Gepubliceerd op 6 september 2016 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026
Bij een inspanningsverplichting belooft u dat u zich deskundig en zorgvuldig inzet voor een resultaat, zonder dat u dat resultaat garandeert. Bij een resultaatverplichting staat u wél in voor het resultaat zelf, tenzij het uitblijven ervan u niet kan worden toegerekend, bijvoorbeeld door overmacht. Dit onderscheid bepaalt wanneer sprake is van een tekortkoming in de nakoming van een verbintenis (artikel 6:74 BW), en daarmee ook wanneer uw wederpartij schadevergoeding kan vorderen of de overeenkomst kan ontbinden.
Inhoudsopgave
Waar staat het onderscheid in de wet?
Nergens letterlijk. De begrippen inspanningsverplichting en resultaatverplichting staan niet met zoveel woorden in het Burgerlijk Wetboek; de wet regelt de verplichting per contractsoort.
Rechtspraak en literatuur hebben de begrippen ontwikkeld. Ze beantwoorden steeds dezelfde voorvraag: waartoe heeft de schuldenaar zich precies verbonden? Pas als dat vaststaat, kunt u beoordelen of hij is tekortgeschoten. Artikel 6:74 BW bepaalt dat iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis de schuldenaar verplicht de schade te vergoeden die de schuldeiser daardoor lijdt. Dat geldt niet als de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend. Volgens artikel 6:75 BW is dat het geval als de tekortkoming niet aan zijn schuld te wijten is en ook niet krachtens wet, rechtshandeling of verkeersopvattingen voor zijn rekening komt.
Het wettelijk kader per contractsoort geeft vervolgens richting:
- Bij de overeenkomst van opdracht moet de opdrachtnemer volgens artikel 7:401 BW de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen. Dat is een zorgnorm, geen garantie op een resultaat.
- Bij aanneming van werk verbindt de aannemer zich tot het tot stand brengen en opleveren van een werk van stoffelijke aard (artikel 7:750 BW). Daar is het werk zelf de verbintenis.
- Bij een geneeskundige behandelingsovereenkomst geldt de zorg van een goed hulpverlener (artikel 7:453 BW).
- Bij koop moet de afgeleverde zaak aan de overeenkomst beantwoorden (artikel 7:17 BW). Dat ligt dicht tegen een resultaatverplichting aan.
De wet kiest dus niet in algemene zin, maar steeds per soort overeenkomst.
Wanneer geldt een inspanningsverplichting?
Een inspanningsverplichting geldt als de uitkomst mede afhangt van factoren buiten de macht van degene die de opdracht aanneemt. Het uitblijven van het resultaat is dan op zichzelf nog geen tekortkoming.
Een advocaat kan niet beloven dat de rechter hem volgt. Een makelaar kan niet beloven dat uw huis binnen drie maanden is verkocht. Een adviseur kan niet beloven dat de markt zijn advies beloont, en een arts niet dat een behandeling aanslaat. In al die gevallen verbindt de opdrachtnemer zich tot deskundig, zorgvuldig en toegewijd handelen, niet tot de uitkomst.
Dat betekent niet dat er niets te toetsen valt. Alleen de maatstaf verschuift: niet het resultaat, maar de kwaliteit van de inspanning wordt beoordeeld. Een advocaat die een essentieel verweer laat liggen, een termijn laat verlopen of zijn cliënt niet wijst op een reëel procesrisico, schiet wel degelijk tekort in de zorg die artikel 7:401 BW van hem vraagt. Voor advocaten geldt daarnaast het tuchtrecht van artikel 46 Advocatenwet; dat is een aparte route, waarlangs de tuchtrechter oordeelt over de beroepsuitoefening.
Wanneer geldt een resultaatverplichting?
Van een resultaatverplichting is sprake als de schuldenaar het afgesproken resultaat zelf toezegt. Blijft dat resultaat uit, dan staat de tekortkoming vast, hoeveel moeite hij ook heeft gedaan.
De schilder verbindt zich tot deugdelijk schilderwerk, de automonteur tot een werkende remleiding, de glaszetter tot ruiten zonder barsten en de bouwer tot het opgeleverde werk. Alleen als de tekortkoming hem niet kan worden toegerekend, bijvoorbeeld bij overmacht in de zin van artikel 6:75 BW, ontkomt de schuldenaar aan de plicht om schade te vergoeden.
Ook bij dienstverlening komen resultaatverplichtingen voor. Een leverancier die schriftelijk garandeert dat een systeem op een bepaalde datum een bepaalde functionaliteit heeft, verbindt zich tot een resultaat. Hetzelfde geldt voor een vervoerder die een harde levertermijn toezegt. Het woord garantie is daarbij geen versiering: het legt het risico van de uitkomst bij degene die de garantie geeft.
Hoe stelt u vast welke verplichting is afgesproken?
Begin bij de tekst van de overeenkomst en de algemene voorwaarden. Regelen die het niet duidelijk, dan beslist de uitleg van wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.
