Recidive en rehabilitatie: gevolgen van herhaling en uw kans op een VOG

Gepubliceerd op 11 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Wie na een veroordeling opnieuw een strafbaar feit pleegt, krijgt in de regel een zwaardere straf, en een eerdere voorwaardelijke straf kan alsnog worden uitgevoerd. Na de straf werkt een veroordeling vooral door via de justitiële documentatie en de verklaring omtrent het gedrag (VOG); een registratie betekent niet automatisch dat u geen VOG krijgt.

Recidive is de juridische term voor herhaald daderschap. Rehabilitatie is het spiegelbeeld: de juridische en praktische stappen waarmee u na een veroordeling uw positie herstelt. In Nederland is dat geen enkele procedure met een eindverklaring, maar een optelsom van termijnen en beslissingen, geregeld in onder meer de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Hieronder leest u hoe die stappen samenhangen, met twee recente uitspraken over de VOG.

Wat betekent recidive juridisch?

Recidive betekent dat iemand na een eerdere veroordeling opnieuw een strafbaar feit pleegt. Het is geen apart delict, maar een omstandigheid die het Openbaar Ministerie (OM) en de rechter meewegen bij de straf.

Op een aantal plaatsen verbindt de wet er een eigen gevolg aan. Steeds is dan van belang hoeveel tijd er tussen de feiten zit en of het om soortgelijke feiten gaat. In de praktijk wordt onderscheid gemaakt tussen algemene en speciale recidive. Bij algemene recidive gaat het om welk nieuw feit dan ook. Bij speciale recidive gaat het om herhaling van hetzelfde soort delict, bijvoorbeeld opnieuw rijden onder invloed of opnieuw winkeldiefstal.

Speciale recidive weegt het zwaarst. De rechter leidt daaruit af dat een eerdere straf niet heeft gewerkt. Dat ziet u terug in de oriëntatiepunten van de rechtspraak en in de richtlijnen van het OM, die herhaling als strafverzwarende factor noemen.

Wanneer mag de rechter boven het strafmaximum uitgaan?

Bij herhaling van een soortgelijk misdrijf mag de rechter de maximale gevangenisstraf of hechtenis met een derde verhogen. Dat staat in artikel 43a van het Wetboek van Strafrecht (Sr).

Die verhoging kan als u het nieuwe misdrijf pleegt binnen vijf jaar nadat een eerdere veroordeling tot gevangenisstraf voor een soortgelijk misdrijf onherroepelijk is geworden. Welke misdrijven als soortgelijk gelden, staat in artikel 43b Sr. Daaronder vallen bijvoorbeeld misdrijven uit de Opiumwet, de Wet wapens en munitie en de Wegenverkeerswet 1994. Heeft u in die periode vastgezeten, dan wordt de termijn van vijf jaar verlengd met die tijd.

Welke strafrechtelijke gevolgen heeft herhaling?

Herhaling kan een taakstraf als enige straf uitsluiten, een eerdere voorwaardelijke straf activeren en bij veelplegers leiden tot de ISD-maatregel. Daarnaast ligt de strafeis van het OM bij herhaling structureel hoger.

Wanneer is een taakstraf als enige straf uitgesloten?

Volgens artikel 22b van het Wetboek van Strafrecht mag de rechter geen taakstraf opleggen als u in de vijf jaar vóór het nieuwe feit al een taakstraf kreeg voor een soortgelijk misdrijf, en u die taakstraf heeft uitgevoerd of vervangende hechtenis heeft ondergaan. De rechter mag daarvan alleen afwijken als hij naast de taakstraf ook een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel oplegt. Hoe de taakstraf verder werkt, leest u in ons artikel over het Nederlandse systeem van taakstraffen.

Wordt een eerdere voorwaardelijke straf alsnog uitgevoerd?

Dat kan, als u binnen de proeftijd een nieuw strafbaar feit pleegt. Aan een voorwaardelijke straf is altijd de algemene voorwaarde verbonden dat u geen nieuw strafbaar feit pleegt. Gebeurt dat toch binnen de proeftijd, dan kan het OM vorderen dat het voorwaardelijke deel alsnog wordt uitgevoerd. Een nieuw feit levert dan twee straffen op: de straf voor het nieuwe feit en de oude straf. Meer daarover leest u in ons artikel over de voorwaardelijke straf en de gevolgen.

Wat zijn de ISD-maatregel en langdurig toezicht?

