Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Wie in Nederland alleen religieus is getrouwd, is volgens de wet niet getrouwd. Bij een scheiding gelden daarom geen wettelijke regels voor partneralimentatie en verdeling van huwelijksvermogen. De belangrijkste uitzondering: een huwelijk dat in het buitenland geldig is gesloten volgens het recht van dat land, wordt in Nederland in beginsel erkend, ook als het een religieuze vorm had (artikel 10:31 BW).
Dat betekent niet dat u zonder rechten staat. Het gewone vermogensrecht, het afstammingsrecht voor de kinderen en de onrechtmatige daad blijven gelden. Een Nederlandse rechter heeft een man op die grond al veroordeeld om mee te werken aan de ontbinding van een alleen religieus huwelijk. Hieronder leest u wat wel en niet geregeld is, en welke stappen u zelf moet zetten.
Inhoudsopgave
Wanneer telt een religieus huwelijk juridisch niet mee?
Nederland erkent alleen het burgerlijk huwelijk, gesloten voor de ambtenaar van de burgerlijke stand. Een nikah, een kerkelijke inzegening of een joodse choepa zonder burgerlijk huwelijk heeft in Nederland geen juridische gevolgen. Voor de wet bent u dan ongehuwd samenwonend.
Bij een huwelijk dat in het buitenland is gesloten, kijkt u eerst naar het recht van dat land. Is het daar geldig, ook als het alleen religieus werd gesloten, dan erkent Nederland het in beginsel. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij een huwelijk met een minderjarige of een polygaam huwelijk. Laat bij een buitenlands huwelijk daarom eerst vaststellen of het hier telt. Daar hangt alles van af: bij erkenning kunt u gewoon echtscheiding aanvragen bij de Nederlandse rechter.
Burgerlijk of alleen religieus: wat verschilt er bij uit elkaar gaan?
De tabel laat zien welke regels gelden bij een burgerlijk huwelijk en welke niet als u in Nederland alleen religieus bent getrouwd. Zie ook het overzicht over een samenlevingscontract versus huwelijk.
| Onderwerp | Burgerlijk huwelijk | Alleen religieus huwelijk in Nederland |
|---|---|---|
| Beëindiging | Echtscheiding via de rechtbank (art. 1:150 BW) | Geen procedure bij de rechtbank; alleen religieuze ontbinding |
| Vermogen | Wettelijke regels: beperkte gemeenschap van goederen of huwelijkse voorwaarden | Ieder houdt wat op eigen naam staat; gezamenlijk eigendom wordt verdeeld volgens art. 3:178 BW |
| Partneralimentatie | Mogelijk (art. 1:157 BW) | Geen wettelijke aanspraak; alleen als u dat contractueel heeft afgesproken |
| Kinderalimentatie | Beide ouders onderhoudsplichtig | Moeder altijd; vader alleen na erkenning of gerechtelijke vaststelling van het vaderschap |
| Juridisch vaderschap | Automatisch (art. 1:199 BW) | Pas na erkenning (art. 1:203 en 1:204 BW) |
| Ouderlijk gezag | Automatisch gezamenlijk | Moeder alleen tot de erkenning; bij erkenning sinds 1 januari 2023 in beginsel van rechtswege gezamenlijk gezag |
| Erfrecht zonder testament | Langstlevende echtgenoot is erfgenaam | Partner erft niet |
| Pensioen | Recht op verevening bij scheiding | Geen verevening; partnerpensioen alleen als de pensioenregeling samenwoners meetelt |
Hoe verdeelt u bezittingen zonder huwelijksvermogensrecht?
Zonder burgerlijk huwelijk is er geen gemeenschap van goederen. Wat op uw naam staat, blijft van u. Een woning of auto die op beide namen staat, is gezamenlijk eigendom. Ieder kan dan op grond van artikel 3:178 BW verdeling vorderen. De kantonrechter of rechtbank verdeelt volgens het gewone vermogensrecht, niet volgens de regels voor echtgenoten.
Heeft u geld gestoken in iets dat op naam van de ander staat, dan moet u zelf een grondslag aanvoeren. Denk aan:
- een overeenkomst, bijvoorbeeld een lening of een samenlevingscontract, ook mondeling, als u die kunt bewijzen;
- ongerechtvaardigde verrijking (art. 6:212 BW): de ander is ten koste van u verrijkt zonder dat daar een redelijke grond voor is;
- onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW): u betaalde iets zonder dat daar een verplichting tegenover stond.
De bewijslast ligt bij degene die iets vordert (art. 150 Rv). Bewaar daarom bankafschriften, koopakten en berichten waarin afspraken staan. Ook een afgesproken bruidsgave (mahr) kan een afdwingbare afspraak zijn; dat hangt af van wat er precies is vastgelegd.
Wat regelt u voor de kinderen?
Bij een alleen religieus huwelijk is de moeder vanaf de geboorte juridisch ouder en heeft zij alleen het gezag. De vader wordt pas juridisch ouder als hij het kind erkent, bij de gemeente of bij een notaris. Is het kind jonger dan zestien, dan is schriftelijke toestemming van de moeder nodig; vanaf twaalf jaar moet ook het kind zelf instemmen (artikel 1:204 BW).
