Zekerheden voor een particuliere geldverstrekker: wat mag hij eisen?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een particuliere geldverstrekker mag dezelfde zekerheden bedingen als een bank: een hypotheekrecht op een registergoed, een pandrecht op roerende zaken of vorderingen, een borgtocht of een garantie. Pand en hypotheek zijn de enige echte zekerheidsrechten die het Nederlandse goederenrecht kent (artikel 3:227 BW); al het andere is een persoonlijke afspraak. Welke vorm verstandig is, hangt af van het bedrag, de looptijd en wat de lener te bieden heeft.

Waarom vraagt een particuliere geldverstrekker zekerheid?

Wie geld uitleent zonder zekerheid, is concurrent schuldeiser. Betaalt de lener niet, dan rest een gang naar de rechter, een executoriale titel en de vraag of er nog iets te halen valt. Gaat de lener failliet, dan deelt de concurrente schuldeiser mee in wat er na de boedelkosten en de bevoorrechte vorderingen overblijft. Dat is doorgaans weinig.

Een zekerheidsrecht verandert die positie. Een pandhouder en een hypotheekhouder hebben voorrang op de opbrengst van het bezwaarde goed (artikel 3:278 BW). In faillissement zijn zij separatist: zij kunnen hun recht uitoefenen alsof er geen faillissement is (artikel 57 Faillissementswet). Zij hoeven niet te wachten op de curator.

Voor de lener is zekerheid stellen niet alleen een last. Een geldverstrekker die weet dat hij zich kan verhalen, is eerder bereid te financieren en kan met een lagere rente genoegen nemen. De keerzijde is dat u met een hypotheek of pandrecht een deel van uw vermogen vastlegt en het bij wanbetaling ook echt kwijtraakt. Laat daarom de leenovereenkomst en de zekerheidsakte in samenhang beoordelen.

Welke zekerheden kent het Nederlandse recht?

Het goederenrecht is gesloten: partijen kunnen geen nieuwe zekerheidsrechten bedenken. De wet kent er twee. Op een registergoed vestigt u een hypotheek, op alle andere goederen een pandrecht (artikel 3:227 BW). Beide volgen de vordering waarvoor zij zijn gevestigd en vervallen zodra die vordering is voldaan.

Daarnaast bestaan persoonlijke zekerheden. Bij een borgtocht, een garantie of hoofdelijke medeschuldenaarschap krijgt de geldverstrekker geen recht op een bepaald goed, maar een extra persoon die hij kan aanspreken. Die zekerheid is zo veel waard als het vermogen van die persoon.

Een veelgemaakte fout is deze categorieën door elkaar halen. Een garantie geeft geen voorrang; een borgtocht geeft geen recht op een auto of een woning. Staat in de leenovereenkomst dat de lener zijn woning tot onderpand geeft, maar wordt er geen notariële hypotheekakte gepasseerd? Dan heeft de geldverstrekker geen zekerheidsrecht, maar hooguit een afdwingbare verplichting om er alsnog een te vestigen. Voor de ondernemingspraktijk werkten wij dit uit bij zekerheden bij de financiering van uw bv.

Hoe vestigt en uitwint u een hypotheek?

Een hypotheek ontstaat door een notariële akte die in de openbare registers van het Kadaster wordt ingeschreven (artikel 3:260 BW). Bij verzuim mag de hypotheekhouder het goed zonder vonnis openbaar laten verkopen (artikel 3:268 BW).

Een hypotheek kan alleen worden gevestigd op een registergoed: een woning, een bedrijfspand, grond, maar ook een erfpachtrecht, een opstalrecht of een appartementsrecht. Zonder inschrijving is er geen hypotheekrecht. De rangorde tussen meerdere hypotheekhouders volgt uit het tijdstip van inschrijving.