Voor zeer actieve veelplegers kent de wet de maatregel tot plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD), in artikel 38m Sr. Die maatregel duurt ten hoogste twee jaar. Hij is niet gericht op vergelding, maar op het doorbreken van het patroon, met zorg, behandeling en begeleiding naar werk en wonen.

Daarnaast kan de rechter sinds de Wet langdurig toezicht bij ernstige gewelds- en zedendelicten een gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel opleggen (artikel 38z Sr). Die loopt na afloop van de straf door.

Hoe weegt herhaling mee in de strafmaat?

Het OM gebruikt richtlijnen voor strafvordering waarin recidive als verzwarende factor is verwerkt. De rechter gebruikt de oriëntatiepunten voor straftoemeting van de Rechtspraak (LOVS), die bij herhaling eveneens tot een zwaardere straf leiden.

Die oriëntatiepunten zijn geen wet, maar zij verklaren waarom vergelijkbare zaken in het hele land tot vergelijkbare uitkomsten leiden. Een tweede of derde veroordeling levert daardoor een merkbaar zwaardere reactie op.

De verdediging kan daar context tegenover zetten. De rechter beoordeelt niet alleen het feit, maar ook de persoon en zijn omstandigheden (artikel 359 lid 5 Sv vraagt de rechter de strafoplegging te motiveren). Een terugval kort na een ingrijpende gebeurtenis weegt anders dan een patroon dat jaren doorloopt. Een lopende behandeling, een nieuwe baan of een schuldregeling die op gang komt, kan voor de rechter een reden zijn een deel van de straf voorwaardelijk op te leggen, met bijzondere voorwaarden. Dat maakt veel uit, omdat detentie juist de factoren wegneemt die terugval remmen.

Let bij meerdere feiten ook op de samenloopregeling. Worden verschillende feiten tegelijk berecht, dan geldt volgens artikel 57 Sr niet de optelsom van de afzonderlijke maxima, maar een begrensd maximum. Het maakt dus verschil of feiten in één zaak worden gevoegd of na elkaar worden behandeld.

Wat blijft er na de straf in uw documentatie staan?

Na de straf blijft de registratie in de justitiële documentatie. Hoe lang, hangt af van de ernst van het feit: overtredingen worden veel korter bewaard dan misdrijven, en bij zedenmisdrijven gelden zeer lange termijnen.

In de justitiële documentatie staan veroordelingen, en in bepaalde gevallen ook sepots en strafbeschikkingen. De bewaartermijnen staan in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en het bijbehorende besluit. Een strafblad heeft dus geen vaste vervaldatum die voor iedereen gelijk is.

Begin daarom altijd met inzage. U kunt bij de Justitiële Informatiedienst opvragen wat er over u is geregistreerd. Controleer drie dingen: welke feiten er staan, wanneer daarover is beslist en welke straf is opgelegd. Die gegevens bepalen samen hoe een latere screening uitpakt. Ziet u een onjuistheid, dan kunt u om correctie vragen. Wat er precies wordt vastgelegd, leest u in ons artikel over het strafblad en de justitiële documentatie.

Houd het strafblad en de VOG goed uit elkaar. Het strafblad is een registratie; de VOG is een besluit van de overheid. Een registratie leidt niet vanzelf tot een weigering. En een weigering voor de ene functie zegt weinig over een andere functie.

Hoe beoordeelt Justis een VOG-aanvraag?

Justis kijkt eerst of een geregistreerd feit bij herhaling een risico vormt voor de functie waarvoor u de VOG aanvraagt. Is dat zo, dan volgt een afweging tussen uw belang en het risico voor de samenleving.

De VOG is geregeld in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Screeningsautoriteit Justis geeft de verklaring af of weigert haar, namens de minister of staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Het is een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), met de rechtsbescherming die daarbij hoort.

De eerste stap is het objectieve criterium. Staan er binnen de terugkijktermijn feiten geregistreerd die bij herhaling een risico vormen, gelet op het doel van de aanvraag? Justis gebruikt daarvoor het screeningsprofiel van de functie. Wie in de zorg met kwetsbare mensen werkt, wordt langs een andere meetlat gelegd dan iemand in een administratieve functie.

Is aan het objectieve criterium voldaan, dan volgt het subjectieve criterium: een belangenafweging. Daarin wegen mee hoe vaak en hoe ernstig de feiten waren, hoeveel tijd is verstreken, hoe oud u toen was en onder welke omstandigheden het gebeurde. Juist in die afweging zit uw ruimte.

