Conservatoir beslag: betekenis, voorwaarden en procedure

Gepubliceerd op 7 augustus 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Conservatoir beslag is bewarend beslag: als schuldeiser laat u vermogen van uw schuldenaar blokkeren voordat de rechter over uw vordering heeft beslist. U hebt daarvoor verlof van de voorzieningenrechter nodig, en u moet daarna binnen de termijn die de rechter bepaalt, ten minste acht dagen na het beslag, een procedure in de hoofdzaak beginnen (artikel 700 Rv).

De rechter beslist na summier onderzoek en hoort de schuldenaar in de regel niet vooraf. Daar staat een stevig risico tegenover: blijkt uw vordering later ongegrond, dan bent u in beginsel aansprakelijk voor de schade die het beslag heeft veroorzaakt.

Wat betekent conservatoir beslag?

Conservatoir betekent bewarend. Het beslag dient niet om te innen maar om te bewaren. Het is een instrument uit het civiele recht dat een juridisch slot legt op vermogensbestanddelen, zodat er nog iets te halen valt als de rechter de vordering toewijst. Uitwinning komt pas later, en alleen met een executoriale titel.

Daarmee is het verschil met executoriaal beslag gegeven. Executoriaal beslag veronderstelt een vonnis, een notariële akte of een andere titel die vatbaar is voor tenuitvoerlegging, en leidt tot openbare verkoop of afdracht. Conservatoir beslag gaat daaraan vooraf. Zodra de beslaglegger in de hoofdzaak een executoriale titel krijgt, gaat het conservatoire beslag van rechtswege over in een executoriaal beslag (artikel 704 Rv).

Het middel is bedoeld voor de situatie waarin een procedure maanden of jaren duurt en de wederpartij intussen haar vermogen kan verplaatsen: een pand verkopen, een rekening leeghalen of voorraad wegzetten. Dat het beslag ook onderhandelingsdruk oplevert, is een reëel effect, maar geen zelfstandige rechtvaardiging. Een beslag dat alleen als pressiemiddel is gelegd, loopt een gerede kans te worden opgeheven.

De verlofprocedure in vier stappen

• Beslagrekest: een advocaat dient een verzoekschrift in bij de voorzieningenrechter van de rechtbank waar de goederen zich bevinden. Gaat het niet om zaken, zoals bij bankbeslag, dan is de woonplaats van de schuldenaar of de derde beslissend (artikel 700 lid 1 Rv).
• Verlof: de rechter beslist zonder de schuldenaar te horen, vaak binnen enkele dagen en soms binnen een dag. Hij begroot de vordering voorlopig, meestal inclusief rente en kosten.
• Beslaglegging: alleen een gerechtsdeurwaarder kan het beslag leggen. Hij betekent het beslagexploot aan de bank, de werkgever of een andere derde, of laat het beslag inschrijven in de openbare registers van het Kadaster.
• Betekening aan de schuldenaar: daarna, binnen de wettelijke termijn, hoort de schuldenaar van het beslag. Voor hem is dat meestal het eerste moment waarop hij van de maatregel hoort.

In het rekest staan de aard van het beslag, het recht dat u inroept en het bedrag van de vordering, of het maximumbedrag als dat nog niet vaststaat (artikel 700 lid 2 Rv). In de praktijk vermeldt het ook de grondslag en de vermogensbestanddelen waarop beslag moet worden gelegd.

Omdat de schuldenaar niet wordt gehoord, ligt er een zware verantwoordelijkheid bij de verzoeker. Partijen moeten de feiten die voor de beslissing van belang zijn volledig en naar waarheid aanvoeren (artikel 21 Rv). Sinds de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht op 1 januari 2025 in werking trad, moeten partijen bovendien vooraf zoveel mogelijk de gegevens verzamelen die redelijkerwijs van belang zijn. In een beslagrekest betekent dat: ook het bekende verweer van de wederpartij noemen, eerdere afgewezen verzoeken vermelden en geen bedrag opvoeren dat de vordering niet kan dragen. Wie dat nalaat, riskeert opheffing en aansprakelijkheid.

Welke voorwaarden stelt de rechter aan het verlof?