Bij uitwinning is de positie van de hypotheekhouder sterk. Hij heeft parate executie: hij laat het goed openbaar verkopen ten overstaan van een notaris, zonder voorafgaand vonnis. Wat wel rechterlijke tussenkomst vraagt, is de onderhandse verkoop. Die kan alleen met goedkeuring van de voorzieningenrechter, op verzoek van de hypotheekhouder of een andere belanghebbende (artikel 3:268 lid 2 BW).

Kan de lener een veiling nog tegenhouden?

Alleen in kort geding, en dat lukt zelden. De lener moet dan aannemelijk maken dat er geen verzuim is of dat de hypotheekhouder misbruik maakt van zijn bevoegdheid (artikel 3:13 BW).

De voorzieningenrechter in Almelo oordeelde op 14 september 2016 over een executieveiling door een hypotheekhouder die geen bank was, maar een vastgoedonderneming die vorderingen van twee banken had overgenomen (ECLI:NL:RBOVE:2016:3743). Het verzuim stond vast. De schuldenaar betwistte de hoogte van de schuld pas op de zitting en zonder onderbouwing. Een verwachte restschuld maakte de executie niet onredelijk. De veiling ging door.

De voorzieningenrechter in Maastricht kwam op 18 januari 2016 tot hetzelfde oordeel (ECLI:NL:RBLIM:2016:390). De kredietnemer had sinds begin 2014 vrijwel niet afgelost en deed geen voorstel om de verkoop af te wenden. Het enkele risico van een restschuld was geen misbruik van recht.

Welke bedingen horen in de hypotheekakte?

Met een huurbeding kan de hypotheekhouder optreden tegen verhuur die de executieopbrengst drukt (artikel 3:264 BW). Bij bewoning door derden vraagt inroeping van dat beding een aparte gang naar de rechter. Neem verder op waarvoor de hypotheek strekt tot zekerheid. Een bankhypotheek dekt alles wat de lener nu of later verschuldigd wordt; een vaste hypotheek alleen de omschreven lening. Voor gestapelde financieringen loont het de rangorde vooraf te regelen, zoals bij achtergestelde leningen en zekerheidsstructuren.

Hoe werkt een pandrecht op roerende zaken en vorderingen?

U vestigt het als vuistpand, door de zaak af te geven, of als bezitloos pandrecht via een authentieke of geregistreerde onderhandse akte.

Bij een vuistpand geeft de lener de zaak feitelijk af, bijvoorbeeld sieraden of een kunstwerk (artikel 3:236 BW). Dat is de sterkste vorm, maar zelden praktisch: een ondernemer kan zijn machines niet missen.

Daarom wordt meestal gekozen voor het bezitloze pandrecht. Dat komt tot stand door een authentieke akte of door een onderhandse akte die bij de Belastingdienst wordt geregistreerd (artikel 3:237 BW). Voor vorderingen op naam bestaat dezelfde route, het stille pandrecht (artikel 3:239 BW). De debiteur hoeft er dan niet van te weten totdat de pandhouder mededeling doet. Hoe dat uitpakt, beschrijven wij bij het stille pandrecht, en de vestigingsstappen bij de vestiging van pandrecht.

Twee misverstanden verdienen correctie. Er bestaat geen openbaar pandregister voor auto of inventaris; registratie bij de Belastingdienst legt alleen de datum van de akte vast. En de pandhouder mag het onderpand niet zelf houden of naar eigen inzicht verkopen. De wet gaat uit van openbare verkoop (artikel 3:250 BW); een andere verkoopwijze vraagt overeenstemming met de pandgever of verlof van de voorzieningenrechter (artikel 3:251 BW). Een beding dat de pandhouder zich het goed mag toe-eigenen, is nietig (artikel 3:235 BW).

Verpanding van aandelen op naam in een bv verloopt via een notariële akte en vraagt aandacht voor de blokkeringsregeling en het stemrecht. Ook rechten van intellectuele eigendom kunnen worden verpand, met per recht eigen regels over inschrijving in het betreffende register.

Wanneer moet een borg betalen?

Pas als de lener tekortschiet in de nakoming (artikel 7:855 BW).

