Online schelden, shamen en cancelen: wanneer is kritiek op social media onrechtmatig?

Gepubliceerd op 20 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 3 november 2026

Kritiek op social media is onrechtmatig als het belang van de ander bij bescherming van zijn eer en goede naam zwaarder weegt dan uw vrijheid van meningsuiting (artikel 6:162 BW en artikel 10 EVRM). Dat is vooral zo bij beschuldigingen zonder voldoende feitelijke basis of bij onnodig grievende bewoordingen; scherpe maar onderbouwde kritiek over een onderwerp van publiek belang is daarentegen meestal toegestaan.

Online schelden, shamen en cancelen zijn geen juridische begrippen. De rechter beoordeelt een post, reactie of campagne aan de hand van het civiele recht (onrechtmatige daad) en het strafrecht (belediging, smaad, laster, bedreiging en doxing). Hieronder leest u waar de grens ligt, hoe rechters recent oordeelden en wat u kunt doen als u doelwit bent of juist wordt aangesproken op een post.

Wat bedoelen we met online schelden, shamen en cancelen?

Het gaat om drie vormen van publieke kritiek op internet die elkaar overlappen. Juridisch telt niet het label, maar wat er precies is geplaatst, over wie en met welk bereik.

• Schelden: grove of kwetsende woorden in posts, reacties of berichten. Strafrechtelijk kan dit eenvoudige belediging zijn (artikel 266 Sr).
• Shamen: iemand publiekelijk aan de schandpaal zetten, bijvoorbeeld met screenshots, beschuldigingen of persoonlijke gegevens.
• Cancelen: oproepen om iemand of een bedrijf te boycotten, te ontslaan of uit te sluiten.

Door de snelheid en het bereik van social media kan een bericht binnen uren duizenden mensen bereiken. Dat bereik weegt mee bij de vraag of een uitlating onrechtmatig is en hoe groot de schade is (artikel 6:162 BW). Een uitgebreidere bespreking van cancelcultuur vindt u in ons artikel over cancelcultuur als juridische zaak.

Hoe weegt de rechter vrijheid van meningsuiting tegen reputatie?

De rechter weegt twee grondrechten tegen elkaar af: de vrijheid van meningsuiting (artikel 7 Grondwet en artikel 10 EVRM) en het recht op bescherming van eer, goede naam en privéleven (artikel 8 EVRM). Geen van beide gaat bij voorbaat voor; de uitkomst hangt af van alle omstandigheden.

In vaste rechtspraak van de Hoge Raad worden daarbij onder meer de volgende omstandigheden betrokken:

• de aard van de beschuldigingen en de ernst van de te verwachten gevolgen voor de betrokkene;
• het belang dat met de publicatie wordt gediend, zoals een maatschappelijk debat of het waarschuwen van anderen;
• de mate waarin de beschuldigingen steun vinden in het beschikbare feitenmateriaal;
• de bewoordingen en de wijze van presentatie;
• de kans dat hetzelfde doel op een minder schadelijke manier had kunnen worden bereikt;
• de positie van de betrokkene: een politicus, bestuurder of ander publiek figuur moet meer kritiek dulden dan een privépersoon.

Wat is het verschil tussen een mening en een feitelijke bewering?

Een waardeoordeel (“dit is slechte service”) hoeft u niet te bewijzen, maar moet wel enige feitelijke basis hebben. Een feitelijke bewering (“deze aannemer heeft mij opgelicht”) moet u kunnen onderbouwen met feiten.

Woorden als “oplichter”, “fraudeur” of “crimineel” verwijten een strafbaar feit (zie artikel 326 Sr voor oplichting). Zonder stevige onderbouwing neemt de rechter snel aan dat zulke woorden de grens overschrijden. Ook het weglaten van context, waardoor een misleidend beeld ontstaat, kan een uitlating onrechtmatig maken.

Maakt het uit wie de kritiek uit?

Ja, maar ook een particulier moet zorgvuldig zijn (artikel 6:162 lid 2 BW). Van een journalist mag meer onderzoek worden verwacht, maar wie met een post een groot publiek bereikt, kan zich niet verschuilen achter het feit dat hij “maar een gewone gebruiker” is.

Voor werknemers geldt daarnaast de plicht zich als goed werknemer te gedragen (artikel 7:611 BW). Kritiek op de eigen werkgever via social media kan arbeidsrechtelijke gevolgen hebben; zie ons artikel over social media, reputatie en ontslag.

Twee uitspraken over posts en video’s op social media

Hoe de afweging in de praktijk uitvalt, laten twee uitspraken over TikTok-video’s zien.

• Onrechtmatig: de kantonrechter in Rotterdam (locatie Dordrecht) oordeelde op 26 oktober 2023 dat filmpjes met deels onjuiste en deels suggestieve inhoud de eer en goede naam van de gefilmde aantastten. De maker moest € 7.500 schadevergoeding betalen (ECLI:NL:RBROT:2023:9908).
• Niet onrechtmatig: de voorzieningenrechter in Amsterdam wees op 24 juni 2026 verwijdering en rectificatie af van een video met screenshots van privéberichten. De screenshots klopten met wat partijen elkaar hadden gestuurd, de toelichting bestond grotendeels uit waardeoordelen en de eiseres moest als publiek figuur ook grievende scheldwoorden dulden (ECLI:NL:RBAMS:2026:6415).

Het verschil zat vooral in de feitelijke basis: onjuiste of suggestieve beschuldigingen kostten de ene maker geld, terwijl kloppende screenshots met een mening de andere maker beschermden.

Wanneer is online kritiek strafbaar?

Een onrechtmatige post is niet altijd strafbaar. Het Wetboek van Strafrecht kent specifieke delicten, die alleen gelden als aan alle bestanddelen is voldaan.

