Samenlevingscontract of huwelijk: wat zijn de juridische verschillen?

Gepubliceerd op 22 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Met een huwelijk krijgt u van rechtswege erfrecht, gezamenlijk gezag over kinderen, een onderhoudsplicht en pensioenverevening; met een samenlevingscontract heeft u alleen de rechten die u zelf vastlegt. Een samenlevingscontract kan wel veel regelen, zoals de verdeling van de woning en een verblijvingsbeding, maar maakt u nooit wettelijk erfgenaam van elkaar en geeft geen recht op partneralimentatie.

Een geregistreerd partnerschap staat voor bijna alle onderwerpen in dit artikel gelijk aan een huwelijk. Waar hieronder “huwelijk” staat, geldt dat dus in beginsel ook voor geregistreerde partners.

Wat is het verschil in juridische status?

Een huwelijk wordt gesloten door een ambtenaar van de burgerlijke stand en ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Een samenlevingscontract is een gewone overeenkomst tussen twee mensen en verandert uw burgerlijke staat niet.

Voor een huwelijk doet u eerst een melding van voorgenomen huwelijk bij de gemeente. Het huwelijk kan op zijn vroegst twee weken na die melding worden gesloten en uiterlijk binnen een jaar. U heeft minimaal twee en maximaal vier getuigen nodig.

Een samenlevingscontract kunt u op elk moment sluiten, ook na jaren samenwonen. Een onderhandse overeenkomst is geldig, maar een notariële akte is nodig voor een verblijvingsbeding dat goed werkt en voor sommige fiscale en pensioenregelingen.

Hoe zit het met uw bezittingen en schulden?

Wie op of na 1 januari 2018 trouwt zonder huwelijkse voorwaarden, valt in de beperkte gemeenschap van goederen (artikel 1:94 BW). Samenwoners blijven ieder eigenaar van wat op hun naam staat, tenzij zij iets samen kopen of in het contract anders afspreken.

Wat valt in de gemeenschap van goederen?

Bij de beperkte gemeenschap valt alles wat u tijdens het huwelijk opbouwt in de gemeenschap, en blijft wat u vóór het huwelijk had privé. Erfenissen en schenkingen blijven ook tijdens het huwelijk buiten de gemeenschap.

Bent u vóór 1 januari 2018 getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden? Dan geldt de algehele gemeenschap van goederen: alle bezittingen en schulden van vóór en tijdens het huwelijk zijn gemeenschappelijk. Een erfenis of schenking valt daar alleen buiten als de erflater of schenker een uitsluitingsclausule heeft opgenomen.

Ook voor schulden maakt het verschil. Een schuldeiser van één echtgenoot kan zich in beginsel verhalen op de hele gemeenschap (artikel 1:96 BW). Bij samenwoners kan een schuldeiser alleen het vermogen aanspreken van degene die de schuld is aangegaan, tenzij u samen heeft getekend.

Wat regelt u met huwelijkse voorwaarden of een samenlevingscontract?

Met huwelijkse voorwaarden wijken echtgenoten af van de wettelijke gemeenschap; die moeten bij notariële akte worden gemaakt (artikel 1:115 BW). In een samenlevingscontract kunnen samenwoners juist afspraken maken die iets van een huwelijk benaderen.

Gebruikelijke onderwerpen in een samenlevingscontract zijn:

• wie wat bijdraagt aan de kosten van de huishouding;
• wie eigenaar is van de woning en de inboedel, en hoe u die verdeelt als de relatie eindigt;
• een verrekenbeding, bijvoorbeeld voor spaargeld of aflossingen op de hypotheek;
• een verblijvingsbeding bij overlijden;
• een wederzijdse zorgverplichting en afspraken over partnerpensioen.

Hoe worden bezittingen verdeeld als de relatie eindigt?

Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen krijgt ieder de helft van de gemeenschap (artikel 1:100 BW), ongeacht wie meer verdiende. Hoe de verdeling van bezittingen en schulden verder loopt, hangt af van de samenstelling van de gemeenschap en van vergoedingsrechten.

Samenwoners nemen mee wat van hen is en verdelen wat zij samen bezitten volgens het contract. Zonder afspraken geldt de wettelijke regeling voor gemeenschappen (artikel 3:166 BW e.v.); ieder kan dan bij de rechter verdeling vorderen (artikel 3:178 BW). Staat de woning alleen op naam van uw partner, dan bent u geen eigenaar, ook niet als u jaren heeft meebetaald; u heeft hooguit een vordering als dat is afgesproken of te bewijzen valt.

