Inspanningsverplichting of resultaatverplichting: het verschil en de gevolgen

Gepubliceerd op 6 september 2016 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Bij een inspanningsverplichting belooft u dat u zich deskundig en zorgvuldig inzet voor een resultaat, zonder dat u dat resultaat garandeert. Bij een resultaatverplichting staat u wél in voor het resultaat zelf, tenzij het uitblijven ervan u niet kan worden toegerekend, bijvoorbeeld door overmacht. Dit onderscheid bepaalt wanneer sprake is van een tekortkoming in de nakoming (artikel 6:74 BW), en daarmee wanneer uw wederpartij schadevergoeding kan vorderen of de overeenkomst kan ontbinden.

Het verschil in één overzicht

Waar staat het onderscheid in de wet?

Nergens letterlijk. De begrippen inspanningsverplichting en resultaatverplichting staan niet met zoveel woorden in het Burgerlijk Wetboek; de wet regelt de verplichting per contractsoort.

Rechtspraak en literatuur hebben de begrippen ontwikkeld. Ze beantwoorden steeds dezelfde voorvraag: waartoe heeft de schuldenaar zich precies verbonden? Pas als dat vaststaat, kunt u beoordelen of hij is tekortgeschoten. Artikel 6:74 BW verplicht de schuldenaar tot schadevergoeding bij iedere tekortkoming, tenzij die hem niet kan worden toegerekend. Volgens artikel 6:75 BW is dat het geval als de tekortkoming niet aan zijn schuld te wijten is en ook niet krachtens wet, rechtshandeling of verkeersopvattingen voor zijn rekening komt.

Het wettelijk kader per contractsoort geeft vervolgens richting:

• Bij de overeenkomst van opdracht moet de opdrachtnemer de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen (artikel 7:401 BW). Dat is een zorgnorm, geen garantie op een resultaat.
• Bij aanneming van werk verbindt de aannemer zich tot het tot stand brengen en opleveren van een werk van stoffelijke aard (artikel 7:750 BW). Daar is het werk zelf de verbintenis.
• Bij een geneeskundige behandelingsovereenkomst geldt de zorg van een goed hulpverlener (artikel 7:453 BW).
• Bij koop moet de afgeleverde zaak aan de overeenkomst beantwoorden (artikel 7:17 BW). Dat ligt dicht tegen een resultaatverplichting aan.

Wanneer geldt een inspanningsverplichting?

Een inspanningsverplichting geldt als de uitkomst mede afhangt van factoren buiten de macht van degene die de opdracht aanneemt. Het uitblijven van het resultaat is dan op zichzelf nog geen tekortkoming.

Een advocaat kan niet beloven dat de rechter hem volgt. Een makelaar kan niet beloven dat uw huis binnen drie maanden is verkocht, en een arts niet dat een behandeling aanslaat. In al die gevallen verbindt de opdrachtnemer zich tot deskundig, zorgvuldig en toegewijd handelen, niet tot de uitkomst.

Welke maatstaf gebruikt de rechter?

Niet het resultaat, maar de kwaliteit van de inspanning wordt beoordeeld. In HR 9 november 1990, ECLI:NL:HR:1990:AC1103 ging het om een orthopedisch chirurg die na een rugoperatie werd aangesproken. De Hoge Raad keurde de maatstaf goed van de zorgvuldigheid die van een redelijk bekwaam en redelijk handelend specialist mag worden verwacht. Die maatstaf wordt sindsdien voor alle beroepsbeoefenaars gebruikt.

Een advocaat die een essentieel verweer laat liggen, een termijn laat verlopen of zijn cliënt niet wijst op een reëel procesrisico, schiet dus tekort in de zorg die artikel 7:401 BW van hem vraagt. Voor advocaten geldt daarnaast het tuchtrecht van artikel 46 Advocatenwet; dat is een aparte route, waarlangs de tuchtrechter oordeelt over de beroepsuitoefening.

Wanneer geldt een resultaatverplichting?

Van een resultaatverplichting is sprake als de schuldenaar het afgesproken resultaat zelf toezegt. Blijft dat resultaat uit, dan staat de tekortkoming vast, hoeveel moeite hij ook heeft gedaan.

De schilder verbindt zich tot deugdelijk schilderwerk, de automonteur tot een werkende remleiding en de bouwer tot het opgeleverde werk. Alleen als de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend, bijvoorbeeld bij overmacht in de zin van artikel 6:75 BW, ontkomt de schuldenaar aan de plicht om schade te vergoeden.

