Narcist als tegenpartij: hoe beschermt u uw positie in een familieprocedure?

Gepubliceerd op 20 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een rechter stelt geen diagnose en beslist niet op de vraag of uw ex-partner een narcist is, maar op feiten, stukken en het belang van het kind. Tegenover een manipulatieve tegenpartij staat u daarom het sterkst met goed gedocumenteerd bewijs, duidelijke afspraken in een beschikking en, als kinderen in het geding zijn, onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming.

Een narcistische persoonlijkheidsstoornis is een psychiatrische diagnose die alleen een behandelaar of deskundige kan stellen. In een procedure helpt het u weinig om die term te gebruiken; het helpt wel om concreet gedrag te beschrijven en te bewijzen. Meer over het verloop van een scheiding met zo’n partner leest u in ons artikel over scheiden van een narcist.

Waarom moet u het label “narcist” vermijden?

Omdat een rechter een ongestaafde diagnose van de ene ouder over de andere doorgaans als partijdig ziet. Rechters in familiezaken kijken naar gedrag en naar de gevolgen voor het kind, niet naar etiketten.

Beschrijf dus wat er gebeurde: datum, plaats, wat er werd gezegd of gedaan en welk gevolg dat had. “Op 3 maart bracht hij de kinderen niet terug om 18.00 uur zoals de beschikking bepaalt” weegt zwaarder dan “hij is manipulatief”. Zo maakt u het de rechter mogelijk om te toetsen, in plaats van te kiezen tussen twee verhalen.

Welk gedrag ziet u vaak terug in de procedure?

Bij hoog oplopende conflicten zien advocaten en rechters steeds dezelfde patronen. Herkennen helpt u om niet mee te gaan in de escalatie.

• Een kalm en charmant optreden ter zitting, terwijl buiten de zitting dreigende berichten worden gestuurd.
• Steeds nieuwe verzoeken of nieuwe stukken kort voor de zitting, waardoor u weinig tijd heeft om te reageren.
• Het niet nakomen van de omgangsregeling of het ouderschapsplan.
• Achterhouden van financiële gegevens bij de vaststelling van alimentatie of de verdeling.
• Beschuldigingen over uw opvoeding of gedrag, zonder concreet bewijs.

De rechter kan uit het niet verstrekken van gegevens zelf conclusies trekken. In een alimentatiezaak mag de rechter bij onvoldoende informatie over het inkomen uitgaan van een schatting of het verzoek op dat punt beoordelen in het nadeel van de partij die zwijgt (artikel 21 Rv verplicht partijen de feiten volledig en naar waarheid aan te voeren).

Hoe legt u het gedrag vast als bewijs?

Bewaar alle schriftelijke communicatie en houd een feitelijk logboek bij. In het burgerlijk procesrecht geldt vrije bewijsvoering (artikel 152 Rv): berichten, e-mails, verklaringen van derden en rapporten van hulpverleners mogen alle worden gebruikt.

• Communiceer zo veel mogelijk schriftelijk, bijvoorbeeld via e-mail of een ouderschapsapp, zodat alles terug te lezen is.
• Noteer bij elk incident datum, tijd, wat er gebeurde en wie erbij was.
• Vraag verslagen op van school, huisarts, wijkteam of Veilig Thuis als die bij het gezin betrokken zijn.
• Reageer niet op provocaties; uw eigen berichten komen ook in het dossier.

Wees voorzichtig met heimelijke opnames van gesprekken met het kind of met hulpverleners. Een rechter kan zo’n opname toelaten, maar weegt mee dat het kind er in een loyaliteitsconflict door kan komen. Lees meer over bewijs in de rechtszaal.

Welke rol spelen de kinderen in de procedure?

Het belang van het kind staat bij gezag en omgang voorop. De rechter kan daarom onafhankelijke informatie laten verzamelen, zodat hij niet afhankelijk is van de verhalen van de ouders.

• Raad voor de Kinderbescherming: de rechter kan de Raad om advies vragen over gezag, verblijf of omgang (artikel 810 Rv).
• Kindgesprek: kinderen van 12 jaar en ouder krijgen de gelegenheid hun mening te geven (artikel 809 Rv); de rechter kan ook een jonger kind horen.
• Bijzondere curator: als de belangen van ouders en kind tegenstrijdig zijn, kan de rechter een bijzondere curator benoemen die het kind vertegenwoordigt (artikel 1:250 BW).
• Deskundigenonderzoek: de rechter kan een psychologisch onderzoek naar de opvoedsituatie gelasten.

Een omgangsregeling kan alleen worden ontzegd op de gronden van artikel 1:377a lid 3 BW, zoals ernstig nadeel voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind. Gezamenlijk gezag kan worden beëindigd als het kind klem of verloren dreigt te raken tussen de ouders en verbetering niet binnen afzienbare tijd te verwachten is (artikel 1:251a BW). Meer hierover leest u in ons artikel over een omgangsregeling met een narcistische ex.

