Gepubliceerd op 20 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 12 oktober 2026
Kritiek op social media is onrechtmatig als het belang van de ander bij bescherming van zijn eer en goede naam zwaarder weegt dan uw vrijheid van meningsuiting (artikel 6:162 BW en artikel 10 EVRM). Dat is vooral zo bij beschuldigingen zonder voldoende feitelijke basis of bij onnodig grievende bewoordingen; scherpe maar onderbouwde kritiek over een onderwerp van publiek belang is daarentegen meestal toegestaan.
Online schelden, shamen en cancelen zijn geen juridische begrippen. De rechter beoordeelt een post, reactie of campagne aan de hand van het civiele recht (onrechtmatige daad) en het strafrecht (belediging, smaad, laster, bedreiging en doxing). Hieronder leest u waar de grens ligt en wat u kunt doen als u doelwit bent of juist wordt aangesproken op een post.
Inhoudsopgave
Wat bedoelen we met online schelden, shamen en cancelen?
Het gaat om drie vormen van publieke kritiek op internet die elkaar overlappen. Juridisch telt niet het label, maar wat er precies is geplaatst, over wie en met welk bereik.
- Schelden: grove of kwetsende woorden in posts, reacties of berichten. Strafrechtelijk kan dit eenvoudige belediging zijn (artikel 266 Sr).
- Shamen: iemand publiekelijk aan de schandpaal zetten, bijvoorbeeld met screenshots, beschuldigingen of persoonlijke gegevens.
- Cancelen: oproepen om iemand of een bedrijf te boycotten, te ontslaan of uit te sluiten.
Door de snelheid en het bereik van social media kan een bericht binnen uren duizenden mensen bereiken. Dat bereik weegt mee bij de vraag of een uitlating onrechtmatig is en hoe groot de schade is. Een uitgebreidere bespreking van cancelcultuur vindt u in ons artikel over cancelcultuur als juridische zaak.
Hoe weegt de rechter vrijheid van meningsuiting tegen reputatie?
De rechter weegt twee grondrechten tegen elkaar af: de vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet en artikel 10 EVRM) en het recht op bescherming van eer, goede naam en privéleven (artikel 8 EVRM). Geen van beide gaat bij voorbaat voor; de uitkomst hangt af van alle omstandigheden.
In vaste rechtspraak van de Hoge Raad worden daarbij onder meer de volgende omstandigheden betrokken:
- de aard van de beschuldigingen en de ernst van de te verwachten gevolgen voor de betrokkene;
- het belang dat met de publicatie wordt gediend, zoals een maatschappelijk debat of het waarschuwen van anderen;
- de mate waarin de beschuldigingen steun vinden in het beschikbare feitenmateriaal;
- de bewoordingen en de wijze van presentatie;
- de kans dat hetzelfde doel op een minder schadelijke manier had kunnen worden bereikt;
- de positie van de betrokkene: een politicus of bestuurder moet meer kritiek dulden dan een privépersoon.
Wat is het verschil tussen een mening en een feitelijke bewering?
Een waardeoordeel (“dit is slechte service”) hoeft u niet te bewijzen, maar moet wel enige feitelijke basis hebben. Een feitelijke bewering (“deze aannemer heeft mij opgelicht”) moet u kunnen onderbouwen met feiten.
Woorden als “oplichter”, “fraudeur” of “crimineel” zijn beschuldigingen van een strafbaar feit. Zonder stevige onderbouwing gaat de rechter daar snel van uit dat zij de grens overschrijden. Ook het weglaten van context, waardoor een misleidend beeld ontstaat, kan een uitlating onrechtmatig maken.
Maakt het uit wie de kritiek uit?
Ja, maar ook een particulier moet zorgvuldig zijn. Van een journalist mag meer onderzoek worden verwacht, maar wie met een post een groot publiek bereikt, kan zich niet beroepen op het feit dat hij “maar een gewone gebruiker” is.
Voor werknemers geldt daarnaast de plicht zich als goed werknemer te gedragen (artikel 7:611 BW). Kritiek op de eigen werkgever via social media kan arbeidsrechtelijke gevolgen hebben; zie ons artikel over social media, reputatie en ontslag.
Wanneer is online kritiek strafbaar?
Een onrechtmatige post is niet altijd strafbaar. Het strafrecht kent specifieke delicten, die alleen gelden als aan alle bestanddelen is voldaan.
- Smaad en smaadschrift (artikel 261 Sr): opzettelijk iemands eer of goede naam aanranden door hem een bepaald feit te verwijten, met het doel daaraan ruchtbaarheid te geven. Een post op een openbaar account is smaadschrift.
- Laster (artikel 262 Sr): smaad terwijl de dader weet dat het verweten feit niet waar is.
- Eenvoudige belediging (artikel 266 Sr): een beledigende uitlating zonder concreet feit, zoals een scheldwoord.
- Bedreiging (artikel 285 Sr), stalking (artikel 285b Sr) en doxing (artikel 285d Sr): het verzamelen of verspreiden van persoonsgegevens om iemand te intimideren is sinds 1 januari 2024 strafbaar, met maximaal twee jaar gevangenisstraf.
- Groepsbelediging en aanzetten tot haat (artikelen 137c en 137d Sr), en het zonder toestemming verspreiden van seksueel beeldmateriaal (artikel 139h Sr).
Smaad en smaadschrift zijn niet strafbaar als de dader handelde ter noodzakelijke verdediging of te goeder trouw mocht aannemen dat het verweten feit waar was en het algemeen belang de uitlating vereiste (artikel 261 lid 3 Sr). Belediging, smaad en laster zijn klachtdelicten (artikel 269 Sr): vervolging kan in de regel alleen na een klacht van het slachtoffer. Meer leest u in onze artikelen over het verschil tussen smaad en laster en over online bedreiging en haatzaaien.