Veel dienstverleners leggen uitdrukkelijk vast dat zij een inspanningsverplichting op zich nemen en geen resultaat garanderen. Verplicht is dat niet. Ook uit een zin als “wij streven naar het best haalbare resultaat” volgt al dat het resultaat niet wordt gegarandeerd.
Zwijgt de overeenkomst, of is zij op dit punt onduidelijk, dan komt het aan op uitleg. Daarbij telt niet alleen de taalkundige betekenis van de woorden. Beslissend is ook welke betekenis partijen daaraan in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mochten geven en wat zij van elkaar mochten verwachten. Dat is de Haviltex-maatstaf van de Hoge Raad (HR 13 maart 1981, ECLI:NL:HR:1981:AG4158).
Bij die uitleg wegen onder meer mee:
- de aard van de prestatie;
- de mate waarin de uitkomst binnen de invloed van de opdrachtnemer ligt;
- de deskundigheid van beide partijen;
- de hoogte van de vergoeding;
- de vraag of het risico verzekerbaar is.
Wilt u hierover achteraf geen discussie, regel het dan uitdrukkelijk bij het opstellen van uw algemene voorwaarden.
Wat betekent het verschil voor aansprakelijkheid?
Het verschil zit in de drempel. Bij een resultaatverplichting staat de tekortkoming vast zodra het resultaat uitblijft; bij een inspanningsverplichting moet eerst worden aangetoond dat onvoldoende zorgvuldig is gewerkt.
Bij een resultaatverplichting gaat de discussie daarna nog over toerekening en schade. Bij een inspanningsverplichting vraagt de eerste stap vaak een deskundig oordeel: wat zou een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot in dezelfde situatie hebben gedaan? Het verschil tussen wanprestatie en onrechtmatige daad speelt daarbij op de achtergrond mee, omdat dezelfde gedraging soms beide grondslagen kan dragen.
Verder gelden de gewone regels. Voor schadevergoeding wegens vertraging en voor ontbinding is doorgaans verzuim nodig. Verzuim ontstaat na een ingebrekestelling met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW), tenzij een van de gevallen van artikel 6:83 BW zich voordoet. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan is een ingebrekestelling niet nodig. Ontbinding is geregeld in artikel 6:265 BW en is niet mogelijk als de tekortkoming, gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis, de ontbinding niet rechtvaardigt.
Ontvangt u een gebrekkige prestatie, protesteer dan binnen bekwame tijd nadat u het gebrek heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Doet u dat niet, dan kunt u volgens artikel 6:89 BW geen beroep meer doen op het gebrek. Een overzicht van uw mogelijkheden vindt u in ons artikel over contractuele remedies bij wanprestatie.
Wie moet wat bewijzen?
Wie een tekortkoming stelt, moet die in beginsel bewijzen. Bij een inspanningsverplichting ligt die lat hoger dan bij een resultaatverplichting.
De hoofdregel staat in artikel 150 Rv: wie zich beroept op de rechtsgevolgen van door hem gestelde feiten, draagt daarvan de bewijslast. Bij een resultaatverplichting hoeft de eisende partij in beginsel alleen te stellen en zo nodig te bewijzen dat het afgesproken resultaat is uitgebleven. Bij een inspanningsverplichting moet zij onderbouwen welke concrete zorg is nagelaten en waarom een redelijk handelend vakgenoot anders had gehandeld.
Sinds 1 januari 2025 geldt de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht. Het oude artikel 843a Rv over inzage in stukken is vervangen door de artikelen 194 tot en met 195a Rv. Daarnaast blijft artikel 21 Rv gelden: partijen moeten de feiten die voor de beslissing van belang zijn volledig en naar waarheid aanvoeren. Doen zij dat niet, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht.
Voor beide soorten verbintenissen geldt hetzelfde advies: leg vast wat u doet. Verslagen van besprekingen, adviezen, waarschuwingen en keuzes die de opdrachtgever zelf heeft gemaakt, wegen in een latere procedure vaak zwaarder dan de tekst van het contract alleen.
Wat legt u vast in uw contract en algemene voorwaarden?
Benoem de aard van de verbintenis met zoveel woorden, en niet alleen in een standaardclausule. Beschrijf wat u wel toezegt, wat u uitdrukkelijk niet toezegt en welke medewerking u van de opdrachtgever verwacht.
Algemene voorwaarden zijn daarvoor het aangewezen middel. Ze werken echter alleen als de wederpartij een redelijke mogelijkheid heeft gehad om er kennis van te nemen (artikelen 6:233 en 6:234 BW).
Een beperking van aansprakelijkheid houdt niet onbeperkt stand. Tegenover consumenten gelden de zwarte lijst van artikel 6:236 BW en de grijze lijst van artikel 6:237 BW. Ook tussen bedrijven kan een beroep op een exoneratie afstuiten op de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 2 BW), zeker bij opzet of bewuste roekeloosheid. Een clausule dat slechts een inspanningsverplichting geldt, verandert bovendien niets aan de zorgnorm zelf: zij bepaalt alleen dat het uitblijven van het resultaat op zichzelf geen tekortkoming is.
Wat betekent dit per beroepsgroep?
