.

Wanneer is een bestuurder of manager zelf strafbaar?

Als hij opdracht gaf tot het feit of daaraan feitelijk leiding gaf (artikel 51 lid 2 Sr). Ook passief toezien kan genoeg zijn als hij bevoegd en redelijkerwijs gehouden was maatregelen te nemen en dat bewust naliet.

De Hoge Raad zette het beslissingskader op 26 april 2016 op een rij (ECLI:NL:HR:2016:733). Eerst moet vaststaan dat de bv het feit heeft begaan. Bestuurderschap alleen is niet genoeg, maar een formele functie is ook niet nodig: ook iemand zonder dienstverband bij de bv, zoals een externe adviseur, kan feitelijk leidinggever zijn.

Feitelijk leidinggeven vereist opzet. De ondergrens is dat de leidinggever bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat de verboden gedraging zich zou voordoen. Wie het werk zo organiseert dat het niet zonder strafbare feiten kan worden uitgevoerd, voldoet daar ook aan. Meer hierover in bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten binnen een bv.

Blijft de werknemer zelf ook strafbaar?

Ja. De werknemer die het feit pleegt, kan naast de bv en de leidinggever worden vervolgd. Een opdracht van de werkgever is in de regel geen rechtvaardiging; het ambtelijk bevel van artikel 43 Sr geldt alleen voor bevelen van een overheidsorgaan.

Welke straffen kan een bv krijgen?

De belangrijkste straf voor een rechtspersoon is de geldboete. Laat de boetecategorie voor het feit geen passende bestraffing toe, dan kan de rechter een boete opleggen tot de naast hogere categorie. Geldt al de zesde categorie en is ook die niet passend, dan kan de boete oplopen tot 10 procent van de jaaromzet in het boekjaar vóór de uitspraak of strafbeschikking (artikel 23 lid 7 Sr).

Stand per 29 oktober 2026, bron: artikel 23 Wetboek van Strafrecht op wetten.overheid.nl.

Daarnaast zijn ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 36e Sr) en, bij economische delicten, bijkomende straffen en maatregelen mogelijk, zoals gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming (artikelen 7 en 8 WED). De officier van justitie kan ook een strafbeschikking uitvaardigen of een transactie aanbieden. Voor een veroordeling moet het feit wettig en overtuigend bewezen zijn (artikel 338 Wetboek van Strafvordering).

Is de bv ook civielrechtelijk aansprakelijk?

Meestal wel. Een werkgever is aansprakelijk voor schade die een werknemer door een fout aan derden toebrengt, als de kans op die fout is vergroot door de opdracht tot het werk (artikel 6:170 van Boek 6 BW).

Dit is een risicoaansprakelijkheid: de werkgever is aansprakelijk ook als hem zelf niets te verwijten valt. Vereist is wel een functioneel verband tussen de fout en het werk. Een werknemer die buiten werktijd en zonder verband met zijn taken schade veroorzaakt, valt daar in de regel buiten. Zie ook wanneer bent u aansprakelijk voor schade.

Kan de bv de schade op de werknemer verhalen?

Alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer (artikel 7:661 BW). De werkgever moet dat bewijzen, en bewuste roekeloosheid vereist dat de werknemer zich daadwerkelijk bewust was van het roekeloze karakter van zijn gedrag.

Van deze regel kan alleen schriftelijk en in beperkte gevallen ten nadele van de werknemer worden afgeweken (artikel 7:661 lid 2 BW). Een strafbaar feit gepleegd met opzet, zoals verduistering, valt in de regel wel binnen het verhaal; zie diefstal door personeel.

Welke zorgmaatregelen ontkrachten het verwijt van aanvaarden?

Het vierde Drijfmest-criterium is voor de bv het belangrijkste: wie aantoonbaar de zorg betracht die redelijkerwijs mag worden verwacht, ontkracht het verwijt dat de bv het strafbare gedrag aanvaardde.

• Breng per afdeling in kaart welke wetten de grootste risico’s opleveren, zoals Arbo, milieu, fiscaliteit en de Wwft.
• Leg instructies, bevoegdheden en een vier-ogenprincipe voor betalingen en contracten schriftelijk vast.
• Train medewerkers op de regels die voor hun functie gelden en registreer wie welke training volgde.
• Controleer de naleving periodiek, binnen de grenzen van de privacyregels; zie wat een werkgever mag controleren.
• Richt een meldprocedure voor misstanden in; voor werkgevers met 50 of meer werknemers is dat verplicht op grond van de Wet bescherming klokkenluiders (zie de klokkenluidersregeling).
• Grijp direct in bij signalen en leg vast welke maatregelen u nam.