Borgtocht is de overeenkomst waarbij de borg zich tegenover de schuldeiser verbindt tot nakoming van een verbintenis van een ander (artikel 7:850 BW). De borg is niet meteen aan de beurt. De geldverstrekker moet de lener eerst aanspreken en in verzuim brengen.

Gaat een particulier een borgtocht aan buiten zijn beroep of bedrijf, dan gelden extra beschermingsregels (artikel 7:857 BW). De borgtocht is alleen geldig voor een in geld uitgedrukt maximumbedrag (artikel 7:858 BW). Tegenover de borg kan zij alleen met een geschrift worden bewezen (artikel 7:859 BW). Een open borgstelling voor alles wat de lener ooit verschuldigd wordt, houdt tegenover een particuliere borg dus geen stand.

Daar komt het toestemmingsvereiste bij. Een gehuwde of geregistreerde partner heeft voor een borgtocht in beginsel de schriftelijke toestemming van de andere echtgenoot nodig (artikel 1:88 BW). Ontbreekt die, dan kan de andere echtgenoot de borgtocht vernietigen. Voor de bestuurder die zich borg stelt voor een schuld van zijn eigen vennootschap geldt een uitzondering, mits de borgtocht past bij de normale uitoefening van het bedrijf van die vennootschap. Als geldverstrekker laat u de toestemmingsverklaring standaard mee ondertekenen.

Wat is het verschil tussen hoofdelijkheid, garantie en eigendomsvoorbehoud?

Een hoofdelijk medeschuldenaar is zelf schuldenaar en een garant betaalt op een zelfstandige toezegging. Bij een eigendomsvoorbehoud blijft de verkoper eigenaar tot de prijs is betaald.

Wie zich hoofdelijk verbindt, is zelf schuldenaar voor het geheel en kan meteen worden aangesproken. Hoofdelijkheid spreekt niet vanzelf: bij een deelbare prestatie zijn meerdere schuldenaren ieder voor een gelijk deel verbonden, tenzij uit de wet, de gewoonte of een rechtshandeling iets anders volgt (artikel 6:6 BW). Wie hoofdelijkheid wil, moet dat opschrijven. Betaalt een van hen het geheel, dan heeft hij regres op de anderen voor hun aandeel.

Een garantie is een zelfstandige betalingstoezegging. De garant belooft te betalen bij een omschreven gebeurtenis, los van de vraag of de onderliggende verbintenis bestaat. Daarin verschilt zij van borgtocht, die juist afhangt van de hoofdverbintenis. De waarde van een garantie van een particulier hangt volledig af van diens vermogen.

Het eigendomsvoorbehoud is geen zekerheidsrecht maar een levering onder opschortende voorwaarde: het eigendom gaat pas over als de koopprijs is voldaan (artikel 3:92 BW). Het speelt bij geldleningen zelden een rol, wel bij leveranciers die op rekening leveren. Hoe die positie zich verhoudt tot een pandrecht, leest u bij eigendomsvoorbehoud.

Wat legt u vast in de leenovereenkomst?

In elk geval het bedrag, de rente, de looptijd, de aflossing en wanneer de lening ineens mag worden opgeëist.

De leenovereenkomst en de zekerheidsakte zijn twee documenten die op elkaar moeten aansluiten. Regel de opeisbaarheid: bij welke gebeurtenissen mag de geldverstrekker de lening ineens opeisen, en moet daaraan een ingebrekestelling of hersteltermijn voorafgaan? Zonder die bepaling geldt de hoofdregel dat verzuim pas intreedt na een ingebrekestelling (artikel 6:82 BW).

Omschrijf de zekerheden nauwkeurig. Bij een pandrecht is bepaalbaarheid een geldigheidsvereiste: uit de akte moet zijn af te leiden welke goederen of vorderingen zijn verpand. Leg bij vorderingen vast dat de lener periodiek een pandlijst aanlevert, zodat ook later ontstane vorderingen worden gedekt.