Twee uitspraken: wanneer de weigering standhoudt en wanneer niet

De voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam liet op 19 januari 2026 de weigering van een VOG voor een taxichauffeur in stand (ECLI:NL:RBAMS:2026:195). De chauffeur was in 2025 veroordeeld voor een geweldsfeit (30 dagen gevangenisstraf) en kreeg een boete van € 900 voor het niet gebruiken van de taxameter. Met zulke recente feiten die direct raken aan de functie, bleef het beroep zonder succes.

Dezelfde rechtbank oordeelde op 25 augustus 2026 anders over een begeleider in de zorg (ECLI:NL:RBAMS:2026:8480). Zij had in 2017 zeer ernstige misdrijven gepleegd, maar reclassering en DJI schatten het recidiverisico laag in, zij werkte al in de zorg en betaalde de slachtoffers af. De rechtbank vond de weigering in strijd met het evenredigheidsbeginsel (artikel 3:4 lid 2 Awb) en droeg de staatssecretaris op de VOG te verstrekken. Die uitkomst hing af van een combinatie van bijzondere omstandigheden; zij is geen vaste lijn.

Hoe ver kijkt Justis terug?

De standaardterugkijktermijn is vier jaar. Voor aanvragers jonger dan 23 jaar is die twee jaar, maar voor een aantal functies en delicten geldt een langere termijn. Het overzicht hieronder volgt de pagina over terugkijktermijnen van Justis (geraadpleegd op 29 oktober 2026).

Heeft u binnen de termijn een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel ondergaan, dan wordt de termijn verlengd met die periode. Reken die verlenging mee voordat u een aanvraag indient. Let ook op: volgens Justis kan een VOG in uitzonderlijke gevallen worden geweigerd op grond van oudere gegevens, als aard en ernst van het feit daartoe aanleiding geven.

Zet de relevante data daarom op een rij zodra u inzage heeft: de pleegdatum, de datum van de uitspraak en de periode van eventuele detentie. Welke datum precies telt, staat in de beleidsregels VOG van Justis. Met dat overzicht kunt u uitrekenen wanneer een aanvraag kansrijker wordt en voorkomt u een onnodige weigering.

Wat doet u bij een voornemen tot weigering?

Justis stuurt eerst een voornemen tot weigering, waarop u een zienswijze kunt indienen binnen de termijn die in de brief staat, doorgaans twee weken. Volgt toch een weigering, dan maakt u binnen zes weken bezwaar (artikel 6:7 Awb).

De zienswijze is geen formaliteit. Het is het belangrijkste moment in de procedure, omdat de belangenafweging daar wordt gemaakt. Een sterke zienswijze plaatst het feit in de tijd en in zijn context, zonder het te bagatelliseren. Zij laat met stukken zien wat er sindsdien is veranderd: een diploma, een arbeidsovereenkomst, een verklaring van een behandelaar of de reclassering, een huurcontract. En zij legt uit waarom juist deze functie geen risico oplevert, aan de hand van de taken die u gaat uitvoeren. De uitspraak van 25 augustus 2026 laat zien hoe zwaar zulke stukken kunnen wegen.

Wordt de VOG daarna toch geweigerd, dan maakt u bezwaar bij Justis. Tegen de beslissing op bezwaar staat beroep open bij de rechtbank, en daarna hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In die procedures gaat het vrijwel altijd om de vraag of de belangenafweging deugdelijk is gemotiveerd en of het besluit evenredig is. Heeft u de VOG snel nodig voor een baan, dan kunt u de voorzieningenrechter om een voorlopige voorziening vragen, zoals in de taxizaak gebeurde.

Mag een werkgever naar uw strafrechtelijk verleden vragen?

Een werkgever mag uw strafblad niet opvragen en mag gegevens over strafbare feiten in beginsel niet verwerken. De aangewezen route is de VOG: de werkgever ziet dan alleen of die wordt afgegeven, niet welke feiten zijn geregistreerd.

Gegevens over strafrechtelijke veroordelingen en strafbare feiten vallen onder artikel 10 van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Zij mogen alleen worden verwerkt als de wet daarvoor een grondslag biedt. Op de naleving houdt de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht.

Vraagt een werkgever tijdens een sollicitatie toch naar uw verleden, dan hoeft u daar niet uit uzelf volledig op in te gaan. Wel kunt u op grond van goed werknemerschap gehouden zijn te melden wat rechtstreeks van belang is voor de functie. Denk aan een rijontzegging als u solliciteert als chauffeur. Meer hierover leest u in ons artikel over de gevolgen van een veroordeling voor uw werk en reizen.

