Samenlevingscontract: wat legt u vast en wanneer is het zinvol

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Een samenlevingscontract is een schriftelijke overeenkomst tussen partners die (gaan) samenwonen. U legt erin vast wie wat betaalt, van wie spullen en vermogen zijn, hoe u met de woning omgaat en wat er gebeurt bij uit elkaar gaan of overlijden. De belangrijkste kanttekening: afspraken voor het geval van overlijden, zoals een verblijvingsbeding, legt u in de praktijk vast in een notariële akte, en ook pensioenfondsen vragen meestal een notarieel contract.

Een samenlevingscontract is geen huwelijk of geregistreerd partnerschap. De wet regelt voor samenwoners weinig: u bent bijvoorbeeld niet automatisch elkaars erfgenaam, zie de uitleg van de Rijksoverheid over erven.

Wanneer is een samenlevingscontract zinvol?

Kies voor een samenlevingscontract zodra u samen een huishouden gaat voeren en zekerheid wilt over geld, spullen en de woning. Typische momenten zijn:

• samen intrekken of samen een huis kopen;
• een verbouwing of aflossing met ongelijke inbreng;
• een kinderwens of gezinsuitbreiding;
• een pensioenfonds of werkgever die een notarieel contract vraagt voor partnerpensioen.

Zelf opgesteld of notarieel: wat is het verschil?

Zelf een samenlevingscontract opstellen mag; een onderhandse overeenkomst is geldig. Een notariële akte levert tussen partijen dwingend bewijs op van wat erin staat (artikel 157 Rv) en is in de praktijk de vorm voor afspraken die bij overlijden moeten werken.

Een notarieel contract kan ook fiscale gevolgen hebben, bijvoorbeeld voor fiscaal partnerschap en erfbelasting. Daarover adviseren wij niet; laat dat beoordelen door een fiscalist of de notaris. Zie ook wat een contract rechtsgeldig maakt.

Wat legt u vast in een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract vertaalt uw dagelijkse leven naar afdwingbare afspraken over geld, spullen en wonen, plus duidelijke scenario’s voor uit elkaar gaan of overlijden.

• Huishoudkosten: verdeling van boodschappen en lasten, gelijk of naar inkomen.
• Spullen en huisdieren: een inventarislijst van wat gezamenlijk en wat privé is, en wie wat krijgt bij een breuk.
• Woning en verbouwingen: huur, koop of hypotheek, toedeling bij een breuk, en vergoeding bij investering in de woning van de ander.
• Overlijden: een verblijvingsbeding voor gezamenlijke zaken; persoonlijke spullen via een testament.
• Beëindigen: hoe u het contract opzegt, bijvoorbeeld per aangetekende brief.

Welke afspraken maakt u over de woning?

Leg vast wie op het huur- of koopcontract staat, hoe u huur of hypotheek en onderhoud verdeelt, en wat er gebeurt bij uit elkaar gaan: verkoop, overname en een termijn om te verhuizen. Bij koop legt u ook de inbreng van eigen geld en de eigendomsverhouding vast. Zonder andere afspraak bent u bij gezamenlijke koop ieder voor de helft eigenaar (artikel 3:166 BW).

• Woonrecht en gebruik: wie mag blijven wonen en hoe lang bij een breuk.
• Hypotheek en lasten: verdeling van rente, aflossing, VvE-bijdrage, onderhoud en verzekeringen.
• Verbouwingen: vergoeding bij investering in de woning van de ander en deling in waardestijging.
• Familiegeld: leg vast of geld van ouders een lening of schenking is, met bedrag, rente en terugbetaling.
• Huurwoning: wie (mede)huurder is en wie het huurcontract voortzet als de samenwoning eindigt.

Hoe zwaar de leveringsakte weegt, bleek bij de rechtbank Rotterdam op 5 juni 2024. Een man stelde dat hij na levering van zijn aandeel aan de vrouw in de onderlinge verhouding mede-eigenaar was gebleven. De rechtbank volgde dat niet: de leveringsakte was beslissend en de afwijkende afspraak was onvoldoende onderbouwd. Ook gaf de samenlevingsovereenkomst hem geen recht op de helft van haar spaargeld, omdat daarin niets over gezamenlijk vermogen stond (ECLI:NL:RBROT:2024:5245).

Wat regelt u voor het geval van overlijden?

Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap bent u niet automatisch elkaars erfgenaam. Regel daarom twee zaken: een notarieel verblijvingsbeding voor gezamenlijke spullen en eventueel de woning, en een testament voor persoonlijke bezittingen en vermogen. Bij overlijden eindigt het samenlevingscontract; wat u in bedingen en testament heeft vastgelegd, bepaalt dan de uitkomst.

• Verblijvingsbeding: gemeenschappelijke goederen gaan bij overlijden naar de langstlevende. U kunt afspreken of de langstlevende de erfgenamen een vergoeding betaalt (om baat) of niet (om niet).
• Testament: nodig voor persoonlijke spullen en om elkaar tot erfgenaam te benoemen. Kinderen houden recht op hun legitieme portie.
• Partnerpensioen: veel pensioenfondsen eisen een notarieel samenlevingscontract en aanmelding als partner.