Voor advocaten, makelaars, accountants en adviseurs is de inspanningsverplichting het uitgangspunt. Aannemers, installateurs en reparateurs werken in beginsel met een resultaatverplichting.
Het werk van advocaten, makelaars, accountants en adviseurs berust op de overeenkomst van opdracht, en artikel 7:401 BW stelt daar een zorgnorm. Voor artsen en andere zorgverleners geldt via artikel 7:453 BW hetzelfde beeld. Aannemers, installateurs en reparateurs verbinden zich via artikel 7:750 BW juist tot het werk zelf.
Binnen één opdracht kunnen beide voorkomen. Een voorbeeld ter illustratie: een adviseur begeleidt u bij een overname en spant zich in voor een goede uitkomst. Tegelijk zegt hij toe het conceptcontract op een afgesproken datum aan te leveren. Dat laatste is een resultaat. Ook bij de opzegging van een overeenkomst van opdracht kan het onderscheid van belang zijn, omdat de vraag wat nog verschuldigd is, samenhangt met wat precies was beloofd.
Waar let u als opdrachtgever op?
Als opdrachtgever stelt u eerst vast wat precies is toegezegd en bewaakt u daarna uw termijnen.
- Lees in het contract en de algemene voorwaarden of een inspanning of een resultaat is beloofd.
- Laat een harde termijn of een garantie op een deelresultaat schriftelijk bevestigen.
- Protesteer binnen bekwame tijd nadat u een gebrek ontdekt of had moeten ontdekken (artikel 6:89 BW).
- Stel de wederpartij schriftelijk in gebreke met een redelijke termijn voordat u ontbindt of schadevergoeding wegens vertraging vordert (artikel 6:82 BW).
Waar let u als opdrachtnemer op?
Als opdrachtnemer legt u vast wat u wel en niet belooft, en hoe u het werk heeft uitgevoerd.
- Omschrijf in de offerte wat u toezegt en wat u uitdrukkelijk niet toezegt.
- Controleer dat u de algemene voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand heeft gesteld (artikel 6:234 BW).
- Leg adviezen, waarschuwingen en keuzes van de opdrachtgever schriftelijk vast.
- Ga na of uw aansprakelijkheidsbeperking tegenover consumenten niet op de zwarte of grijze lijst staat (artikelen 6:236 en 6:237 BW).
Wat kunnen wij voor u doen bij een inspannings- of resultaatverplichting?
Wij staan zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers bij in een geschil over de vraag wat was beloofd.
- Wij stellen aan de hand van het contract, de algemene voorwaarden en de Haviltex-maatstaf vast welke verplichting is afgesproken.
- Wij beoordelen of een tekortkoming toerekenbaar is (artikelen 6:74 en 6:75 BW) en of een beroep op overmacht standhoudt.
- Wij stellen een ingebrekestelling op (artikel 6:82 BW) of beoordelen de ingebrekestelling die u ontving.
- Wij laten zo nodig door een deskundige toetsen wat een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot had gedaan.
- Wij formuleren de verbintenis en de aansprakelijkheidsbeperking in uw contract en algemene voorwaarden.
Samengevat
- Bij een inspanningsverplichting staat de zorgvuldigheid van het werk ter beoordeling, bij een resultaatverplichting het resultaat zelf.
- De wet regelt dit per contractsoort: opdracht (artikel 7:401 BW) wijst op inspanning, aanneming van werk (artikel 7:750 BW) op resultaat.
- Regelt het contract het niet duidelijk, dan beslist de uitleg volgens de Haviltex-maatstaf.
- Bij een inspanningsverplichting is het bewijs van een tekortkoming zwaarder; leg daarom vast wat u doet en adviseert.
- Een garantie of harde termijn maakt van een onderdeel alsnog een resultaatverplichting.
Veelgestelde vragen
Mag een advocaat een resultaat garanderen?
Nee. De uitkomst van een procedure hangt af van het bewijs, van de wederpartij en van het oordeel van de rechter. Een advocaat die een uitkomst garandeert, wekt een verwachting die hij niet kan waarmaken. Wel mag u van hem een onderbouwde inschatting van de proceskansen en de risico’s verwachten.
Is een inspanningsverplichting zonder verplichtingen?
Nee. Wie zich tot inspanning verbindt, moet die inspanning ook daadwerkelijk leveren en daarbij de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen. Onvoldoende of onzorgvuldig werk is een tekortkoming, ook als het resultaat niet was gegarandeerd.
Wat als de overeenkomst niets regelt?
Dan bepaalt de uitleg van de overeenkomst wat is afgesproken. De rechter kijkt naar de woorden en naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. De aard van de prestatie is vaak doorslaggevend: hoe minder de uitkomst in de macht van de opdrachtnemer ligt, hoe eerder een inspanningsverplichting wordt aangenomen.
Kan een inspanningsverplichting alsnog een resultaatverplichting worden?
Ja, als er een concrete toezegging bij komt. Een garantie op een deelresultaat, een harde termijn of een schriftelijke bevestiging van een uitkomst maakt dat onderdeel tot een resultaatverplichting, ook als de opdracht verder op inspanning ziet.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