De eerste voorwaarde is dat het ingeroepen recht summierlijk deugdelijk is. De rechter onderzoekt de vordering niet ten gronde, maar toetst of zij op het eerste gezicht aannemelijk is. Een ondertekende overeenkomst, een reeks onbetaalde facturen of correspondentie waaruit de betalingsverplichting blijkt, geeft die onderbouwing. Een vordering die alleen op een blote stelling rust, haalt de drempel niet.

De tweede voorwaarde hangt af van het soort beslag. Voor beslag op roerende zaken die geen registergoederen zijn, moet er gegronde vrees bestaan dat de schuldenaar zijn goederen aan verhaal zal onttrekken (artikel 711 Rv). Concrete aanknopingspunten helpen: een aangekondigde bedrijfsbeëindiging, een pand dat plotseling te koop staat, vermogen dat naar het buitenland verdwijnt. Voor derdenbeslag en voor beslag op registergoederen stelt de wet die eis niet.

De rechter kan aan het verlof voorwaarden verbinden. Hij kan het beslag beperken tot bepaalde goederen, het bedrag lager begroten dan gevraagd, of bepalen dat de beslaglegger zekerheid stelt voor de schade die uit het beslag kan voortvloeien. Dat komt vaker voor naarmate het beslag ingrijpender is of de vordering minder hard. Houd het verzoek daarom van meet af aan realistisch.

Op welke vermogensbestanddelen kunt u beslag leggen?

In beginsel op alles wat tot het vermogen van de schuldenaar behoort en voor verhaal vatbaar is. De keuze bepaalt in hoge mate hoe effectief het beslag is.

Beslag onder de werkgever en de beslagvrije voet

Bij beslag op loon of een uitkering houdt de schuldenaar een beslagvrije voet over voor huur, boodschappen en zorgpremie (artikel 475da Rv). Sinds de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet van 1 januari 2021 wordt die voet berekend met gegevens uit de Basisregistratie personen en van de Belastingdienst. De maximale beslagvrije voet per situatie:

Dit zijn maxima; de werkelijke voet hangt af van het inkomen en de woonsituatie. Bron: Rijksoverheid, beslagvrije voet.

Bijzondere vormen van conservatoir beslag

Niet elk conservatoir beslag strekt tot verhaal van een geldvordering. Artikel 730 Rv maakt beslag mogelijk tot afgifte van een roerende zaak of tot levering van een goed. Wie recht meent te hebben op een specifieke zaak, bijvoorbeeld onder eigendomsvoorbehoud of op grond van een koopovereenkomst, kan die zaak laten blokkeren zodat zij niet aan een derde wordt doorgeleverd. Bij registergoederen wordt dat beslag ingeschreven in de openbare registers en werkt het tegen latere verkrijgers.

Een tweede vorm is het eigenbeslag: beslag onder uzelf, voor het geval u iets aan uw schuldenaar verschuldigd bent terwijl u ook een vordering op hem hebt. Verrekening is dan vaak eenvoudiger, maar is niet altijd toegestaan. In familiezaken bestaat het maritaal beslag, waarmee een echtgenoot kan voorkomen dat gemeenschapsgoederen tijdens een echtscheiding worden verkocht of weggemaakt.

Meerdere schuldeisers kunnen beslag leggen op hetzelfde goed. Het latere beslag is niet ongeldig: de beslagen bestaan naast elkaar, en de opbrengst wordt bij uitwinning naar evenredigheid van de vorderingen verdeeld.

Termijn voor de eis in de hoofdzaak

Conservatoir beslag is tijdelijk. De voorzieningenrechter bepaalt in het verlof de termijn waarbinnen de eis in de hoofdzaak moet worden ingesteld, ten minste acht dagen na het beslag (artikel 700 lid 3 Rv). In de praktijk kiezen rechters vaak veertien dagen. Wordt de hoofdzaak niet op tijd aanhangig gemaakt, dan vervalt het beslag van rechtswege.

Loopt er al een procedure, dan is aan die eis voldaan. Is meer tijd nodig, bijvoorbeeld omdat een buitenlandse partij moet worden gedagvaard, vraag dan vóór het verstrijken van de termijn om verlenging. Na afloop is het beslag vervallen en moet u opnieuw beginnen, terwijl de schuldenaar dan wel is gewaarschuwd.