Wordt u afgewezen op basis van een zoektocht in openbare bronnen in plaats van een VOG, dan is dat niet zonder meer toegestaan. U kunt de werkgever daarop aanspreken en zo nodig een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Welke gevolgen zijn er voor wonen, vergunningen en verzekeringen?

Ook buiten werk kan een veroordeling doorwerken, bijvoorbeeld bij een integriteitsonderzoek voor een vergunning of bij het afsluiten van een verzekering. Een verhuurder mag justitiële gegevens niet zomaar verwerken (artikel 10 AVG).

Verhuurders en woningcorporaties screenen kandidaten. Zij mogen daarbij niet zomaar justitiële gegevens gebruiken, maar een dossier over overlast of een eerdere ontruiming kan wel meewegen. Vraag bij een afwijzing altijd om de reden op schrift. Dan wordt zichtbaar of er gegevens zijn gebruikt die niet gebruikt hadden mogen worden.

Bij vergunningen speelt de Wet Bibob een rol, voluit de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Vraagt u als ondernemer een horeca-, bouw- of milieuvergunning aan, dan kan het bestuursorgaan, zoals de gemeente, een integriteitsonderzoek laten doen. Daarin worden ook strafrechtelijke antecedenten van u en van betrokken derden bekeken. Zorg voor een volledig en controleerbaar dossier over uw financiering en uw zakelijke relaties.

Bij het afsluiten van een verzekering geldt een mededelingsplicht (artikel 7:928 BW). Verzwijgt u een strafrechtelijk verleden waarnaar uitdrukkelijk is gevraagd, dan kan de verzekeraar zich daar later op beroepen. Beantwoord zulke vragen dus juist, en beperk uw antwoord tot wat is gevraagd.

Welke rechten verliest u en welke niet?

Een veroordeling kost u niet automatisch uw burgerrechten. Ontzetting uit bepaalde rechten is een bijkomende straf die de rechter uitdrukkelijk moet opleggen, en alleen in de gevallen die de wet noemt.

Het gaat dan om rechten zoals het bekleden van ambten, het dienen bij de krijgsmacht, het kiesrecht en de uitoefening van bepaalde beroepen, genoemd in artikel 28 Sr. Het kiesrecht is het duidelijkste voorbeeld. Gedetineerden behouden in Nederland in beginsel hun stemrecht. Ontzetting daaruit komt zelden voor en vraagt een uitdrukkelijke beslissing van de rechter.

Wat wel breed doorwerkt, zijn de gevolgen voor uw beroep: een beroepsverbod als bijkomende straf, een rijontzegging, een tuchtrechtelijke maatregel of het niet krijgen van een VOG. Breng die gevolgen al tijdens de strafzaak in kaart. De rechter kan ze meewegen bij de strafoplegging, en een straf op maat voorkomt soms een blijvend gevolg voor uw loopbaan.

Wat werkt beter dan detentie?

Volgens de Rijksoverheid over het verminderen van recidive (geraadpleegd op 29 oktober 2026) steeg het recidivepercentage bij volwassenen van 33 naar 37 procent en bij jongeren van 25 naar 28 procent. Bij volwassenen die een werkstraf kregen of onder toezicht stonden, daalde het percentage juist. De cijfers komen uit de Recidivemonitor van het WODC, die alleen feiten telt die bij justitie bekend worden.

Die cijfers vergelijken wel verschillende groepen, want wie een gevangenisstraf krijgt, heeft vaak al een zwaarder verleden. Toch is de verklaring die in het beleid wordt gegeven herkenbaar: detentie doorbreekt werk, woning en netwerk, en juist die factoren remmen terugval.

Het sanctiestelsel bevat daarom instrumenten die de band met de samenleving in stand houden. De voorwaardelijke straf met bijzondere voorwaarden (artikel 14c Sr) koppelt een stok achter de deur aan bijvoorbeeld behandeling, een locatieverbod of een alcoholverbod. Elektronisch toezicht beperkt de vrijheid zonder iemand helemaal uit zijn omgeving te halen. En bij langere vrijheidsstraffen kan voorwaardelijke invrijheidstelling volgen, met voorwaarden en toezicht in de laatste fase.

De reclassering is in dit stelsel de spil. Zij adviseert de rechter vóór de zitting, houdt toezicht tijdens de proeftijd en begeleidt bij werk, wonen en schulden. Wat de reclassering precies doet, leest u in ons artikel over de rol van de reclassering in het strafproces. Ook in de VOG-zaak van 25 augustus 2026 woog de lage risico-inschatting van de reclassering zwaar.

Kan een veroordeling worden gewist?

