Eigendommen na een relatiebreuk: wie krijgt wat bij huwelijk of samenwonen

Gepubliceerd op 28 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Wie na een breuk wat krijgt, hangt vooral af van uw relatievorm. Getrouwde en geregistreerde partners verdelen hun gemeenschap in beginsel bij helfte; samenwoners zonder contract houden wat op hun naam staat. Huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of een samenlevingscontract gaan voor op die hoofdregels.

Het gaat om de woning of het huurrecht, inboedel, spaargeld en beleggingen, voertuigen, schulden en soms pensioenrechten. Steeds speelt dezelfde vraag: staat iets op naam van één van u, of bent u samen eigenaar? Voor samenwoners heeft de Hoge Raad in 2023 bevestigd dat de regels voor echtgenoten niet zomaar gelden. Dat bespreken we hieronder.

Welke bezittingen en schulden worden verdeeld?

Bij een relatiebreuk gaat het om alle vermogensbestanddelen die moeten worden verdeeld of toegedeeld. Dat zijn onder meer de koopwoning of het huurrecht, de hypotheek en een mogelijke restschuld, inboedel en voertuigen, bankrekeningen, beleggingen en andere schulden. Daarnaast spelen eigen inbreng of schenkingen in de woning en, afhankelijk van uw relatievorm, pensioenrechten. Welke regels gelden, hangt af van de vraag of u getrouwd was, geregistreerd partner was of samenwoonde.

Hoe verschilt de verdeling per relatievorm?

Getrouwd of geregistreerd partner: wat zegt de wet?

Bij huwelijk of geregistreerd partnerschap bepaalt de wet in hoofdlijnen wie wat krijgt. Heeft u huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden, dan gelden die. Zonder voorwaarden geldt sinds 1 januari 2018 de beperkte gemeenschap van goederen (art. 1:94 BW). Wie vóór die datum trouwde, valt in de algehele gemeenschap. De gezamenlijke bezittingen en schulden worden in beginsel bij helfte verdeeld (art. 1:100 BW). In een echtscheidingsconvenant kunt u samen andere afspraken maken.

De gemeenschap wordt ontbonden op de dag dat het verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank is ingediend (art. 1:99 BW). Die datum is de peildatum voor de vraag wat in de gemeenschap valt. Voor de waarde van de bezittingen geldt in de regel de datum van de feitelijke verdeling. Leg daarom saldi en schulden op de peildatum vast.

Wat regelt een samenlevingscontract bij een breuk?

Met een samenlevingsovereenkomst legt u vooraf vast hoe bezittingen worden verdeeld als de relatie eindigt. Daarin kunt u bijvoorbeeld regelen: de eigendomsverhouding van de woning, verrekening van ieders eigen inbreng en latere aflossingen, uitkoop of verkoop en de manier van waarderen. Ook een tijdelijk woonrecht, afspraken over gezamenlijke rekeningen en schulden, partnerpensioen en eventueel partneralimentatie horen erin. Samenwoners hebben geen wettelijke alimentatieplicht; zo’n verplichting bestaat alleen als u die in het contract heeft afgesproken. In een geschil kijkt de rechter eerst naar de tekst en de bedoeling van het contract.

Samenwoners zonder contract: titel en bewijs beslissen

Zonder samenlevingsovereenkomst valt u terug op het algemene vermogensrecht. Wat op uw naam staat, is van u. Gezamenlijke zaken worden verdeeld naar de vastgelegde eigendomsverhouding, bijvoorbeeld de verhouding in de leveringsakte van de woning. Staat de koopwoning op naam van één partner, dan heeft de ander geen automatisch woonrecht en geen automatische vergoeding, ook niet na jaren meebetalen. Bij mede-eigendom beslist u samen over uitkopen of verkopen. Lukt dat niet, dan kan ieder van u de rechter om verdeling vragen (art. 3:178 en 3:185 BW).

De Hoge Raad oordeelde op 17 november 2023 dat de regeling voor vergoedingsrechten van echtgenoten (art. 1:87 BW) niet op samenwoners van toepassing is (ECLI:NL:HR:2023:1571). Ook bij ongelijke financiering van een gezamenlijke woning moet een vergoedingsrecht volgen uit het algemene vermogens- en verbintenissenrecht, bijvoorbeeld uit een lening of een andere afspraak. Art. 3:172 BW geeft daarvoor geen grondslag. Wie als samenwoner meer inlegt, moet dus zelf een afspraak of andere juridische grond kunnen aantonen.