Het beslag blijft liggen zolang de procedure duurt. Wijst de rechter de vordering toe, dan gaat het over in executoriaal beslag (artikel 704 Rv). Wordt de vordering onherroepelijk afgewezen, dan vervalt het. Welke route naar een titel het snelst is, hangt van de zaak af; zie ons artikel over de procedure in kort geding.

Wat levert conservatoir beslag op, en wat niet?

Beslag geeft zekerheid en informatie, maar geen voorrang en geen bescherming in een faillissement. Artikel 3:277 BW legt de gelijkheid van schuldeisers vast: wie beslag legt, gaat niet voor op andere concurrente schuldeisers. Alleen een pandrecht, een hypotheekrecht of een wettelijk voorrecht geeft voorrang, en dat moet er al zijn.

Wordt de schuldenaar failliet verklaard, dan vervallen de gelegde beslagen (artikel 33 Faillissementswet) en komt het vermogen in de boedel, die de curator verdeelt volgens de wettelijke rangorde. Ook bij surseance van betaling en in de schuldsanering verliest beslag zijn werking, al gelden daar eigen regels. Wie beslag legt op een wankele debiteur, moet dus rekening houden met de mogelijkheid dat het beslag binnen enkele weken zijn waarde verliest.

Wat beslag wel oplevert, is blokkering en informatie. De schuldenaar verliest de vrije beschikking over het beslagen goed, en een derdenbeslag dwingt een bank of werkgever tot een verklaring waaruit blijkt wat er te halen valt. Bij de bredere afweging tussen aanmanen, beslag en procederen helpt ons artikel over wanbetaling door een klant of leverancier; over de opbouw van de vordering leest u meer in incassokosten berekenen.

Wat kunt u als beslagene doen?

Een beslag komt onaangekondigd en kan een onderneming binnen een dag stilleggen. U hoeft echter niet af te wachten. Het belangrijkste verweermiddel is het opheffingskortgeding: de voorzieningenrechter kan het beslag op vordering van de beslagene opheffen (artikel 705 Rv). Anders dan bij het verlof worden nu beide partijen gehoord.

Opheffing volgt bij verzuim van vormen die op straffe van nietigheid zijn voorgeschreven, als summierlijk blijkt dat het ingeroepen recht ondeugdelijk of het beslag onnodig is, en als voor een geldvordering voldoende zekerheid wordt gesteld. Daarnaast weegt de rechter de belangen af.

Hoe dat uitpakt, laat een vonnis van de voorzieningenrechter in Haarlem van 26 maart 2021 (ECLI:NL:RBNHO:2021:2600) zien. Er lag beslag op een perceel. De voorzieningenrechter vond niet voldoende aannemelijk dat het recht van de beslaglegger deugde, en woog mee dat de eigenaar bij niet-tijdige levering van het perceel een contractuele boete van ongeveer € 150.000 dreigde te verbeuren. Het beslag werd opgeheven.

Vaak sneller en goedkoper is vervangende zekerheid. Een bankgarantie volgens het gangbare model geeft de schuldeiser dezelfde of betere zekerheid dan het beslag. Wordt zij aangeboden, dan is er in de regel geen grond meer om het beslag te handhaven. Ook een depot bij de notaris of een garantie van een solvabele moedervennootschap kan die rol vervullen.

Wanneer is een beslag onrechtmatig?

De beslaglegger handelt op eigen risico. Blijkt de vordering waarvoor beslag is gelegd uiteindelijk ongegrond, dan is het beslag in beginsel onrechtmatig en is de beslaglegger aansprakelijk voor de schade. Dat de beslaglegger destijds te goeder trouw meende een vordering te hebben, doet daar niet aan af.

De Hoge Raad bevestigde die vaste rechtspraak in een arrest van 15 juli 2022 (ECLI:NL:HR:2022:1110), maar trok ook een grens. In die zaak nam een deurwaarder bij een conservatoir beslag voor een bank ten onrechte een laptop van een derde mee, die niet werd teruggegeven. De Hoge Raad oordeelde dat de risicoaansprakelijkheid van de beslaglegger niet geldt voor zaken van een derde die buiten het verlof vallen.