Ook bij dienstverlening komen resultaatverplichtingen voor. Een leverancier die schriftelijk garandeert dat een systeem op een bepaalde datum een bepaalde functionaliteit heeft, verbindt zich tot een resultaat. Hetzelfde geldt voor een vervoerder die een harde levertermijn toezegt. Het woord garantie legt het risico van de uitkomst bij degene die de garantie geeft.

Hoe stelt u vast welke verplichting is afgesproken?

Begin bij de tekst van de overeenkomst en de algemene voorwaarden. Veel dienstverleners leggen uitdrukkelijk vast dat zij een inspanningsverplichting op zich nemen en geen resultaat garanderen. Verplicht is dat niet: ook uit een zin als “wij streven naar het best haalbare resultaat” volgt al dat het resultaat niet wordt gegarandeerd.

Zwijgt de overeenkomst, of is zij op dit punt onduidelijk, dan komt het aan op uitleg. In het Haviltex-arrest (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158) oordeelde de Hoge Raad dat niet alleen de taalkundige betekenis van de woorden telt. Beslissend is ook welke betekenis partijen daaraan in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mochten geven en wat zij van elkaar mochten verwachten.

Bij die uitleg wegen onder meer mee:

• de aard van de prestatie;
• de mate waarin de uitkomst binnen de invloed van de opdrachtnemer ligt;
• de deskundigheid van beide partijen;
• de hoogte van de vergoeding;
• de vraag of het risico verzekerbaar is.

Wilt u hierover achteraf geen discussie, regel het dan uitdrukkelijk bij het opstellen van uw algemene voorwaarden.

Wat betekent het verschil voor aansprakelijkheid?

Het verschil zit in de drempel. Bij een resultaatverplichting staat de tekortkoming vast zodra het resultaat uitblijft; bij een inspanningsverplichting moet eerst worden aangetoond dat onvoldoende zorgvuldig is gewerkt.

Bij een resultaatverplichting gaat de discussie daarna nog over toerekening en schade. Bij een inspanningsverplichting vraagt de eerste stap vaak een deskundig oordeel over wat een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot had gedaan. Het verschil tussen wanprestatie en onrechtmatige daad speelt daarbij op de achtergrond mee: in de chirurgzaak van 1990 ging het om beide grondslagen.

Verder gelden de gewone regels. Voor schadevergoeding wegens vertraging en voor ontbinding is doorgaans verzuim nodig. Verzuim ontstaat na een ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW), tenzij een van de gevallen van artikel 6:83 BW zich voordoet. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan is een ingebrekestelling niet nodig. Ontbinding (artikel 6:265 BW) is niet mogelijk als de tekortkoming, gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis, de ontbinding niet rechtvaardigt.

Ontvangt u een gebrekkige prestatie, protesteer dan binnen bekwame tijd nadat u het gebrek heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Doet u dat niet, dan kunt u volgens artikel 6:89 BW geen beroep meer doen op het gebrek. Een overzicht van uw mogelijkheden vindt u in ons artikel over contractuele remedies bij wanprestatie.

Wie moet wat bewijzen?

De hoofdregel staat in artikel 150 Rv: wie zich beroept op de rechtsgevolgen van door hem gestelde feiten, draagt daarvan de bewijslast. Bij een resultaatverplichting hoeft de eisende partij in beginsel alleen te stellen en zo nodig te bewijzen dat het afgesproken resultaat is uitgebleven. Bij een inspanningsverplichting moet zij onderbouwen welke concrete zorg is nagelaten en waarom een redelijk handelend vakgenoot anders had gehandeld.

Sinds 1 januari 2025 geldt de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht. Het oude artikel 843a Rv over inzage in stukken is vervangen door de artikelen 194 tot en met 195a Rv. Daarnaast blijft artikel 21 Rv gelden: partijen moeten de feiten die voor de beslissing van belang zijn volledig en naar waarheid aanvoeren. Doen zij dat niet, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht.

Voor beide soorten verbintenissen geldt hetzelfde advies: leg vast wat u doet. Verslagen van besprekingen, adviezen, waarschuwingen en keuzes van de opdrachtgever wegen in een latere procedure vaak zwaarder dan de tekst van het contract alleen.

Wat legt u vast in uw contract en algemene voorwaarden?

Benoem de aard van de verbintenis met zoveel woorden, en niet alleen in een standaardclausule. Beschrijf wat u wel toezegt, wat u uitdrukkelijk niet toezegt en welke medewerking u van de opdrachtgever verwacht.