Koopwoning: uitkopen, toedelen of verkopen?

Bij een gezamenlijke koopwoning zijn er drie routes: uitkopen, toedelen of verkopen. Bij uitkoop of toedeling neemt één van u de woning en de hypotheek over. De bank toetst of die partner de lasten alleen kan dragen en of de ander kan worden ontslagen uit de hypotheek. Lukt dat niet, dan volgt verkoop en deelt u de overwaarde of de restschuld. Staat de woning op één naam, dan beslist die eigenaar in principe zelf. De ander heeft dan alleen een vordering als daarvoor een afspraak of andere grond bestaat.

Wie blijft er wonen en hoe werkt ontslag uit de hypotheek?

Bij mede-eigendom bepaalt u eerst wie de woning wil én kan voortzetten. Willen u allebei blijven, dan kan de rechter bij de verdeling de woning aan één van u toedelen na een afweging van belangen en financiële haalbaarheid (art. 3:185 BW). Lees meer over het recht om in de woning te blijven na een scheiding. Blijft één van u, dan is ontslag uit de hypotheek cruciaal. Zonder dat ontslag blijft de vertrekkende partner hoofdelijk aansprakelijk voor de hele hypotheekschuld. De overdracht van het aandeel in de woning loopt altijd via een notariële akte.

Hoe berekent u de uitkoopsom?

Bepaal eerst de marktwaarde, bij voorkeur met een onafhankelijke taxatie. De overwaarde is de marktwaarde min de resterende hypotheek. Bij mede-eigendom wordt die naar eigendomsverhouding verdeeld. Daarna corrigeert u voor vergoedingsrechten en kosten. Is er juist een tekort, dan draagt ieder zijn aandeel in de restschuld.

Een voorbeeld ter illustratie: de woning is getaxeerd op € 400.000 en de hypotheekschuld is € 300.000. De overwaarde is dan € 100.000. Bij 50/50-eigendom is de uitkoopsom in beginsel € 50.000. Heeft de vertrekkende partner een nominaal vergoedingsrecht van € 10.000 op de gemeenschap voor eigen inbreng, dan ontvangt hij of zij € 50.000 plus € 5.000 (de helft van dat vergoedingsrecht, omdat het op de gemeenschap rust). De precieze uitkomst hangt af van uw regime en uw afspraken.

Heeft u recht op vergoeding van eigen inbreng of aflossingen?

Wie eigen geld of een schenking van ouders in de woning stak, kan een vergoedingsrecht hebben. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap volgt dat recht uit de wet als privégeld is gebruikt voor de gemeenschap (art. 1:87 BW). U moet dan wel kunnen bewijzen dat het om privégeld ging. De Rechtbank Gelderland wees op 3 augustus 2022 een groot deel van zo’n vordering af, omdat de man niet kon laten zien waaraan zijn erfenissen en uitkeringen waren besteed. Alleen de betalingen die hij met stukken kon koppelen aan de woning, telden mee (ECLI:NL:RBGEL:2022:6059).

Voor samenwoners geldt, zoals hierboven besproken, het algemene vermogensrecht. Leg daarom eigen inbreng, extra aflossingen en schenkingen altijd schriftelijk vast, bijvoorbeeld in een leningsovereenkomst of een schenkingsakte met een uitsluitingsclausule. Bewaar ook de bankafschriften waaruit blijkt waar het geld vandaan kwam.

Huurwoning: wie mag blijven?

Bij een huurwoning bepalen uw relatievorm en het huurcontract wie mag blijven. Echtgenoten en geregistreerde partners zijn van rechtswege medehuurder, ook als maar één van hen het contract tekende (art. 7:266 BW). Zijn zij het niet eens, dan beslist de rechter wie de huur voortzet. Samenwoners zijn alleen medehuurder als beiden het contract tekenden, of als de verhuurder of de kantonrechter het medehuurderschap heeft erkend (art. 7:267 BW). Staat alleen uw partner op het contract, dan heeft u na de breuk geen eigen recht om te blijven.

Wat doet u als uw ex de verkoop blokkeert?