De schade kan aanzienlijk zijn: gemiste omzet door een geblokkeerde rekening, een afgeketste verkoop, kosten van een bankgarantie of vervangende financiering. De beslagene moet de schade en het oorzakelijk verband wel onderbouwen. Ook een beslag dat op zichzelf terecht is gelegd, kan onrechtmatig zijn als het disproportioneel is, bijvoorbeeld beslag voor een veelvoud van de werkelijke vordering.

Wat kost conservatoir beslag?

De beslaglegger schiet de kosten voor. Het gaat om drie posten: het honorarium van de advocaat, het griffierecht voor het verzoekschrift en de deurwaarderskosten. De griffierechttarieven staan op rechtspraak.nl en verschillen voor rechtspersonen, natuurlijke personen en onvermogenden. De deurwaarderskosten zijn wettelijk vastgesteld in het Besluit tarieven ambtshandelingen gerechtsdeurwaarders en worden jaarlijks geïndexeerd.

Bij meerdere beslagen lopen de deurwaarderskosten op, want elk beslag onder een andere derde is een afzonderlijke ambtshandeling. Beslag op een registergoed brengt daarnaast kosten van inschrijving bij het Kadaster mee. Wint u de hoofdzaak, dan kunt u de beslagkosten op de schuldenaar verhalen, tenzij het beslag nietig, onnodig of onrechtmatig was (artikel 706 Rv). Verliest u, dan blijven ze voor uw rekening en komt daar mogelijk een schadevergoeding bovenop.

Wanneer is conservatoir beslag zinvol?

Beslag kost geld en brengt risico mee. Drie situaties rechtvaardigen het meestal wel: een reëel risico dat vermogen verdwijnt, twijfel aan de kredietwaardigheid na uitblijvende betalingen, en een vordering waarbij verhaal later lastig wordt, zoals bij een wederpartij in het buitenland. Betaalt uw debiteur vermoedelijk gewoon na een sommatie, dan is een incassotraject goedkoper en sneller. Een bankbeslag op een lege rekening kost geld en waarschuwt de wederpartij, zonder iets op te leveren. Meer over de beslagvormen leest u in ons artikel over beslagleggen bij wanbetaling.

Checklist voor de schuldeiser die beslag overweegt

• Leg de onderbouwing klaar: overeenkomst, facturen, aanmaningen en correspondentie.
• Vermeld in het beslagrekest ook het verweer van de wederpartij dat u kent (artikel 21 Rv).
• Ga na of op het goed al een pand- of hypotheekrecht rust.
• Noteer de termijn voor de hoofdzaak en vraag verlenging aan vóór die verstrijkt.

Checklist voor wie beslag op zijn vermogen krijgt

• Controleer in het beslagexploot voor welk bedrag beslag is gelegd en of dat past bij de werkelijke vordering.
• Houd de termijn in de gaten waarbinnen de beslaglegger de hoofdzaak moet beginnen.
• Overweeg vervangende zekerheid om het beslag snel opgeheven te krijgen.
• Bewaar stukken over de schade, zoals gemiste omzet of extra financieringskosten.

Hoe wij helpen bij conservatoir beslag

• Wij beoordelen of uw vordering summierlijk deugdelijk is en welke vermogensbestanddelen zinvol zijn.
• Wij stellen het beslagrekest op met het volledige feitenrelaas en geven de deurwaarder opdracht.
• Wij bewaken de termijn voor de hoofdzaak.
• Voor de beslagene voeren wij het opheffingskortgeding of onderhandelen over vervangende zekerheid.

Zie ook onze pagina over beslaglegging.

In het kort

• Conservatoir beslag blokkeert vermogen vóór het vonnis en vereist verlof (art. 700 Rv); bij roerende zaken ook gegronde vrees voor verduistering (art. 711 Rv).
• De hoofdzaak moet binnen de gestelde termijn (minimaal acht dagen) beginnen, anders vervalt het beslag.
• Beslag geeft geen voorrang (art. 3:277 BW) en vervalt bij faillissement (art. 33 Fw).
• Blijkt de vordering ongegrond, dan is de beslaglegger in beginsel aansprakelijk (HR 15 juli 2022); de beslagene kan opheffing vragen (art. 705 Rv).

De wettelijke regeling vindt u in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.