Wat doet u als de ander zich niet aan de beschikking houdt?

U kunt de rechter vragen de regeling te wijzigen of af te dwingen. Bij herhaald niet-nakomen van een omgangsregeling kan de rechter een dwangsom opleggen of de regeling wijzigen op grond van artikel 1:377e BW.

Bij aanhoudende problemen kan de kinderrechter op verzoek van de Raad voor de Kinderbescherming een ondertoezichtstelling uitspreken (artikel 1:255 BW). Een gezinsvoogd begeleidt het gezin dan en kan schriftelijke aanwijzingen geven. Dat is een ingrijpende maatregel die alleen volgt als de ontwikkeling van het kind ernstig wordt bedreigd.

Wat doet u bij valse beschuldigingen of intimidatie?

Reageer feitelijk en lever tegenbewijs, in plaats van terug te beschuldigen. Wie bewust een valse aangifte doet, pleegt een strafbaar feit (artikel 188 Wetboek van Strafrecht), maar dat aantonen vergt meer dan dat de aangifte niet tot vervolging leidde.

Bij stalking, bedreiging of intimidatie kunt u aangifte doen bij de politie. Daarnaast kunt u in kort geding een contact- of straatverbod vorderen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Bij huiselijk geweld kan de burgemeester een tijdelijk huisverbod van tien dagen opleggen op grond van de Wet tijdelijk huisverbod. Lees ook ons artikel over juridische stappen bij een giftige relatie.

Hoe bereidt u zich voor op de zitting?

Zorg dat uw standpunt en uw stukken op tijd bij de rechtbank liggen en dat u uw verhaal kort en feitelijk kunt vertellen. Volgens het landelijke procesreglement voor scheidingszaken moeten processtukken uiterlijk drie werkdagen voor de mondelinge behandeling binnen zijn, tenzij een eerdere termijn geldt; dien ze bij voorkeur ruim eerder in.

• Bereid drie of vier kernpunten voor die met stukken zijn onderbouwd.
• Spreek over het kind en zijn behoeften, niet over de persoonlijkheid van de ander.
• Laat uw advocaat reageren op beschuldigingen ter zitting.
• Heeft u gegronde twijfel aan de onpartijdigheid van de rechter, dan is wraking mogelijk (artikel 36 Rv), maar alleen op concrete feiten en zodra u die kent.

Meer praktische tips vindt u in ons artikel over voorbereiding op een zitting bij de rechtbank.

Wat kunnen wij voor u doen bij een procedure tegen een manipulatieve ex-partner?

• Uw dossier en bewijs ordenen en beoordelen wat in de procedure bruikbaar is.
• Verzoekschriften en verweerschriften opstellen over gezag, omgang, alimentatie en verdeling.
• Verzoeken om onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming of benoeming van een bijzondere curator onderbouwen.
• Een contactverbod of nakoming van de omgangsregeling vorderen.
• Termijnen bewaken en de communicatie met de advocaat van de ander overnemen, als onderdeel van onze bijstand in het familierecht.

Samengevat

• De rechter beslist op feiten en het belang van het kind, niet op een diagnose.
• Schriftelijke communicatie en een feitelijk logboek vormen uw belangrijkste bewijs (artikel 152 Rv).
• De Raad voor de Kinderbescherming, het kindgesprek en een bijzondere curator geven de rechter onafhankelijke informatie.
• Bij intimidatie zijn aangifte, een contactverbod in kort geding of een huisverbod mogelijk.

Veelgestelde vragen

Kan ik de rechter vragen mijn ex psychologisch te laten onderzoeken?

U kunt om een deskundigenonderzoek naar de opvoedsituatie verzoeken. De rechter beslist of dat nodig is; een ouder kan niet worden gedwongen mee te werken, maar weigering kan wel worden meegewogen.

Telt het mee dat mijn ex ter zitting veel rustiger overkomt?

Rechters in familiezaken zijn gewend aan dat verschil. Wat zwaarder weegt, zijn stukken en rapporten van onafhankelijke instanties.

Wat als mijn ex de kinderen tegen mij opzet?

Leg concrete signalen vast en vraag de rechter om onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming. De rechter kan de omgangsregeling wijzigen of een ondertoezichtstelling uitspreken als het kind daardoor ernstig in zijn ontwikkeling wordt bedreigd.

Moet ik nog rechtstreeks met mijn ex communiceren?

Over de kinderen blijft enig contact meestal nodig. Beperk het tot schriftelijk en zakelijk contact; inhoudelijke juridische correspondentie kan via de advocaten lopen.

Lees ook: omgaan met narcisten in rechtszaken.