Werkt uw ex niet mee, dan kunt u de rechter vragen de verdeling vast te stellen of de verkoop te gelasten (art. 3:185 BW). Bij spoed kan dat in kort geding. De rechter kan dan bepalen dat het vonnis in de plaats komt van de handtekening van de ex. Twee recente voorbeelden:

• De voorzieningenrechter van de Rechtbank Noord-Holland beval op 4 november 2025 een man mee te werken aan een verkoopopdracht aan een makelaar. Werkte hij niet mee, dan trad het vonnis in de plaats van zijn handtekening en mocht de vrouw de verkoop en levering regelen. Zijn deel van de overwaarde bleef op een kwaliteitsrekening tot de echtscheidingsrechter had beslist (ECLI:NL:RBNHO:2025:12739).
• De Rechtbank Amsterdam wees op 13 augustus 2025 het verzoek van een vrouw af om de verdeling van de woning uit te sluiten. De rechtbank gelastte de verkoop volgens een stappenplan: de vrouw kiest drie makelaars, de man kiest er één, de hypotheek wordt uit de opbrengst afgelost en het restant wordt gedeeld (ECLI:NL:RBAMS:2025:6178).

Welke fiscale gevolgen heeft de verdeling van de woning?

Fiscale gevolgen bepalen wat er netto overblijft. Verlaat u de woning terwijl uw ex er blijft wonen, dan kunt u de hypotheekrente onder voorwaarden nog maximaal twee jaar aftrekken (art. 3.111 Wet inkomstenbelasting 2001). Bij uitkoop of verkoop speelt de bijleenregeling: overwaarde moet u in beginsel inzetten voor een volgende eigen woning, anders verliest u (een deel van) de renteaftrek. Ook overdrachtsbelasting kan een rol spelen. Bij de verdeling van een huwelijksgemeenschap is die meestal niet verschuldigd, bij samenwoners hangt dat af van uw situatie. Wij geven geen fiscaal advies; laat deze punten door een fiscalist of belastingadviseur toetsen voordat u tekent.

Hoe verdeelt u inboedel, voertuigen en waardevolle spullen?

Voor inboedel, voertuigen en kostbaarheden werkt u het best pragmatisch. Wat aantoonbaar op naam staat of met eigen geld is betaald, hoort bij die eigenaar. Een auto staat op naam in het kentekenregister, maar dat zegt niet altijd wie eigenaar is; de aankoopfactuur weegt mee. Gezamenlijk gekochte spullen verdeelt u naar eigendomsverhouding op basis van de dagwaarde, met ruil of verrekening om het saldo recht te trekken.

• Maak samen een lijst met aankoopbewijzen, serienummers en een indicatieve waarde.
• Bepaal de dagwaarde of laat kostbare zaken taxeren.
• Spreek ruil of verrekening af en leg dat schriftelijk vast.

Bankrekeningen, beleggingen en schulden

Bankrekeningen, beleggingen en schulden verdeelt u volgens uw relatievorm en de eigendomstitel. In een gemeenschap van goederen is de hoofdregel 50/50; bij samenwoners zonder contract is de tenaamstelling leidend. En/of-rekeningen en gezamenlijke portefeuilles verdeelt u naar ieders aandeel. Voor een gezamenlijke lening blijft u allebei hoofdelijk aansprakelijk tegenover de bank, ook als u onderling iets anders afspreekt.

• Peildatum: noteer de saldi en posities op de peildatum, bij echtgenoten de dag van indiening van het echtscheidingsverzoek.
• Beveilig rekeningen: vraag de bank of gezamenlijke rekeningen tijdelijk alleen met beider toestemming kunnen worden gebruikt.
• Leg vast: wie welke schuld draagt, in het convenant of de notariële akte.

Welke pensioenrechten heeft u na een breuk?

Bij een echtscheiding of het einde van een geregistreerd partnerschap heeft u recht op de helft van het ouderdomspensioen dat uw ex tijdens het huwelijk opbouwde (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding). U moet de scheiding binnen twee jaar melden bij de pensioenuitvoerder. Daarnaast houdt de ex-partner meestal recht op bijzonder partnerpensioen. Samenwoners hebben geen wettelijk recht op pensioenverdeling. Een aanspraak volgt dan alleen uit het pensioenreglement, bijvoorbeeld als u als partner bent aangemeld, of uit uw samenlevingscontract. Meer hierover leest u in ons artikel over pensioen bij scheiding.

Welke rol spelen kinderen bij de woning en alimentatie?