Denk verder aan de verzekering van het onderpand, aan een verbod om het te vervreemden of verder te bezwaren, en aan de kosten van notaris, registratie en incasso. Wie beroeps- of bedrijfsmatig krediet aanbiedt aan consumenten, heeft een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten nodig op grond van de Wet op het financieel toezicht. Voor een incidentele lening binnen de familie of tussen twee ondernemers geldt dat niet.

Wat gebeurt er als er geen zekerheid is?

Dan bent u concurrent schuldeiser en heeft u een vonnis en beslag nodig om u te verhalen.

Zonder zekerheid stelt de geldverstrekker de lener in gebreke, voert hij zo nodig een procedure en legt hij met het vonnis beslag. Beslag geeft geen voorrang: de opbrengst wordt onder de beslagleggers verdeeld naar verhouding van hun vorderingen. Legt een andere schuldeiser eerder beslag of vestigt een derde ondertussen een pandrecht, dan verslechtert uw positie.

In faillissement dient de concurrente schuldeiser zijn vordering ter verificatie in en wacht af; de pand- of hypotheekhouder verhaalt zich rechtstreeks op het onderpand. Wat dat betekent voor de kans op terugbetaling, komt aan de orde bij faillissement en doorstart.

Lenen zonder onderpand is daarmee niet onverstandig. De rente en de voorwaarden moeten dan wel het risico weerspiegelen, en de geldverstrekker moet de terugbetalingscapaciteit vooraf toetsen: inkomen, vaste lasten, bestaande schulden en wat er gebeurt bij ziekte of omzetverlies. Leg de afspraken schriftelijk vast, ook binnen de familie.

Wat controleert u voordat u tekent?

Als geldverstrekker:

• laat een hypotheek vestigen bij notariële akte en controleer de inschrijving in de openbare registers
• leg een bezitloos pandrecht vast in een authentieke of geregistreerde onderhandse akte
• laat de echtgenoot of geregistreerd partner van een borg schriftelijk toestemming geven

Als lener of borg:

• controleer of een borgtocht die u als particulier aangaat een maximumbedrag noemt
• ga na of u borg wordt of hoofdelijk medeschuldenaar; als medeschuldenaar kunt u direct worden aangesproken
• lees welke schulden de hypotheek dekt: alleen deze lening of alles wat u later verschuldigd wordt

Wat kunnen wij voor u doen bij zekerheden voor een lening?

Wij helpen geldverstrekkers, leners en borgen:

• Wij stellen de leenovereenkomst en de zekerheidsakten op of beoordelen ze, zodat ze op elkaar aansluiten.
• Wij controleren of een pandrecht of hypotheek rechtsgeldig is gevestigd en voldoende bepaalbaar is omschreven.
• Wij toetsen een borgtocht aan de regels voor particuliere borgen (artikelen 7:857 tot en met 7:859 BW) en aan artikel 1:88 BW.
• Wij begeleiden de uitwinning van het onderpand, ook als de lener failliet is, en voeren een kort geding over een executieveiling.

Zekerheden voor een lening in vijf punten

• Pand en hypotheek zijn de enige zekerheidsrechten: hypotheek op registergoederen, pand op al het andere (artikel 3:227 BW).
• Een hypotheekhouder mag bij verzuim zonder vonnis openbaar laten verkopen; een kort geding tegen de veiling slaagt zelden, ook niet als de hypotheekhouder geen bank is.
• Een bezitloos pandrecht ontstaat door een authentieke of geregistreerde onderhandse akte (artikel 3:237 BW).
• Een particuliere borgtocht vraagt een maximumbedrag (artikel 7:858 BW) en in beginsel toestemming van de echtgenoot (artikel 1:88 BW).
• Zonder zekerheid bent u concurrent schuldeiser en deelt u in faillissement pas mee na de voorrangsschuldeisers.

Bronnen: Burgerlijk Wetboek Boek 3 en Burgerlijk Wetboek Boek 7.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina vastgoedrecht advocaat.