Samenlevingscontract: wat legt u vast en wanneer is het zinvol?

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Een samenlevingscontract is een schriftelijke overeenkomst tussen partners die (gaan) samenwonen, waarin u vastlegt wie wat betaalt, van wie spullen en vermogen zijn, hoe u met de woning omgaat en wat er gebeurt bij uit elkaar gaan of overlijden. Afspraken voor het geval van overlijden, zoals een verblijvingsbeding, werken alleen in een notarieel contract; ook voor partnerpensioen en de partnervrijstelling in de erfbelasting is meestal een notariële akte nodig. Het is geen huwelijk of geregistreerd partnerschap: de wet regelt voor samenwoners weinig.

Wat is een verblijvingsbeding?

Een verblijvingsbeding bepaalt dat gemeenschappelijke goederen bij overlijden zonder meer aan de langstlevende partner toekomen. Samenwoners hebben geen wettelijk erfrecht ten opzichte van elkaar; zie de uitleg van de Rijksoverheid over erfenissen.

Waarom en wanneer kiest u voor een samenlevingscontract?

Kies voor een samenlevingscontract zodra u samen een huishouden gaat voeren en zekerheid wilt over geld, spullen, woning en “wat als…”. Typische momenten: samen intrekken of een huis kopen, een verbouwing met ongelijke inbreng, kinderwens/gezinsuitbreiding, of wanneer bank of pensioenfonds om een notarieel contract vraagt. De wet regelt weinig voor samenwoners; u bent bijvoorbeeld niet automatisch elkaars erfgenaam. Een notarieel samenlevingscontract geeft duidelijkheid bij samenleven, uit elkaar gaan en overlijden, opent vaak partnerpensioen en secundaire arbeidsvoorwaarden, en biedt in de praktijk ruimere fiscale vrijstellingen.

Voordelen en nadelen: wat levert het op en wat niet?

Een samenlevingscontract geeft rust omdat u verwachtingen en geldzaken vooraf helder vastlegt. Zeker als u het notarieel vastlegt, levert het aantoonbare zekerheid en praktische voordelen op. Tegelijk blijft het geen huwelijk of geregistreerd partnerschap: sommige rechten hebt u dan niet automatisch en moet u extra regelen.

• Sterke zekerheid bij de notaris: afspraken gelden ook bij overlijden; vaak vereist door bank/pensioenfonds.
• Financiële en praktische voordelen: regelmatig ruimere fiscale vrijstellingen en toegang tot secundaire arbeidsvoorwaarden.
• Geen automatische erfenis: testament en/of verblijvingsbeding nodig; zelfgemaakt contract werkt niet bij overlijden.
• Kosten en beperkingen: notariskosten, en minder wettelijke bescherming dan huwelijk/partnerschap.

Wat legt u vast in een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract vertaalt uw dagelijkse leven naar heldere, afdwingbare afspraken over geld, spullen en wonen, plus duidelijke scenario’s voor uit elkaar gaan of overlijden. Zo voorkomt u discussies en creëert u voorspelbare zekerheid – liefde en legaliteit in balans.

• Huishoudkosten: verdeling van boodschappen en lasten (50/50 of naar inkomen).
• Spullen en huisdieren: wat is gezamenlijk, wat privé; wie krijgt wat bij breuk.
• Woning en verbouwingen: huur/koop/hypotheek en toedeling bij breuk; vergoeding bij investering in andermans woning.
• Bij overlijden: verblijvingsbeding voor gezamenlijke zaken (en woning); notaris verplicht. Persoonlijke spullen via testament.
• Beëindigen: hoe zegt u het contract op (bijv. per aangetekende brief).

Wat regelt u voor de woning?

Leg in uw samenlevingscontract vast wat geldt voor huur of koop: wie staat op het huur- of koopcontract, hoe u huur of hypotheek en onderhoud verdeelt, en wat er gebeurt bij uit elkaar gaan (verkoop, overname, termijn van ontruiming). Bij koop legt u ook inbreng van eigen geld en eigendomsverhouding vast. Let op: een bank kan een notarieel samenlevingscontract verlangen.

• Woonrecht en gebruik: wie mag blijven wonen en hoe lang bij breuk.
• Hypotheek en lasten: verdeling van rente, aflossing, VvE/onderhoud en verzekeringen.
• Verbouwingen: vergoeding bij investering in andermans woning en waardestijging.
• Familiegeld: label leningen/schenkingen (bedrag, rente/terugbetaling) zwart-op-wit.
• Huurwoning: wie is (mede)huurder en wie zet het huurcontract voort bij einde samenwoning.

Wat regelt u voor het geval van overlijden?

Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap bent u niet automatisch elkaars erfgenaam. Regel daarom twee zaken: een notarieel verblijvingsbeding voor gezamenlijke spullen (en eventueel de woning) en een testament voor persoonlijke bezittingen en vermogen. Een notarieel samenlevingscontract is bovendien vaak vereist om partnerpensioen aan te vragen. Let op: bij overlijden eindigt het samenlevingscontract; wat u hebt vastgelegd in bedingen en testament bepaalt dan de uitkomst.

• Verblijvingsbeding (notarieel): partner krijgt gezamenlijke goederen; alleen voor gezamenlijke zaken zoals meubels, auto en woning; eventuele vergoeding aan erfgenamen kunt u afspreken.
• Testament: nodig voor persoonlijke spullen en om elkaar tot erfgenaam te benoemen.
• Partnerpensioen: veel pensioenfondsen en werkgevers eisen een notarieel samenlevingscontract en aanmelding als partner.

Hoe regelt u geldzaken, belasting en toeslagen?

Leg vast hoe uw dagelijkse lasten, sparen en grote uitgaven werken, wat gezamenlijk is en wat privé blijft, en hoe u verrekeningen doet. Een notarieel samenlevingscontract biedt sterk bewijs, opent vaak ruimere belastingvrijstellingen en is geregeld voorwaarde voor partnerregelingen. Check bovendien of uw toeslagen moeten worden aangepast zodra u gaat samenwonen of afspraken wijzigt.

• Huishoudkosten: verdelen (50/50 of naar inkomen) en periodiek herijken.
• Rekeningen en sparen: gezamenlijke/privérekening, maandelijkse storting en noodbuffer.
• Leningen en schulden: vastleggen wie aansprakelijk is; familiegeld als lening/schenking labelen.
• Fiscale aandachtspunten: vaak grotere vrijstellingen; toeslagen controleren en zo nodig aanpassen.
• Bewijs en verrekening: bonnetjes/overzichten bewaren; afspraken over terugbetaling en waardestijging opnemen.

Zelf opstellen of via de notaris: hoe pakt u het aan?

Zelf een samenlevingscontract opstellen mag, maar die afspraken gelden niet bij overlijden en bieden minder sterk bewijs. Een notarieel contract is vereist voor een verblijvingsbeding, wordt vaak gevraagd door bank of pensioenfonds en geeft juist dan extra zekerheid.

1. Bepaal onderwerpen: kosten, spullen, woning, uit elkaar, overlijden.
2. Check eisen bank/pensioen en wens voor verblijvingsbeding (→ notaris).
3. Verzamel cijfers: eigendom, inbreng, leningen, verbouwingskosten.
4. Schrijf een concept of plan een intake bij de notaris.
5. Finaliseer en teken; notarieel geeft werking bij overlijden en sterker bewijs.
6. Archiveer, meld partner bij pensioen/bank/werkgever, herzie bij mijlpalen; stopt automatisch bij overlijden, huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Wat kost een samenlevingscontract en hoe lang duurt het?

De kosten van een samenlevingscontract verschillen per notaris. Sommige kantoren werken met uurtarieven, andere met een vaste prijs; vraag altijd vooraf een gespecificeerde offerte. Hebt u een laag inkomen, dan kunt u via de Kamer voor het notariaat een notaris laten aanwijzen; in 2025 betaalt u dan € 1.016 voor het contract. Let op: dat is niet altijd goedkoper dan zelf een notaris kiezen. De doorlooptijd hangt vooral af van beschikbaarheid en hoe compleet uw gegevens zijn—plan dus tijdig, zeker als bank of pensioenfonds het contract eist.

Hoe beëindigt u een samenlevingscontract?

Kijk eerst wat uw contract zegt over beëindigen: vaak moet één partner per aangetekende brief opzeggen, of eindigt het bij apart gaan wonen. Een samenlevingscontract stopt bovendien automatisch bij overlijden, huwelijk of geregistreerd partnerschap. Verdeel daarna volgens de gemaakte afspraken spullen, geld en de woning, en leg eventuele alimentatie-afspraken helder vast.

• Beëindigen volgens clausule: volg de opzegmethode (bijv. aangetekende brief) en bewaar bewijs.
• Verdelen van spullen/geld: hanteer de inventaris- en verrekenafspraken, inclusief inbreng en verbouwingen.
• Woning regelen: verkoop/uitkoop bij koop; voortzetting bij huur zoals vooraf afgesproken.
• Schulden en rekeningen: maak een eindafrekening en documenteer overdrachten/terugbetalingen.
• Partneralimentatie: spreek expliciet af of, hoeveel en hoe lang; samenwoners hebben dit niet automatisch zoals bij huwelijk/partnerschap.

Wat geldt bij een vriend, familielid of internationale relatie?

U mag ook een samenlevingscontract sluiten met een vriend of familielid met wie u een huishouden voert; de kern blijft hetzelfde: duidelijke afspraken over geld, spullen en wonen. Heeft u een internationale relatie of kinderen? Leg dan extra helder vast wat geldt tijdens samenwonen, bij uit elkaar gaan en bij overlijden, liefst notarieel waar dat vereist is.