Smaad en smaadschrift zijn niet strafbaar als de dader handelde ter noodzakelijke verdediging of te goeder trouw mocht aannemen dat het verweten feit waar was en het algemeen belang de uitlating vereiste (artikel 261 lid 3 Sr). Belediging, smaad en laster zijn klachtdelicten (artikel 269 Sr): vervolging kan in de regel alleen na een klacht van het slachtoffer. Belaging is ook een klachtdelict. Meer leest u in onze artikelen over het verschil tussen smaad en laster, over online bedreiging en haatzaaien en over strafrecht en cyberpesten.

Wat kunt u doen als u online wordt aangevallen?

Leg alles vast, vraag de plaatser schriftelijk om verwijdering en meld de post bij het platform. Helpt dat niet, dan kunt u in kort geding verwijdering, rectificatie en een verbod vorderen, op straffe van een dwangsom (artikel 611a Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

1. Maak screenshots met datum, tijd, URL en accountnaam, en bewaar ook reacties en aantallen weergaven of shares.
2. Stuur de plaatser een sommatie met een korte termijn om de post te verwijderen en te rectificeren.
3. Meld de inhoud bij het platform. Sinds 17 februari 2024 moeten platforms onder de Digital Services Act een meldprocedure hebben en hun beslissing motiveren (artikelen 16 en 17 DSA).
4. Is de plaatser anoniem, dan kan de provider onder voorwaarden verplicht zijn zijn gegevens te verstrekken. De Hoge Raad oordeelde op 25 november 2005 in de zaak Lycos/Pessers dat dit kan als voldoende aannemelijk is dat de informatie onrechtmatig en schadelijk is, de benadeelde een reëel belang heeft, er geen minder ingrijpende weg is en zijn belang zwaarder weegt (ECLI:NL:HR:2005:AU4019).
5. Doe aangifte bij bedreiging, doxing of verspreiding van seksueel beeldmateriaal, en dien bij belediging of smaad binnen drie maanden een klacht in (artikel 66 Sr).
6. Start een kort geding als de post blijft staan; de voorzieningenrechter beslist in spoedeisende zaken op korte termijn.

Daarnaast kunt u schadevergoeding vorderen, zowel voor vermogensschade, zoals gemiste opdrachten, als voor immateriële schade bij aantasting van eer of goede naam (artikel 6:106 BW). De rechter kan ook rectificatie bevelen (artikel 6:167 BW). Over rectificatie en verwijdering leest u meer in ons artikel over onrechtmatige uitlatingen op social media.

Vijf controles voordat u kritiek online zet

• Onderbouw elke feitelijke bewering met stukken die u zelf heeft, zoals facturen, e-mails of foto’s.
• Formuleer zakelijk; vermijd woorden die een strafbaar feit verwijten als u dat niet kunt bewijzen.
• Laat geen context weg die het beeld wezenlijk verandert.
• Noem geen namen, adressen of andere persoonsgegevens als dat voor uw punt niet nodig is (zie artikel 285d Sr).
• Probeer eerst de klachtenprocedure van het bedrijf of de instantie; dat weegt mee bij de vraag of publicatie nodig was.

Valkuilen als u zelf doelwit bent

• Reageer niet in hetzelfde kanaal met tegenbeschuldigingen; ook uw reactie kan onrechtmatig zijn.
• Leg het bewijs vast voordat u om verwijdering vraagt.
• Let op de klachttermijn van drie maanden bij belediging en smaad (artikel 66 Sr).
• Bedenk dat een rechtszaak extra aandacht kan trekken, en dat u als publiek figuur meer moet dulden; weeg dat af tegen het belang van verwijdering.

Hoe u uw reputatie verder kunt beschermen, leest u in ons artikel over online reputatieschade en smaad.

Hoe helpen wij bij online schelden, shamen of cancelen?

• Beoordelen of een post onrechtmatig of strafbaar is, en hoe sterk uw positie is.
• Een sommatie tot verwijdering en rectificatie opstellen, of reageren op een sommatie die u zelf ontvangt.
• Platforms aanspreken via de meldprocedure van de DSA en zo nodig gegevens van een anonieme plaatser vorderen; zie onze pagina ICT-recht advocaat.
• Een kort geding voeren voor verwijdering, rectificatie en een verbod met dwangsom, en schadevergoeding vorderen.
• U bijstaan bij aangifte, klacht of verdenking van een uitingsdelict via onze strafrechtadvocaten.

Veelgestelde vragen

Mag ik een slechte online review over een bedrijf schrijven?

Ja, een eerlijke review over uw eigen ervaring is in beginsel toegestaan, ook als die negatief is. Het wordt onrechtmatig (artikel 6:162 BW) als u feiten verzint, een strafbaar feit verwijt zonder onderbouwing of het bedrijf onnodig grievend aanvalt.

Is het delen van een screenshot van een privébericht toegestaan?

Niet zonder meer. Het openbaar maken van een privébericht kan inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer (artikel 8 EVRM). In de Amsterdamse zaak van 24 juni 2026 woog de vrijheid van meningsuiting zwaarder, omdat de screenshots juist waren en de eiseres een publiek figuur was; bij een privépersoon kan dat anders uitvallen.

Ben ik aansprakelijk als ik een onrechtmatige post deel of like?

Wie een onrechtmatige beschuldiging deelt of herhaalt, kan zelf onrechtmatig handelen (artikel 6:162 BW), omdat hij het bereik vergroot. Bij een like is dat minder snel het geval, maar het hangt af van de omstandigheden.

Hoe hoog is de dwangsom bij een verwijderingsbevel?

Daar bestaat geen vast bedrag. De rechter stelt de dwangsom per geval vast en kan ook een maximum bepalen (artikel 611b Rv).