Een gedragscode helpt alleen als zij wordt nageleefd en gehandhaafd; zie ook grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Bij bedrijfsongevallen speelt daarnaast de Arbeidsinspectie een rol; lees bedrijfsongevallen en strafrecht.

Welke arbeidsrechtelijke maatregelen kan de werkgever nemen?

Bij een verdenking kan de werkgever de werknemer op non-actief stellen; bij een dringende reden kan hij ontslag op staande voet geven. Een strafrechtelijke veroordeling is voor beide niet vereist, maar de werkgever moet de feiten wel zorgvuldig vaststellen.

Op non-actief stellen tijdens het onderzoek

Een non-actiefstelling betekent dat de werknemer tijdelijk niet hoeft te werken. Het loon loopt in beginsel door, omdat de oorzaak voor rekening van de werkgever komt (artikel 7:628 BW). De maatregel moet een gerechtvaardigd doel hebben, zoals ongestoord onderzoek, en mag niet langer duren dan nodig. Zie wanneer mag een werkgever een werknemer op non-actief stellen.

Ontslag op staande voet na een strafbaar feit

Ontslag op staande voet vereist een dringende reden (artikel 7:678 BW) en moet direct worden gegeven, met gelijktijdige mededeling van de reden (artikel 7:677 BW). De werkgever mag eerst kort onderzoek doen, maar moet daarna meteen handelen.

De werknemer kan de opzegging binnen twee maanden laten vernietigen door de kantonrechter (artikel 7:686a lid 4 BW). De transitievergoeding vervalt alleen als de werknemer ernstig verwijtbaar heeft gehandeld (artikel 7:673 lid 7 BW). Lees meer over ontslag op staande voet.

Strafbare feiten in de privésfeer

Een strafbaar feit buiten het werk kan gevolgen hebben voor de arbeidsovereenkomst als er een duidelijk verband is met de functie. Denk aan een beroepschauffeur die zijn rijbewijs kwijtraakt door rijden onder invloed, of een financieel medewerker die is veroordeeld voor fraude. Voor sommige functies is een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) vereist; zie ook strafblad en justitiële documentatie.

Wat doet u als bv als justitie of een toezichthouder belt?

• Stel vast wie binnen de bv namens de rechtspersoon optreedt en wie mogelijk zelf verdachte is.
• Laat een advocaat meekijken voordat u verklaringen aflegt of stukken aan toezichthouders verstrekt.
• Verzamel de documenten die uw zorgmaatregelen aantonen: instructies, trainingen, meldingen en de reactie daarop.

Wat doet u als werknemer bij een strafbare opdracht?

• Weiger een opdracht die duidelijk strafbaar is en leg die weigering schriftelijk vast.
• Meld misstanden via de interne meldprocedure; een melder is beschermd tegen benadeling op grond van de Wet bescherming klokkenluiders.
• U heeft als verdachte het recht om te zwijgen en op bijstand van een advocaat bij het politieverhoor.

Hoe wij helpen bij strafrechtelijke risico’s voor uw bv

• Beoordelen van de strafrechtelijke risico’s in uw bedrijfsvoering en van uw interne regels.
• Bijstaan van de bv en haar bestuurders bij verhoren, een strafbeschikking of een strafzaak.
• Begeleiden van arbeidsrechtelijke maatregelen tegen de betrokken werknemer via onze arbeidsrecht advocaat.
• Afwikkelen van civiele claims van derden en verhaal op de werknemer, met ondersteuning van onze ondernemingsrecht advocaat.

Strafbaarheid van de bv in vier punten

• Een bv is strafbaar als het feit van een werknemer in haar sfeer plaatsvond (artikel 51 Sr, Drijfmest-arrest).
• Bestuurders en managers zijn strafbaar als opdrachtgever of feitelijk leidinggever, ook bij bewust nalaten.
• Bij de zwaarste feiten kan de boete voor een bv oplopen tot € 1.100.000 en in uitzonderlijke gevallen tot 10 procent van de jaaromzet.
• Civiel is de werkgever aansprakelijk via artikel 6:170 BW; verhaal op de werknemer kan alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid.

Veelgestelde vragen

Kunnen de bv en de bestuurder allebei worden vervolgd?

Ja, artikel 51 lid 2 Sr staat vervolging van de rechtspersoon, de feitelijk leidinggever of beiden toe.

Helpt een compliance-programma bij de strafmaat?

Het kan meewegen bij de vraag of het feit aan de bv wordt toegerekend en bij de strafmaat. Een programma dat alleen op papier bestaat, helpt niet.

Lees ook: wanneer is een bestuurder persoonlijk strafbaar voor een milieudelict.