• Vriend of familielid: toegestaan, maar alleen met 1 persoon; zelf opstellen of via de notaris.
• Overlijden regelen: voor een verblijvingsbeding moet u naar de notaris; persoonlijke spullen via testament.
• Instellingen en pensioen: bank/pensioenfonds vragen vaak een notarieel samenlevingscontract.
• Kinderen: maak een ouderschapsplan en neem afspraken over zorg en kosten in het contract op.

Wat is het verschil met huwelijk en geregistreerd partnerschap?

Bij huwelijk en geregistreerd partnerschap regelt de wet onder meer erfrecht, alimentatie en verdeling; bij een samenlevingscontract geldt alleen wat u zelf afspreekt.

Twijfelt u tussen samenlevingscontract, huwelijk of geregistreerd partnerschap? Denk dan in termen van hoeveel de wet al voor u regelt. Een samenlevingscontract is flexibel en praktisch, maar geeft minder automatische rechten. Huwelijk en geregistreerd partnerschap brengen juist veel wettelijke plichten en bescherming mee. Kies wat past bij uw behoefte aan zekerheid, vrijheid en formaliteit.

• Erfrecht: samenwoners zijn niet automatisch erfgenaam; regel dit via testament. Bij huwelijk/partnerschap wél automatisch.
• Pensioen/werkgeversregelingen: voor partnerpensioen en voorzieningen vragen instellingen vaak een notarieel samenlevingscontract.
• Rechten en plichten: huwelijk/partnerschap kent uitgebreide wettelijke regels; samenwoners moeten afspraken zelf vastleggen.
• Einde relatie: samenlevingscontract eindigt volgens contract (en automatisch bij overlijden, trouwen of partnerschap); huwelijk/partnerschap via (ont)binding/scheiding.

Welke fouten maken samenwoners vaak?

De meeste problemen ontstaan niet door slechte wil, maar door onduidelijke of onvolledige afspraken. Deze valkuilen zien we het vaakst bij samenlevingscontracten—en zo voorkomt u ze zonder de romantiek te verliezen.

• Zelfgemaakt i.p.v. notarieel waar nodig: geldt niet bij overlijden; bank/pensioen eisen vaak notarieel—meld uw partner direct aan.
• Geen testament/verblijvingsbeding: u bent geen erfgenaam; beding werkt alleen voor gezamenlijke spullen/woning.
• Verbouwingen niet geregeld: spreek vergoeding af bij investering in andermans woning.
• Woning bij breuk onduidelijk: leg toedeling huur/koop, uitkoop/verkoop en ontruimingstermijn vast.
• Toeslagen niet aangepast: check en actualiseer bij (gaan) samenwonen of wijzigingen.
• Geen heldere beëindigingsclausule: neem aangetekende-brief-procedure op en bewaar bewijs; weet dat het contract automatisch eindigt bij overlijden, huwelijk of partnerschap.

Wat kunnen wij voor u doen bij een samenlevingscontract?

Vanuit onze praktijk familierecht helpen wij samenwoners onder meer met het volgende:

• Wij beoordelen uw bestaande samenlevingscontract en wijzen op ontbrekende afspraken, zoals een verblijvingsbeding of een opzegregeling.
• Wij stellen een concept op met uw afspraken, dat de notaris kan gebruiken voor de notariële akte.
• Wij rekenen bij uit elkaar gaan de verdeling van de woning, de inbreng en de verbouwingskosten na op basis van uw contract.
• Wij beoordelen of u een vergoeding kunt vorderen voor uw investering in de woning van uw ex-partner.
• Wij stellen bij kinderen een ouderschapsplan op voor als u uit elkaar gaat (art. 1:247a BW).
• Wij voeren de onderhandelingen met (de advocaat van) uw ex-partner.

Samengevat

Een samenlevingscontract vertaalt liefde naar duidelijke afspraken over geld, spullen en wonen. Omdat de wet voor samenwoners weinig regelt, biedt vooral een notarieel contract zekerheid, sterk bewijs en vaak toegang tot partnerpensioen. Leg woning (huur/koop/verbouwingen), kostenverdeling, uit elkaar gaan en overlijden vast; combineer bij overlijden een verblijvingsbeding met een testament. Houd fiscale aandachtspunten en toeslagen bij en actualiseer afspraken bij grote levensmomenten.

• Minder gedoe later: leg verwachtingen en verdeling nu vast.
• Notarieel is sleutel: vereist voor verblijvingsbeding en vaak door bank/pensioen.
• Woning helder regelen: eigendom, inbreng en vergoedingen expliciet opnemen.
• Overlijden afdekken: testament en partnerpensioen-aanmelding niet vergeten.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.