Dat een oud contract nog steeds werkt, liet de rechtbank Rotterdam zien op 2 april 2025. Een dochter van de overledene betwistte het verblijvingsbeding in een notariële samenlevingsovereenkomst uit 1996. Volgens haar was het contract vóór het overlijden beëindigd en was het beding om baat. De rechtbank oordeelde dat het contract niet was beëindigd en dat het beding om niet was: de woning en de inboedel gingen naar de partner (ECLI:NL:RBROT:2025:4803). Wilt u dat een beding vervalt, zeg het contract dan aantoonbaar op.

Hoe regelt u geldzaken en toeslagen?

Leg vast hoe dagelijkse lasten, sparen en grote uitgaven werken, wat gezamenlijk is en wat privé blijft, en hoe u verrekent. Check bovendien bij de Belastingdienst of uw toeslagen moeten worden aangepast zodra u gaat samenwonen.

• Huishoudkosten: verdelen, gelijk of naar inkomen, en periodiek herijken.
• Rekeningen en sparen: gezamenlijke of privérekening, maandelijkse storting en buffer. Staat er niets over gezamenlijk vermogen in het contract, dan blijft spaargeld van degene op wiens naam het staat.
• Leningen en schulden: vastleggen wie aansprakelijk is en wanneer een lening opeisbaar wordt.
• Bewijs en verrekening: bewaar bankafschriften en overzichten; neem afspraken over terugbetaling en waardestijging op.

Hoe komt een samenlevingscontract tot stand?

1. Bepaal de onderwerpen: kosten, spullen, woning, uit elkaar gaan, overlijden.
2. Check de eisen van bank en pensioenfonds en of u een verblijvingsbeding wilt; zo ja, dan gaat u naar de notaris.
3. Verzamel cijfers: eigendom, inbreng, leningen, verbouwingskosten.
4. Schrijf een concept of plan een intake bij de notaris; vraag vooraf een offerte, want tarieven verschillen per kantoor.
5. Teken het contract en meld uw partner aan bij pensioenfonds en werkgever.
6. Herzie het bij mijlpalen zoals een huis, kinderen of een erfenis.

Hoe beëindigt u een samenlevingscontract?

Kijk eerst wat uw contract zegt over beëindigen: vaak moet één partner per aangetekende brief opzeggen, of eindigt het bij apart gaan wonen. Een samenlevingscontract stopt bovendien bij overlijden, huwelijk of geregistreerd partnerschap. Verdeel daarna volgens de afspraken spullen, geld en de woning.

• Beëindigen volgens de clausule: volg de opzegmethode en bewaar het bewijs; de Rotterdamse zaak uit 2025 laat zien waarom.
• Verdelen van spullen en geld: gebruik de inventaris en de verrekenafspraken, inclusief inbreng en verbouwingen.
• Woning regelen: verkoop of uitkoop bij koop; voortzetting bij huur zoals afgesproken.
• Schulden en rekeningen: maak een eindafrekening en leg terugbetalingen vast.
• Partneralimentatie: samenwoners hebben geen wettelijke alimentatieplicht; alleen wat u expliciet afspreekt, geldt.

Wat geldt bij een vriend, familielid, kinderen of internationale relatie?

U mag ook een samenlevingscontract sluiten met een vriend of familielid met wie u een huishouden voert. Heeft u kinderen, stel dan bij een breuk een ouderschapsplan op; ongehuwde ouders met gezamenlijk gezag die hun samenleving beëindigen, zijn daartoe verplicht (artikel 1:247a BW). Bij een internationale relatie laat u de notaris nagaan welk recht op de afspraken van toepassing is. Meer over afronden bij een breuk leest u bij veilig uit elkaar gaan.

Samenlevingscontract, huwelijk of geregistreerd partnerschap?

Bij huwelijk en geregistreerd partnerschap regelt de wet onder meer erfrecht, alimentatie en verdeling; bij een samenlevingscontract geldt alleen wat u zelf afspreekt. Twijfelt u, lees dan over de keuze tussen samenwonen en huwelijk of geregistreerd partnerschap.

Welke fouten maken samenwoners vaak?

• Zelfgemaakt waar notarieel nodig is: geen verblijvingsbeding en geen partnerpensioen.
• Geen testament: een verblijvingsbeding werkt alleen voor gezamenlijke zaken.
• Verbouwingen niet geregeld: zonder afspraak is een vergoeding voor investering in de woning van de ander moeilijk te krijgen.
• Leveringsakte en contract spreken elkaar tegen: de akte weegt zwaar, zoals in de Rotterdamse zaak van 2024.
• Geen heldere opzegging: een niet-opgezegd contract kan na jaren nog gelden.

Hoe wij samenwoners bijstaan

Vanuit onze praktijk familierecht helpen wij samenwoners onder meer met het volgende:

• Wij beoordelen uw bestaande samenlevingscontract en wijzen op ontbrekende afspraken, zoals een verblijvingsbeding of een opzegregeling.
• Wij stellen een concept op met uw afspraken, dat de notaris kan gebruiken voor de notariële akte.
• Wij rekenen bij uit elkaar gaan de verdeling van de woning, de inbreng en de verbouwingskosten na op basis van uw contract.
• Wij voeren de onderhandelingen met (de advocaat van) uw ex-partner en procederen zo nodig.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.