Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
De ANBI-status is de beschikking waarmee de inspecteur van de Belastingdienst vaststelt dat uw instelling zich uitsluitend of nagenoeg uitsluitend richt op het algemeen nut (artikel 5b Algemene wet inzake rijksbelastingen). Die aanwijzing levert fiscale voordelen op voor de instelling en voor wie aan haar geeft, maar bindt u aan harde eisen aan statuten, bestuur, vermogen en publicatie.
De belangrijkste kanttekening: voldoet u niet meer aan die eisen, dan trekt de inspecteur de status in met ingang van het moment waarop u niet meer voldeed, ook als dat vóór de datum van de beschikking ligt (artikel 5b lid 7 AWR).
Inhoudsopgave
Wat houdt de ANBI-status juridisch in?
Een ANBI is geen rechtsvorm, maar een fiscale kwalificatie bovenop een bestaande rechtspersoon. U richt eerst een stichting of vereniging op en vraagt daarna de aanwijzing aan. De inspecteur beslist bij voor bezwaar vatbare beschikking (artikel 5b lid 6 Algemene wet inzake rijksbelastingen), zodat u een negatief oordeel kunt laten toetsen.
De wet somt op welke doelen onder het algemeen nut vallen (artikel 5b lid 3 AWR). Past uw doelstelling er niet in, dan komt u niet in aanmerking, hoe sympathiek het werk ook is.
- welzijn en cultuur
- onderwijs, wetenschap en onderzoek
- bescherming van natuur en milieu, waaronder bevordering van duurzaamheid
- gezondheidszorg, jeugd- en ouderenzorg
- ontwikkelingssamenwerking en dierenwelzijn
- religie, levensbeschouwing en spiritualiteit
- bevordering van de democratische rechtsorde
- volkshuisvesting (alleen voor instellingen die op grond van de Woningwet zijn toegelaten)
- het financieel of anderszins steunen van een andere ANBI, en combinaties van deze doelen
De woorden “uitsluitend of nagenoeg uitsluitend” worden in de uitvoeringspraktijk uitgelegd als ten minste 90 procent. Die grens geldt voor de statutaire doelstelling én voor wat de instelling feitelijk doet en waaraan zij geld besteedt. Statuten en praktijk moeten allebei kloppen.
Welke rechtsvorm past bij een ANBI?
Artikel 5b lid 1 AWR sluit vennootschappen met een in aandelen verdeeld kapitaal, coöperaties en vergelijkbare lichamen uit. Een bv, nv of coöperatie kan dus geen ANBI zijn. In de praktijk blijft de stichting over als meest gebruikte vorm, gevolgd door de vereniging. Meer over die keuze leest u bij de keuze van een rechtsvorm en de juridische structuur van een organisatie.
| Kenmerk | Stichting | Vereniging |
|---|---|---|
| Leden | Geen | Wel; de algemene vergadering beslist over belangrijke onderwerpen |
| Oprichting | Notariële akte | Notariële akte voor volledige rechtsbevoegdheid |
| Risico voor de 90-procenttoets | Beperkt, geen ledenbelang | Ledenvoordelen zoals kortingen of exclusieve toegang tellen niet als algemeen nut |
| Gebruik als steunstichting | Gebruikelijk | Minder gebruikelijk |
Een steunstichting werft geld en draagt dat af aan de instelling die het werk doet. Steun aan een andere ANBI is een erkend algemeen nuttig doel, dus die constructie kan. De steunstichting moet zelf aan alle eisen voldoen en zelf over de besteding beslissen; zij mag geen doorgeefluik zijn.
Ook een coöperatie valt dus af, hoe maatschappelijk haar doel ook is.
Wat is het verschil tussen een ANBI en een SBBI?
Een SBBI is een sociaal belang behartigende instelling (artikel 5c AWR). Zij dient vooral het belang van haar leden of een beperkte kring, met maatschappelijke waarde: sportverenigingen, muziekkorpsen, scoutinggroepen, zang- en hobbyclubs. Het onderscheid met de ANBI zit in de kring die de instelling bedient, niet in het werkgebied.
| Onderwerp | ANBI | SBBI |
|---|---|---|
| Aanwijzing bij beschikking | Ja | Nee |
| Publicatieplicht op internet | Ja | Nee |
| Giftenaftrek voor donateurs | Ja | Nee |
| Doel | Algemeen nut, ten minste 90 procent | Belang van leden of beperkte kring |
Welke eisen gelden voor statuten en bestuur?