Nee. Nederland kent geen procedure om een veroordeling uit de justitiële documentatie te wissen; de registratie verdwijnt pas als de bewaartermijn is verstreken. Gratie en herziening kunnen de gevolgen wel verzachten of de veroordeling ongedaan maken.

Wat kan gratie voor u betekenen?

Op grond van de Gratiewet kan de uitvoering van een straf geheel of gedeeltelijk worden kwijtgescholden of worden omgezet in een andere straf. Een gratieverzoek is geen verkapt hoger beroep. Het gaat niet om de vraag of de veroordeling terecht was, maar om omstandigheden die pas na de uitspraak zijn ontstaan of die de rechter niet kende. Denk aan een ernstige ziekte of een situatie waarin het uitvoeren van de straf geen redelijk doel meer dient. Over het verzoek adviseren het OM en de rechter die de straf oplegde.

Wanneer is herziening mogelijk?

Blijkt na een onherroepelijke uitspraak een nieuw gegeven dat de rechter niet kende en dat tot vrijspraak of een andere uitkomst had kunnen leiden, dan kan de Hoge Raad de zaak heropenen. Dat staat in artikel 457 van het Wetboek van Strafvordering. De drempel is hoog en de procedure duurt lang, maar het is de enige weg om een veroordeling zelf ongedaan te maken. Vervalt de veroordeling, dan vervalt ook de grondslag voor de registratie en voor de gevolgen die daarop zijn gebouwd.

Hoe bereidt u een nieuwe start voor?

Begin met inzage in uw justitiële documentatie, kies functies waarvoor het geregistreerde feit niet relevant is en verzamel bewijs van wat er sindsdien is veranderd. Pak ook uw schulden en uw inschrijving op een adres aan.

Weet u welke feiten er staan en welke terugkijktermijn geldt, dan vraagt u een VOG niet in het duister aan. Omdat Justis per screeningsprofiel beoordeelt, kan een feit dat voor de ene functie doorslaggevend is, voor een andere functie niet relevant zijn. Overleg zo nodig met de werkgever welk profiel wordt aangevraagd.

Verzamel tegelijk het materiaal dat u in een zienswijze nodig heeft: bewijs van opleiding, behandeling, vrijwilligerswerk en een stabiele woonsituatie, en verklaringen van mensen die uw ontwikkeling kunnen bevestigen. Een rapport van de reclassering of DJI over het recidiverisico is daarbij vaak het sterkste stuk.

Pak daarnaast de financiële kant aan. Schulden die tijdens detentie zijn opgelopen, blokkeren vaak elke andere stap. Boetes en schadevergoedingsmaatregelen uit de strafzaak blijven ook bij een schuldregeling in beginsel bestaan. Meld u bij de schuldhulpverlening van uw gemeente en breng eerst alle vorderingen in kaart. Zorg ten slotte dat u ingeschreven staat op een adres in de Basisregistratie Personen. Zonder inschrijving lopen een uitkering, de zorgverzekering en sollicitaties vast.

Hoe wij u bijstaan bij recidive en een VOG

• Wij staan u bij in een nieuwe strafzaak en zetten uw persoonlijke omstandigheden en het reclasseringsadvies tegenover een hogere strafeis.
• Wij toetsen of artikel 22b Sr een taakstraf uitsluit en of een vordering tot tenuitvoerlegging van een voorwaardelijke straf terecht is.
• Wij nemen met u uw justitiële documentatie door en rekenen de terugkijktermijn voor uw VOG-aanvraag uit.
• Wij stellen een zienswijze op tegen een voornemen tot weigering en voeren zo nodig bezwaar en beroep.
• Wij beoordelen of een gratieverzoek of een aanvraag tot herziening (artikel 457 Sv) zinvol is.

Recidive en rehabilitatie in vijf punten

• Herhaling van een soortgelijk misdrijf binnen vijf jaar kan het strafmaximum met een derde verhogen (artikel 43a Sr) en een taakstraf als enige straf uitsluiten (artikel 22b Sr).
• Een registratie in de justitiële documentatie betekent niet automatisch dat u geen VOG krijgt; Justis beoordeelt per functie.
• De terugkijktermijn is standaard vier jaar, voor jongeren onder de 23 twee jaar, en voor sommige functies en delicten langer of onbeperkt.
• Een weigering kan onevenredig zijn als het risico laag is en de gevolgen voor u groot zijn, zoals de rechtbank Amsterdam op 25 augustus 2026 oordeelde.
• Een veroordeling kan niet worden gewist; gratie en herziening zijn de enige bijzondere routes.

Veelgestelde vragen

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.