Algemene voorwaarden zijn daarvoor het aangewezen middel. Ze werken echter alleen als de wederpartij een redelijke mogelijkheid heeft gehad om er kennis van te nemen (artikelen 6:233 en 6:234 BW).

Een beperking van aansprakelijkheid houdt niet onbeperkt stand. Tegenover consumenten gelden de zwarte lijst van artikel 6:236 BW en de grijze lijst van artikel 6:237 BW. Ook tussen bedrijven kan een beroep op een exoneratie afstuiten op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW), zeker bij opzet of bewuste roekeloosheid. Een clausule dat slechts een inspanningsverplichting geldt, verandert niets aan de zorgnorm zelf.

Welke verplichting geldt per beroepsgroep?

Voor advocaten, makelaars, accountants en adviseurs is de inspanningsverplichting het uitgangspunt: hun werk berust op de overeenkomst van opdracht (artikel 7:401 BW). Voor artsen en andere zorgverleners geldt via artikel 7:453 BW hetzelfde beeld. Aannemers, installateurs en reparateurs verbinden zich via artikel 7:750 BW juist tot het werk zelf.

Binnen één opdracht kunnen beide voorkomen. Een voorbeeld ter illustratie: een adviseur begeleidt u bij een overname en spant zich in voor een goede uitkomst. Tegelijk zegt hij toe het conceptcontract op een afgesproken datum aan te leveren. Dat laatste is een resultaat. Ook bij de opzegging van een overeenkomst van opdracht kan het onderscheid van belang zijn, omdat wat nog verschuldigd is samenhangt met wat precies was beloofd.

Wat controleert u als opdrachtgever bij een tegenvallend resultaat?

• Lees in het contract en de algemene voorwaarden of een inspanning of een resultaat is beloofd.
• Laat een harde termijn of een garantie op een deelresultaat schriftelijk bevestigen.
• Protesteer binnen bekwame tijd nadat u een gebrek ontdekt of had moeten ontdekken (artikel 6:89 BW).
• Stel de wederpartij schriftelijk in gebreke met een redelijke termijn voordat u ontbindt of schadevergoeding wegens vertraging vordert (artikel 6:82 BW).

Wat legt u als opdrachtnemer vast vóór en tijdens het werk?

• Omschrijf in de offerte wat u toezegt en wat u uitdrukkelijk niet toezegt.
• Controleer dat u de algemene voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand heeft gesteld (artikel 6:234 BW).
• Leg adviezen, waarschuwingen en keuzes van de opdrachtgever schriftelijk vast.
• Ga na of uw aansprakelijkheidsbeperking tegenover consumenten niet op de zwarte of grijze lijst staat (artikelen 6:236 en 6:237 BW).

Onze rol bij een geschil over wat was beloofd

• Aan de hand van het contract, de algemene voorwaarden en de Haviltex-maatstaf vaststellen welke verplichting is afgesproken.
• Beoordelen of een tekortkoming toerekenbaar is (artikelen 6:74 en 6:75 BW) en of een beroep op overmacht standhoudt.
• Een ingebrekestelling opstellen (artikel 6:82 BW) of de ingebrekestelling beoordelen die u ontving.
• Zo nodig door een deskundige laten toetsen wat een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot had gedaan.

In het kort

• Bij een inspanningsverplichting wordt de zorgvuldigheid van het werk beoordeeld, met als maatstaf de redelijk bekwame en redelijk handelende vakgenoot.
• Opdracht (artikel 7:401 BW) wijst op inspanning, aanneming van werk (artikel 7:750 BW) op resultaat.
• Regelt het contract het niet duidelijk, dan beslist de uitleg volgens de Haviltex-maatstaf.
• Een garantie of harde termijn maakt van een onderdeel alsnog een resultaatverplichting.

Veelgestelde vragen

Mag een advocaat een resultaat garanderen?

Nee. De uitkomst van een procedure hangt af van het bewijs, van de wederpartij en van het oordeel van de rechter. Wel mag u van een advocaat een onderbouwde inschatting van de proceskansen en de risico’s verwachten.

Kan een inspanningsverplichting alsnog een resultaatverplichting worden?

Ja, als er een concrete toezegging bij komt. Een garantie op een deelresultaat, een harde termijn of een schriftelijke bevestiging van een uitkomst maakt dat onderdeel tot een resultaatverplichting, ook als de opdracht verder op inspanning ziet.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.