Met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht bij echtscheiding en bij beëindiging van een geregistreerd partnerschap (art. 815 lid 2 Rv). Daarin legt u de zorgverdeling, de omgang en de kinderalimentatie vast. De hoogte van de kinderalimentatie volgt uit behoefte en draagkracht, berekend volgens de Tremanormen van de rechtspraak. Is toedeling van de woning in geschil, dan weegt de rechter mee waar de kinderen wonen en naar school gaan. Kinderalimentatie gaat altijd voor partneralimentatie (art. 1:400 lid 1 BW).

Kunt u de rechter vragen om tijdelijk alleen in de woning te wonen?

Ja, als u getrouwd bent of geregistreerd partner. Tijdens of bij een echtscheidingsprocedure kunt u een voorlopige voorziening vragen voor het uitsluitend gebruik van de woning (art. 822 lid 1 Rv). De rechter weegt dan de belangen van beide partners en de kinderen. Bij de echtscheiding kan de rechter ook bepalen dat één van u de woning na de inschrijving van de scheiding nog maximaal zes maanden mag blijven gebruiken (art. 1:165 BW). Voor samenwoners bestaat geen vergelijkbare wettelijke regeling; eigendom en afspraken zijn leidend. Bij onveiligheid kan de burgemeester een tijdelijk huisverbod opleggen.

Welke documenten legt de verdeling vast?

Zonder heldere papieren lopen goede afspraken alsnog stuk. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap legt u de verdeling meestal vast in een convenant, en bij kinderen in een ouderschapsplan. Voor toedeling of uitkoop van een koopwoning is een notariële akte nodig (art. 3:89 BW); de bank koppelt daaraan het ontslag uit de hypotheek.

• Echtscheidingsconvenant of vaststellingsovereenkomst: verdeling, schulden, woning, pensioen en peildatum.
• Ouderschapsplan: zorgregeling, kinderalimentatie, informatie en beslissingen over de kinderen.
• Notariële akte van verdeling of levering: toedeling van de woning, inschrijving in het Kadaster en ontslag uit de hypotheek.

Mediation, onderhandelen of procederen?

Kies de route die past bij uw conflict, uw tijd en uw budget. De rechtbank rekent voor een procedure griffierecht; de bedragen staan op rechtspraak.nl.

Vijf fouten bij het verdelen van eigendommen

• Geen taxatie: de uitkoopsom klopt dan niet.
• Geen ontslag uit de hypotheek: de vertrekkende partner blijft hoofdelijk aansprakelijk tegenover de bank.
• Eigen inbreng niet vastgelegd: zonder bewijs geen vergoedingsrecht, zo laat ECLI:NL:RBGEL:2022:6059 zien.
• Fiscale regels genegeerd: de tweejaarstermijn voor renteaftrek en de bijleenregeling.
• Alleen mondelinge afspraken: leg alles vast in convenant, ouderschapsplan of akte.

Internationale situaties: welk recht geldt?

Speelt er een buitenlands element, zoals een andere nationaliteit, verblijf in het buitenland of een woning over de grens, dan bepalen het toepasselijk recht en de bevoegde rechter hoe de bezittingen worden verdeeld. Voor echtgenoten die op of na 29 januari 2019 trouwden, wijst de Europese Huwelijksvermogensverordening (EU 2016/1103) het toepasselijke recht aan. Een rechtskeuze in huwelijkse voorwaarden of een samenlevingscontract gaat voor. Laat contracten, hypotheken en pensioenreglementen per land toetsen; vertaling en legalisatie kunnen nodig zijn.

Wat kunnen wij doen bij de verdeling na een breuk?

• Wij stellen vast welk regime geldt en welke bezittingen en schulden moeten worden verdeeld.
• Wij brengen vergoedingsrechten voor eigen inbreng en schenkingen in kaart en verzamelen het bewijs.
• Wij leggen afspraken over woning, schulden en pensioen vast in een convenant of vaststellingsovereenkomst.
• Wij vragen de rechter zo nodig om een voorlopige voorziening voor het gebruik van de woning (art. 822 Rv).
• Wij vorderen verdeling of verkoop bij de rechter als uw ex niet meewerkt (art. 3:185 BW).

In het kort

• Getrouwd zonder voorwaarden vanaf 1 januari 2018: beperkte gemeenschap, verdeling bij helfte.
• Samenwoners zonder contract houden wat op hun naam staat; art. 1:87 BW geldt niet voor hen (HR 17 november 2023).
• Een vergoedingsrecht staat of valt met bewijs van waar het geld vandaan kwam.
• Blokkeert uw ex de verkoop, dan kan de rechter de verkoop gelasten en het vonnis in de plaats van diens handtekening stellen.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.