Wat kunt u doen als u online wordt aangevallen?
Leg alles vast, vraag de plaatser schriftelijk om verwijdering en meld de post bij het platform. Helpt dat niet, dan kunt u in kort geding verwijdering, rectificatie en een verbod vorderen, op straffe van een dwangsom (artikel 611a Rv).
- Maak screenshots met datum, tijd, URL en accountnaam, en bewaar ook reacties en aantallen weergaven of shares.
- Stuur de plaatser een sommatie met een korte termijn om de post te verwijderen en te rectificeren.
- Meld de inhoud bij het platform. Sinds 17 februari 2024 moeten platforms onder de Digital Services Act een meldprocedure hebben en hun beslissing motiveren (artikelen 16 en 17 DSA).
- Is de plaatser anoniem, dan kan het platform onder voorwaarden verplicht worden zijn gegevens te verstrekken (HR 25 november 2005, Lycos/Pessers, ECLI:NL:HR:2005:AU4019).
- Doe aangifte bij bedreiging, doxing of verspreiding van seksueel beeldmateriaal, en dien bij belediging of smaad tijdig een klacht in.
- Start een kort geding als de post blijft staan; de voorzieningenrechter beslist meestal binnen enkele weken.
Daarnaast kunt u schadevergoeding vorderen, zowel voor vermogensschade, zoals gemiste opdrachten, als voor immateriële schade bij aantasting van eer of goede naam (artikel 6:106 BW). De rechter kan ook rectificatie bevelen (artikel 6:167 BW). Over rectificatie en verwijdering leest u meer in ons artikel over onrechtmatige uitlatingen op social media.
Waar let u op als u kritiek wilt plaatsen?
- Onderbouw elke feitelijke bewering met stukken die u zelf heeft, zoals facturen, e-mails of foto’s.
- Formuleer zakelijk; vermijd woorden die een strafbaar feit verwijten als u dat niet kunt bewijzen.
- Laat geen context weg die het beeld wezenlijk verandert.
- Noem geen namen, adressen of andere persoonsgegevens als dat voor uw punt niet nodig is.
- Probeer eerst de klachtenprocedure van het bedrijf of de instantie; dat weegt mee bij de vraag of publicatie nodig was.
Waar let u op als u zelf doelwit bent?
- Reageer niet in hetzelfde kanaal met tegenbeschuldigingen; ook uw reactie kan onrechtmatig zijn.
- Leg het bewijs vast voordat u om verwijdering vraagt.
- Let op de klachttermijn van drie maanden bij belediging en smaad (artikel 66 Sr).
- Bedenk dat een rechtszaak extra aandacht kan trekken; weeg dat af tegen het belang van verwijdering.
Hoe u uw reputatie verder kunt beschermen, leest u in ons artikel over online reputatieschade en smaad.
Wat kunnen wij voor u doen bij online schelden, shamen of cancelen?
- Beoordelen of een post onrechtmatig of strafbaar is, en hoe sterk uw positie is.
- Een sommatie tot verwijdering en rectificatie opstellen, of reageren op een sommatie die u zelf ontvangt.
- Platforms aanspreken via de meldprocedure van de DSA en zo nodig gegevens van een anonieme plaatser vorderen; zie onze pagina ICT-recht advocaat.
- Een kort geding voeren voor verwijdering, rectificatie en een verbod met dwangsom, en schadevergoeding vorderen.
- U bijstaan bij aangifte, klacht of verdenking van een uitingsdelict via onze strafrechtadvocaten.
Samengevat
- De rechter weegt vrijheid van meningsuiting (artikel 10 EVRM) af tegen bescherming van eer en goede naam (artikel 8 EVRM).
- Beschuldigingen moeten steun vinden in feiten; onnodig grievende bewoordingen maken een post eerder onrechtmatig.
- Smaad, laster, belediging, bedreiging en doxing zijn strafbaar; belediging en smaad alleen na een klacht binnen drie maanden.
- In kort geding kunt u verwijdering, rectificatie en een verbod met dwangsom vorderen.
Veelgestelde vragen
Mag ik een slechte online review over een bedrijf schrijven?
Ja, een eerlijke review over uw eigen ervaring is in beginsel toegestaan, ook als die negatief is. Het wordt onrechtmatig als u feiten verzint, een strafbaar feit verwijt zonder onderbouwing of het bedrijf onnodig grievend aanvalt.
Is het delen van een screenshot van een privébericht toegestaan?
Niet zonder meer. Het openbaar maken van een privébericht kan inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer (artikel 8 EVRM) en is onrechtmatig als er geen zwaarwegend belang is dat publicatie rechtvaardigt.
Is cyberpesten strafbaar?
Cyberpesten is geen apart delict, maar valt vaak onder belediging, bedreiging, stalking, doxing of het verspreiden van seksueel beeldmateriaal. Meer leest u in ons artikel over strafrecht en cyberpesten.
Ben ik aansprakelijk als ik een onrechtmatige post deel of like?
Wie een onrechtmatige beschuldiging deelt of herhaalt, kan zelf onrechtmatig handelen, omdat hij het bereik vergroot. Bij een like is dat minder snel het geval, maar het hangt af van de omstandigheden.
Hoe hoog is de dwangsom bij een verwijderingsbevel?
Daar bestaat geen vast bedrag. De rechter stelt de dwangsom per geval vast en bepaalt meestal ook een maximum, zodat de druk tot naleving in verhouding blijft (artikel 611b Rv).