Wat gebeurt er bij overlijden?

Een echtgenoot is wettelijk erfgenaam; een samenwoner erft zonder testament niets. Via de wettelijke verdeling (artikel 4:13 BW) krijgt de langstlevende echtgenoot alle goederen van de nalatenschap, en krijgen de kinderen een geldvordering die pas na diens overlijden opeisbaar wordt.

Hoe beschermt u een samenwonende partner?

Een samenwoner wordt alleen erfgenaam via een testament bij de notaris. Wel mag een huisgenoot volgens artikel 4:28 BW nog zes maanden in de woning blijven wonen en de inboedel gebruiken.

Een verblijvingsbeding in een notarieel samenlevingscontract bepaalt dat gezamenlijke goederen, zoals de woning, aan de langstlevende toekomen. Het nadeel: overlijdt de langstlevende kort daarna, dan gaat alles naar diens familie en krijgt de familie van de eerst overledene niets, tenzij u dat met testamenten anders regelt.

Wat is het verschil voor de erfbelasting?

Echtgenoten hebben een hoge partnervrijstelling in de erfbelasting. Samenwoners krijgen die alleen als zij volgens artikel 1a van de Successiewet 1956 als partner gelden, bijvoorbeeld met een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting en ten minste zes maanden inschrijving op hetzelfde adres; anders vallen zij in het hoogste tarief. Wij geven geen fiscaal advies; laat de gevolgen voor uw situatie berekenen door een fiscalist of notaris.

Wat betekent de keuze voor kinderen?

Bij een huwelijk is de echtgenoot van de moeder van rechtswege juridisch ouder (artikel 1:199 BW) en hebben beide ouders automatisch gezamenlijk ouderlijk gezag (artikel 1:251 BW). Bij samenwoners moet de vader of duomoeder het kind eerst erkennen en daarna het gezamenlijk gezag laten aantekenen.

Hoe krijgt een samenwonende partner gezag?

Erkenning kan bij de gemeente, al vóór de geboorte. Daarmee wordt de partner juridisch ouder, maar heeft hij of zij nog geen gezag.

Voor gezamenlijk gezag dienen beide ouders een verzoek in om aantekening in het gezagsregister (artikel 1:252 BW); dat kan online via rechtspraak.nl. Dit is geen rechtszaak: de griffier tekent het gezag aan als aan de voorwaarden is voldaan. Een wet die gezamenlijk gezag automatisch laat ontstaan bij erkenning is in 2022 aangenomen, maar heeft nog geen datum van inwerkingtreding gekregen.

Geldt dat ook voor twee moeders?

Een getrouwde duomoeder is alleen van rechtswege ouder als het kind is verwekt met een donor via een kliniek die de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting gebruikt (artikel 1:198 lid 1 sub b BW). In andere gevallen moet ook zij het kind erkennen.

Hoe beëindigt u de relatie?

Een huwelijk eindigt alleen door een echtscheidingsuitspraak van de rechter; u heeft daarvoor een advocaat nodig. Een samenlevingscontract beëindigt u volgens de opzegregeling in het contract, zonder rechter.

Ook samenwoners kunnen toch bij de rechter uitkomen, bijvoorbeeld bij een geschil over de woning of over de kinderen. Ouders met gezamenlijk gezag die uit elkaar gaan, moeten volgens artikel 1:247a BW een ouderschapsplan opstellen, of zij nu getrouwd waren of niet.

Heeft u recht op alimentatie?

Partneralimentatie bestaat alleen na een huwelijk of geregistreerd partnerschap en duurt in de regel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen voor lange huwelijken en jonge kinderen. Samenwoners hebben geen wettelijke onderhoudsplicht jegens elkaar, tenzij zij die in het contract opnemen.

Kinderalimentatie geldt voor alle juridische ouders, getrouwd of niet. De onderhoudsplicht loopt tot het kind 21 jaar is (artikel 1:395a BW).

Wat gebeurt er met het pensioen?

Bij een echtscheiding heeft u recht op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen van uw ex (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding). U moet de scheiding binnen twee jaar na inschrijving bij het pensioenfonds melden. Voor samenwoners geldt die wet niet; zij moeten verevening zelf in het contract afspreken.

Ook bij overlijden verschilt het. Een echtgenoot komt in aanmerking voor het partnerpensioen uit de pensioenregeling. Een samenwoner heeft daar vaak alleen recht op als hij of zij is aangemeld bij het pensioenfonds en aan de voorwaarden van de regeling voldoet, zoals een notarieel samenlevingscontract. Voor de Anw-uitkering van de overheid worden samenwoners met een gezamenlijke huishouding wel gelijkgesteld met echtgenoten.

