Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Als ongehuwde vader krijgt u sinds 1 januari 2023 van rechtswege gezamenlijk gezag met de moeder zodra u uw kind erkent (artikel 1:251b Burgerlijk Wetboek Boek 1). Daar zijn twee belangrijke uitzonderingen op: een erkenning van vóór 2023, en een erkenning met vervangende toestemming van de rechter. In die gevallen moet u het gezag nog laten aantekenen of aan de rechter vragen.
Inhoudsopgave
Welke route geldt in uw situatie?
| Uw situatie | Juridisch vader? | Gezag | Wat moet u doen? |
|---|---|---|---|
| Getrouwd of geregistreerd partner bij de geboorte | Ja, van rechtswege | Gezamenlijk, van rechtswege | Niets |
| Erkenning op of na 1 januari 2023, met toestemming van de moeder | Ja | Gezamenlijk, van rechtswege | Niets; controleer het gezagsregister |
| Erkenning vóór 1 januari 2023 (ook prenataal) | Ja | Alleen de moeder | Samen aantekening in het gezagsregister (art. 1:252 BW), of verzoek aan de rechter (art. 1:253c BW) |
| Erkenning met vervangende toestemming van de rechter | Ja | Alleen de moeder | Verzoek aan de rechter om gezamenlijk gezag (art. 1:253c BW) |
| Niet erkend | Nee | Alleen de moeder | Eerst erkennen, eventueel met vervangende toestemming |
Meer over ouderlijk gezag in het algemeen leest u apart. Zonder juridisch ouderschap beslist alleen de moeder over medische zorg, school en woonplaats. Meer over uw rechten en verantwoordelijkheden als biologische vader leest u apart.
Hoe erkent u uw kind?
U erkent uw kind bij de gemeente (burgerlijke stand) of bij een notaris, vóór of na de geboorte. Ook een prenatale erkenning van het kind regelt u bij de gemeente. Voorwaarden zijn onder meer:
- het kind heeft nog geen tweede juridische ouder;
- u bent minstens 16 jaar; een erkenning door iemand die jonger is, is nietig;
- de moeder geeft schriftelijk toestemming, en ook het kind zelf als het 12 jaar of ouder is (artikel 1:204 BW).
Een vader van 16 of 17 kan erkennen, maar geen gezag uitoefenen zolang hij minderjarig is (artikel 1:246 BW).
Wat als de moeder geen toestemming geeft voor de erkenning?
Bent u de verwekker, dan kunt u de rechtbank om vervangende toestemming vragen (artikel 1:204 lid 3 BW). Daarvoor heeft u een advocaat nodig. De rechter geeft die toestemming, tenzij de erkenning de belangen van de moeder bij een ongestoorde verhouding met het kind schaadt of een evenwichtige ontwikkeling van het kind in gevaar brengt. De rechtbank kan DNA-onderzoek gelasten als het vaderschap wordt betwist.
Emotionele weerstand van de moeder is op zich niet genoeg. Maar concrete risico’s voor het kind wel. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden wees op 2 maart 2023 een verzoek af na een destructieve relatie met huiselijk geweld (ECLI:NL:GHARL:2023:1894). Het kind was inmiddels stabiel, en het hof vond aannemelijk dat contact de moeder zou ontregelen en daarmee het kind zou raken.
Waarom levert erkenning met vervangende toestemming geen gezag op?
De wet maakt een uitzondering op het automatische gezag als de erkenning plaatsvond met vervangende toestemming van de rechter (artikel 1:251b lid 2 BW). Dat bevestigde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden op 28 februari 2023 (ECLI:NL:GHARL:2023:1737). De vader vroeg daarna gezamenlijk gezag aan de rechter, maar het hof wees dat af. De communicatie tussen de ouders was te slecht en er was een onaanvaardbaar risico dat het kind klem zou raken. De omgang breidde het hof wel uit.
Hoe krijgt u gezag bij een erkenning van vóór 2023?
- Samen eens: u en de moeder vragen met een formulier aantekening van het gezamenlijk gezag in het gezagsregister van de rechtbank (artikel 1:252 BW). Een zitting of advocaat is niet nodig.
- Moeder werkt niet mee: een advocaat vraagt de rechter om gezamenlijk gezag (artikel 1:253c BW). De rechter wijst het verzoek alleen af als het kind anders klem of verloren dreigt te raken tussen de ouders, of als afwijzing om een andere reden in het belang van het kind nodig is.
Voor een verzoek aan de rechter betaalt u griffierecht. Per 2026 is dat voor een natuurlijk persoon in een familiezaak van onbepaalde waarde € 341, en € 93 bij een laag inkomen (rechtspraak.nl, griffierecht).
Wat mag u als vader met gezag, en wat zonder?
| Met gezamenlijk gezag | Juridisch vader zonder gezag | Biologisch vader, niet erkend | |
|---|---|---|---|
| Meebeslissen over school, medische zorg en verhuizing | Ja | Nee | Nee |
| Omgang | Ja | Ja (art. 1:377a BW) | Alleen bij een nauwe persoonlijke betrekking met het kind |
| Informatie van school en arts | Ja | Op verzoek (art. 1:377c BW) | Nee |
| Onderhoudsplicht | Ja | Ja | Alleen in bijzondere gevallen als verwekker |
Met gezamenlijk gezag beslist u samen met de moeder over een verhuizing die gevolgen heeft voor het contact, over de school en over medische ingrepen. Bij spoed mag één ouder alleen handelen. Komt u er niet uit, dan kan de rechter één concrete beslissing nemen (artikel 1:253a BW). Waar het kind woont, het hoofdverblijf van het kind, regelt u apart, net als de kinderalimentatie. Een ouderschapsplan voor ongehuwde ouders is niet altijd verplicht, maar wel verstandig.
Wat als u later uit elkaar gaat?
Het gezamenlijk ouderlijk gezag blijft dan bestaan. Een van u kan de rechter om eenhoofdig gezag vragen, maar dat lukt alleen als het kind klem of verloren dreigt te raken of als het om een andere reden nodig is (artikel 1:253n BW). Zie ook wat u kunt doen bij conflicten tussen ouders over de afspraken.
Wat wij doen voor ongehuwde vaders
- Wij controleren in het gezagsregister of het gezag na uw erkenning is ontstaan, en zo niet, welke route past.
- Wij vragen vervangende toestemming voor de erkenning als de moeder weigert (artikel 1:204 lid 3 BW).
- Wij vragen de rechter om gezamenlijk gezag als de moeder niet meewerkt (artikel 1:253c BW).
- Wij leggen omgang, zorgverdeling en kinderalimentatie vast in een ouderschapsplan.
Over co-ouderschap en een omgangsregeling leest u meer op aparte pagina’s. Meer over onze aanpak leest u bij onze advocaten familierecht.