De inhoudelijke voorwaarden staan grotendeels in de Uitvoeringsregeling Algemene wet inzake rijksbelastingen 1994. De kern is het beschikkingsmachtcriterium: geen natuurlijke persoon en geen rechtspersoon mag over het vermogen van de instelling beschikken alsof het eigen vermogen is. De statuten leggen de zeggenschap over het vermogen dus bij een collectief orgaan.
Er bestaat geen wettelijk verbod op familieleden in één bestuur. Wel bekijkt de inspecteur een bestuur met een familiemeerderheid nauwkeurig. U ondervangt dat met een onafhankelijk bestuurslid, een raad van toezicht of een statutaire regeling die besluiten over het vermogen aan een breder orgaan of versterkte meerderheid bindt. Zie ook ons artikel over misbruik van macht binnen verenigingen en stichtingen.
- Beloning: beleidsbepalers krijgen alleen een onkostenvergoeding en een niet-bovenmatig vacatiegeld. Gewone werknemers mogen marktconform worden betaald.
- Beleidsplan: de instelling heeft een actueel beleidsplan, en de beheerkosten staan in redelijke verhouding tot de bestedingen.
- Liquidatiesaldo: de statuten bepalen dat een batig saldo bij ontbinding naar een andere ANBI of een algemeen nuttig doel gaat.
- Integriteit: geen aanwijzing of voortzetting als de instelling, een bestuurder of een gezichtsbepalend persoon binnen vier kalenderjaren onherroepelijk is veroordeeld voor bepaalde ernstige misdrijven (artikel 5b lid 8 AWR). Bij gerede twijfel kan de inspecteur een verklaring omtrent het gedrag vragen; die moet binnen zestien weken worden overgelegd (artikel 5b lid 9 AWR).
Wijzigt uw doelstelling of bestuursmodel, dan is een statutenwijziging vaak nodig. Laat de nieuwe tekst vooraf toetsen aan de ANBI-voorwaarden.
Hoeveel vermogen mag een ANBI aanhouden?
Volgens artikel 1b van de Uitvoeringsregeling mag een instelling niet meer vermogen aanhouden dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit van de voorziene werkzaamheden: de anti-oppoteis. Het doel van het vermogen en de motivering van de omvang moeten in de administratie staan. De regeling noemt geen bedrag en geen vaste factor.
Buiten de toets valt onder meer vermogen dat een erflater of schenker uitdrukkelijk als stamvermogen heeft bestemd, waarvan alleen de opbrengst mag worden besteed. Het bestuur kan die bestemming niet zelf geven. Een vuistregel als “maximaal anderhalf keer de jaarlijkse kosten” circuleert veel, maar is geen fiscale norm. Onderbouw bestemmingsreserves daarom met concrete projecten, een tijdpad en een begroting.
Wat zegt de rechtspraak?
De Hoge Raad oordeelde op 6 juli 2018 (ECLI:NL:HR:2018:1107) over een stichting waarvan de status met terugwerkende kracht was ingetrokken. Het hof vond de administratie onvoldoende, onder meer omdat bonnen voor uitgaven in het buitenland ontbraken en een reserve van € 38.967 zonder vermeld doel werd aangehouden. De Hoge Raad vernietigde die uitspraak: de administratie hoeft niet bij elke uitgave een bon te bevatten, en bij de beoordeling telt mee waar en hoe de instelling werkt. Over de reserve had het hof moeten onderzoeken of er echt sprake was van oppotten.
In een zaak bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (27 september 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:8231) was de status bij beschikking van 2 januari 2017 ingetrokken met ingang van 1 januari 2010. De rechtbank had die intrekking terecht geacht omdat niet aan de anti-oppoteis was voldaan. De zaak laat zien hoe ver de terugwerkende kracht kan reiken.
Wat moet u publiceren op internet?
De publicatieplicht is een zelfstandige voorwaarde (artikel 5b lid 1 AWR en artikel 1a Uitvoeringsregeling). Ten minste moeten openbaar zijn:
- naam en RSIN of fiscaal nummer
- contactgegevens
- de doelstelling
- de hoofdlijnen van het beleidsplan
- de bestuurssamenstelling en de namen van de bestuurders
- het beloningsbeleid
- een actueel verslag van de activiteiten
- de financiële verantwoording: balans en staat van baten en lasten
| Soort instelling | Standaardformulier verplicht vanaf (art. 1a lid 8 Uitvoeringsregeling, nagelezen 29 oktober 2026) |
|---|---|
| Niet actief wervend | Totale lasten van ten minste € 100.000 |
| Actief wervend onder derden | Totale baten van ten minste € 50.000 |
Publiceren mag op een eigen website of op een gezamenlijke website van een koepelorganisatie.