Welke fiscale en sociale gevolgen zijn er?

Echtgenoten zijn automatisch fiscaal partner. Samenwoners zijn fiscaal partner als zij ingeschreven staan op hetzelfde adres en aan een van de voorwaarden in de Algemene wet inzake rijksbelastingen voldoen, zoals een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijk kind of een gezamenlijke eigen woning. Laat de fiscale gevolgen beoordelen door een fiscalist.

Voor bijstand en andere uitkeringen kijken gemeente en UWV naar de feitelijke situatie: wie een gezamenlijke huishouding voert, wordt als partner behandeld, met of zonder samenlevingscontract. Een huwelijk telt daarbij altijd mee.

Is een samenlevingscontract internationaal geldig?

Een huwelijk wordt in de meeste landen erkend; een samenlevingscontract is een overeenkomst die buiten Nederland niet als relatievorm geldt. Het huwelijk tussen personen van gelijk geslacht bestaat in Nederland sinds 1 april 2001, maar wordt niet in alle landen erkend.

Woont u met een buitenlandse partner of in het buitenland, dan bepaalt het internationaal privaatrecht welk recht geldt op uw vermogen en op een scheiding. Lees meer over welk recht geldt bij een internationale echtscheiding.

Waar let u op als u wilt trouwen?

• Controleer of de beperkte gemeenschap van goederen past bij uw vermogen en eventuele onderneming, of dat huwelijkse voorwaarden nodig zijn.
• Laat huwelijkse voorwaarden vóór het huwelijk bij de notaris passeren; achteraf kan alleen met een nieuwe akte.
• Ga na of u een bestaand samenlevingscontract moet beëindigen of aanpassen.

Waar let u op als u gaat samenwonen?

• Leg in een notarieel contract vast wie eigenaar is van de woning en hoe u verrekent bij uit elkaar gaan.
• Maak beiden een testament als u elkaar wilt laten erven.
• Meld uw partner aan bij uw pensioenfonds voor het partnerpensioen.
• Erken een kind en laat het gezamenlijk gezag aantekenen in het gezagsregister.

Wat kunnen wij voor u doen bij de keuze tussen samenwonen en trouwen?

• Uw situatie beoordelen en uitleggen welke rechten u wel en niet heeft zonder contract of huwelijkse voorwaarden.
• Een concept samenlevingscontract of huwelijkse voorwaarden toetsen voordat u bij de notaris tekent.
• Onderhandelen over de verdeling van woning, spaargeld en schulden als de relatie eindigt.
• Een echtscheiding, alimentatie of ouderschapsplan begeleiden en zo nodig voor u procederen, als onderdeel van onze dienstverlening familierecht.
• Termijnen bewaken, zoals de melding van de pensioenverevening binnen twee jaar.

Samengevat

• Een huwelijk brengt van rechtswege een gemeenschap van goederen, erfrecht, gezag, alimentatie en pensioenverevening mee.
• Met een samenlevingscontract heeft u alleen de rechten die u zelf vastlegt; erven kan alleen via een testament.
• Samenwonende ouders moeten het kind erkennen en het gezamenlijk gezag laten aantekenen in het gezagsregister.
• Een echtscheiding loopt altijd via de rechter; een samenlevingscontract eindigt volgens de afspraken in het contract.

Veelgestelde vragen

Erf ik van mijn partner als wij een samenlevingscontract hebben?

Nee, niet zonder testament. Een verblijvingsbeding in een notarieel contract kan wel regelen dat gezamenlijke goederen, zoals de woning, naar u gaan.

Heb ik na samenwonen recht op partneralimentatie?

Nee, tenzij u dat in het samenlevingscontract heeft afgesproken. De wettelijke partneralimentatie van artikel 1:157 BW geldt alleen voor ex-echtgenoten en ex-geregistreerde partners.

Moet een samenlevingscontract bij de notaris?

Nee, een onderhandse overeenkomst is geldig. Voor een verblijvingsbeding en voor fiscaal partnerschap en veel pensioenregelingen is een notariële akte wel de gebruikelijke of vereiste vorm.

Hoe lang duurt een echtscheiding?

Een gemeenschappelijk verzoek wordt meestal binnen enkele maanden afgehandeld; een procedure op tegenspraak duurt vaak langer. De scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand.

Lees ook: scheiden in gemeenschap van goederen, wat er met uw vermogen gebeurt bij een scheiding en de rol van een advocaat bij een complexe echtscheiding.