Erkent de vader het kind sinds 1 januari 2023, dan krijgt hij in beginsel automatisch gezamenlijk gezag met de moeder (Rijksoverheid). Ging de erkenning aan die datum vooraf, dan moeten de ouders het gezamenlijk gezag nog laten aantekenen in het gezagsregister. Weigert de moeder daaraan mee te werken, dan kan de vader de rechter om gezamenlijk gezag vragen (art. 1:253c BW). Na erkenning is de vader ook onderhoudsplichtig, zodat kinderalimentatie kan worden vastgesteld. Meer hierover leest u bij ouderlijk gezag.
Bij de erkenning kiezen de ouders samen de achternaam: die van de vader of die van de moeder. Doen zij dat niet, dan houdt het kind de naam van de moeder.
Wat als uw partner niet meewerkt aan de religieuze ontbinding?
Weigert een partner mee te werken aan de religieuze ontbinding, dan spreekt men van huwelijkse gevangenschap. De ander kan binnen de eigen geloofsgemeenschap niet hertrouwen. De Nederlandse rechter kan het religieuze huwelijk niet zelf ontbinden. Hij kan wel een partner veroordelen om mee te werken, als de weigering onrechtmatig is (artikel 6:162 BW).
De zaak bij de rechtbank Oost-Brabant
Op 3 augustus 2016 oordeelde de rechtbank Oost-Brabant over een stel dat in 2014 alleen islamitisch was getrouwd, zonder burgerlijk huwelijk (ECLI:NL:RBOBR:2016:4140). De man wilde alleen meewerken aan de scheiding als de vrouw de bruidsgift en sieraden teruggaf. De rechtbank vond dat onrechtmatig: hij weigerde louter om financiële redenen, terwijl de vrouw daardoor geen nieuwe relatie kon aangaan. De man moest op straffe van een dwangsom meewerken door de talaq uit te spreken. Zie ook het nieuwsbericht van de rechtbank.
De uitspraak laat zien dat ook zonder burgerlijk huwelijk een civiele procedure mogelijk is. U vraagt de rechter dan om een bevel tot medewerking, met een dwangsom als stok achter de deur. De rechter beoordeelt per geval of de weigering onrechtmatig is.
Mag een geestelijke een religieus huwelijk sluiten vóór het burgerlijk huwelijk?
Nee. Artikel 449 van het Wetboek van Strafrecht stelt de bedienaar van een godsdienst strafbaar die een religieuze huwelijksplechtigheid verricht voordat het burgerlijk huwelijk is voltrokken. Het is een overtreding. De echtgenoten zelf zijn op grond van dit artikel niet strafbaar.
Het verbod richt zich op een geestelijke. Wordt een nikah gesloten zonder imam, bijvoorbeeld alleen in aanwezigheid van getuigen, dan valt dat niet altijd onder artikel 449 Sr. Het religieuze huwelijk heeft dan nog steeds geen juridische gevolgen.
Stand van de wetgeving over huwelijkse gevangenschap
Op 17 november 2020 nam de Tweede Kamer het wetsvoorstel tegengaan huwelijkse gevangenschap (Kamerstukken 35348) met algemene stemmen aan (Eerste Kamer, dossier 35348). Het voorstel legt vast dat partijen bij een religieus huwelijk in beginsel moeten meewerken aan de religieuze ontbinding. Een amendement breidde artikel 449 Sr uit naar de huwelijkspartijen zelf. In 2022 stelde de regering met een novelle (Kamerstukken 36123) voor die uitbreiding weer te schrappen, omdat zij slachtoffers zou afschrikken om hulp te zoeken. Tot de wet in werking treedt, gaat het in de rechtspraak om de onrechtmatige daad.
Hoe verloopt de religieuze ontbinding zelf?
De religieuze ontbinding volgt de regels van de geloofsgemeenschap, niet die van de Nederlandse wet. Een paar hoofdlijnen:
- Islamitisch huwelijk: de man kan het huwelijk verbreken met de talaq. De vrouw is meestal afhankelijk van zijn medewerking (khula) of van een uitspraak van een religieuze instantie. Juist daar ontstaat huwelijkse gevangenschap. Meer leest u bij islamitisch huwelijk en scheiden.
- Katholiek huwelijk: de kerk kent geen echtscheiding, wel een kerkelijke nietigverklaring door een kerkelijke rechtbank. Die stelt vast dat er nooit een geldig sacramenteel huwelijk was.
- Joods huwelijk: voor de religieuze scheiding moet de man de get (scheidbrief) geven. Ook hier kan weigering leiden tot huwelijkse gevangenschap.
Duur en kosten van religieuze procedures verschillen per gemeenschap. Een religieuze ontbinding verandert niets aan uw juridische positie in Nederland, en een burgerlijke echtscheiding beëindigt omgekeerd het religieuze huwelijk niet.
Wat kunnen wij doen als u alleen religieus getrouwd was?
- Wij beoordelen of een in het buitenland gesloten huwelijk in Nederland wordt erkend (art. 10:31 BW), en of u dus kunt scheiden via de rechtbank.
- Wij brengen in kaart wat op wiens naam staat en vorderen zo nodig verdeling van gezamenlijk eigendom (art. 3:178 BW).
- Wij regelen erkenning, gezamenlijk gezag en kinderalimentatie voor de kinderen.
- Wij vragen de rechter uw ex-partner te bevelen mee te werken aan de religieuze ontbinding (art. 6:162 BW).
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.