Welke fiscale gevolgen heeft de status?
Op hoofdlijnen: een ANBI betaalt in beginsel geen schenk- of erfbelasting over wat zij verkrijgt, en wie aan een ANBI schenkt evenmin (Successiewet 1956). Donateurs kunnen giften binnen de grenzen van de Wet inkomstenbelasting 2001 aftrekken, en ondernemingen binnen de grenzen van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969.
Een ANBI valt niet automatisch buiten de vennootschapsbelasting. Zij is belastingplichtig voor zover zij een onderneming drijft; voor kleine winsten bestaat een vrijstelling. Draait uw instelling een winkel of horeca, laat de fiscale positie dan door een fiscalist beoordelen. Wij beperken ons tot het rechtspersonenrechtelijke en bestuurlijke kader en geven geen fiscaal advies.
Wanneer trekt de Belastingdienst de status in?
Zodra de instelling niet meer aan de voorwaarden voldoet. Meestal gaat het om een van deze punten:
- de bestedingen dienen niet meer voor ten minste 90 procent het algemeen nut;
- beleidsbepalers krijgen meer dan de toegestane vergoedingen;
- het vermogen groeit zonder onderbouwing;
- de publicatieplicht wordt niet nageleefd;
- commerciële activiteiten krijgen de overhand.
Intrekking werkt terug tot het moment waarop de instelling niet meer voldeed (artikel 5b lid 7 AWR). Dat raakt ook giften uit de tussenliggende periode. Tegen de intrekking staat bezwaar open bij de inspecteur en daarna beroep bij de rechtbank. Bewaak dus de bezwaartermijn van zes weken.
Na het einde van de status kunnen nog verplichtingen gelden, zoals een opgaaf aan de Belastingdienst over het vermogen. Bestuurders die wettelijke verplichtingen laten liggen, lopen het risico van onbehoorlijke taakvervulling en aansprakelijkheid op grond van artikel 2:9 BW.
Welke valkuilen spelen bij fondsenwerving en doorgeefconstructies?
- Doorgeven op aanwijzing van gevers: stort de instelling geld door naar ontvangers die gevers aanwijzen, dan doet zij niet zelf aan algemeen nut. Laat het bestuur projecten zelf selecteren, toetsen en goedkeuren, en leg die afweging vast. Een wens van een gever mag meewegen, niet binden.
- Statuten en praktijk lopen uiteen: instellingen groeien en vergeten de doelomschrijving mee te laten bewegen. Loop de doelstelling jaarlijks langs het activiteitenverslag.
- Administratie: per besteding moet te volgen zijn waaraan het geld is uitgegeven, met een scheiding tussen algemeen nuttige en commerciële activiteiten. De fiscale bewaarplicht van zeven jaar geldt onverkort.
Wat wij doen bij de ANBI-status
- Wij toetsen of uw statutaire doelstelling past in artikel 5b lid 3 AWR.
- Wij beoordelen uw bestuursmodel op het beschikkingsmachtcriterium.
- Wij stellen een statutenwijziging op en stemmen die af met de notaris.
- Wij lopen uw internetpublicatie na aan artikel 1a van de Uitvoeringsregeling.
- Wij maken bezwaar tegen een weigering of intrekking van de status.
De ANBI-status in vijf punten
- De status is een beschikking van de inspecteur; de instelling richt zich voor ten minste 90 procent op het algemeen nut.
- Een bv, nv of coöperatie kan geen ANBI zijn.
- Niemand mag over het vermogen beschikken alsof het eigen vermogen is; bestuurders krijgen alleen onkostenvergoeding en niet-bovenmatig vacatiegeld.
- De instelling mag niet meer vermogen aanhouden dan nodig en moet vaste gegevens op internet publiceren.
- Intrekking werkt terug tot het moment waarop de instelling niet meer voldeed.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat de ANBI-status wordt toegekend?
Dat verschilt per aanvraag. Zorg dat statuten, beleidsplan en internetpublicatie op orde zijn voordat u aanvraagt; ontbrekende stukken vertragen de beoordeling.
Kan een ANBI ook een onderneming drijven?
Ja, maar de algemeen nuttige activiteiten moeten de overhand houden. Een onderneming kan vennootschapsbelasting meebrengen; laat dit door een fiscalist beoordelen.
Wij adviseren stichtingen en verenigingen over hun rechtspersonenrechtelijke en bestuurlijke inrichting vanuit onze praktijk als ondernemingsrecht advocaat.
