Uit elkaar met een samenlevingscontract: beëindiging en verdeling

Gepubliceerd op 21 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Uit elkaar gaan met een samenlevingscontract verloopt buiten de rechter om. U beëindigt de overeenkomst zoals het contract dat zelf voorschrijft, meestal met een schriftelijke opzegging en met inachtneming van de afgesproken termijn. De belangrijkste uitzondering betreft de kinderen: heeft u samen het gezag, dan schrijft de wet een ouderschapsplan en kinderalimentatie voor.

Er is geen inschrijving bij de burgerlijke stand nodig en er ontstaat geen wettelijke partneralimentatie. De verdeling van uw bezittingen volgt uw contract en het gewone vermogensrecht. Die eenvoud is tegelijk het risico: omdat geen rechter meekijkt, blijven fouten vaak jaren onopgemerkt. Denk aan een hypotheek waarvoor u nog hoofdelijk aansprakelijk bent, een investering in de woning van uw ex zonder vergoedingsrecht, of een gezagsregeling die niet blijkt te bestaan.

Hoe beëindigt u een samenlevingscontract?

U volgt de beëindigingsbepaling in uw contract en zegt schriftelijk op. Een rechter of de gemeente is daarvoor niet nodig.

Vrijwel elk samenlevingscontract bevat een bepaling die aangeeft hoe en met welke termijn u kunt opzeggen. Vaak mag dat eenzijdig, met een termijn van enkele weken tot enkele maanden. Volg die bepaling nauwkeurig. Zegt u op zonder de afgesproken vorm, dan kan de opzegging later ter discussie komen te staan. Dat heeft gevolgen voor het moment waarop verplichtingen eindigden, zoals het delen van de kosten van de huishouding.

Zeg op met bewijs van verzending en ontvangst, bijvoorbeeld met een aangetekende brief. Vermeld in de brief:

• de datum waarop de samenleving eindigt of is geëindigd;
• de bepaling in het contract waarop u zich beroept;
• het verzoek om schriftelijke bevestiging.

Die datum telt ook voor uw inschrijving in de basisregistratie personen, voor toeslagen en voor de vraag tot wanneer u nog gezamenlijke kosten deelt.

Breng de notaris die het contract heeft opgesteld op de hoogte, zeker als er een koopwoning of een verblijvingsbeding bij betrokken is. Legt u samen afspraken vast over de afwikkeling, dan kan een notariële akte praktisch zijn. Zo’n akte levert een executoriale titel op (art. 430 Rv). Daarmee kan nakoming zo nodig direct worden afgedwongen, zonder eerst een procedure te voeren.

Wat regelt de wet wel en niet voor samenwoners?

Veel minder dan mensen aannemen. Samenwonen schept geen vermogensrechtelijke band, ook niet als u lang samenwoont of kinderen heeft.

Er ontstaat geen gemeenschap van goederen, geen wettelijke verdeling bij helfte en geen onderhoudsplicht tussen de partners. Wat u samen heeft, heeft u alleen samen als u het ook samen heeft verkregen. Wat een van u alleen kocht en betaalde, blijft van die persoon.

De Hoge Raad bevestigde die scheidslijn op 10 mei 2019. Een vrouw had de verbouwing van de woning van haar partner betaald, zonder huwelijk of samenlevingscontract. De regels over vergoedingsrechten tussen echtgenoten (art. 1:87 BW) gelden niet overeenkomstig voor samenwoners. Een vergoeding kan alleen volgen uit een afspraak, onverschuldigde betaling, ongerechtvaardigde verrijking of, in bijzondere omstandigheden, de redelijkheid en billijkheid. Omdat geen afspraak was aangetoond en de man niet was verrijkt, kreeg de vrouw niets (ECLI:NL:HR:2019:707).

Het samenlevingscontract vult die leemte, maar alleen voor zover het reikt. Staat er niets in over vergoedingsrechten, de verdeling van de overwaarde of een bijdrage in de kosten van de huishouding, dan valt u terug op het algemene vermogensrecht. Wat er ontbreekt als u helemaal niets heeft vastgelegd, leest u in ons artikel over samenwonen zonder samenlevingscontract. De verschillen met het huwelijk staan in ons artikel over samenlevingscontract versus huwelijk.

Hoe verdeelt u wat u samen heeft?

Alles wat op beider naam staat of samen is verkregen, valt in een eenvoudige gemeenschap (art. 3:166 BW). Ieder van u heeft daarin een aandeel; zonder aanwijzingen voor iets anders zijn die aandelen gelijk. Ieder van u kan op elk moment verdeling vorderen (art. 3:178 BW). Komt u er samen niet uit, dan kan de rechter de wijze van verdeling bepalen (art. 3:185 BW), bijvoorbeeld door toedeling aan een van beiden tegen vergoeding, of door verkoop.

Maak eerst een feitelijk overzicht:

• welke goederen op naam van wie staan;
• wie wat heeft betaald, en uit welke middelen;
• welke schulden op wiens naam staan.

Bankafschriften, aankoopbewijzen en de aktes van de woning zijn hierbij belangrijker dan herinneringen. Zonder die onderbouwing loopt u bij discussies over de inboedel of een auto snel vast op bewijsproblemen. Welke kwesties in de praktijk het meest spelen, leest u in ons artikel over de kleine maar grote kwesties bij een scheiding.

Voor schulden geldt dat de verhouding met de schuldeiser iets anders is dan de verhouding tussen u beiden. Staat een lening op beider naam, dan kan de bank ieder van u voor het hele bedrag aanspreken. Een interne afspraak dat een van beiden aflost, ontslaat de ander niet tegenover de kredietverstrekker. Daarvoor is instemming van die schuldeiser nodig.

Wat gebeurt er met de koopwoning en de hypotheek?

Staat de woning op beider naam, dan zijn er drie routes:

• verkopen en de opbrengst verdelen naar verhouding van de aandelen;
• een van beiden neemt het aandeel van de ander over tegen vergoeding;
• u blijft tijdelijk samen eigenaar, met duidelijke afspraken over lasten en verkoop.

De vaak gehoorde regel dat degene die blijft de helft van de waarde moet uitkeren, klopt alleen als de aandelen echt gelijk zijn en er geen vergoedingsrechten spelen. Heeft een van u bij de aankoop meer ingebracht, dan kan dat een vordering op de ander opleveren. In een zaak over een stel dat eerst samen een woning kocht en later trouwde, ging de Hoge Raad op 21 maart 2025 uit van zulke vorderingen over en weer: de man had de koopsom betaald, de vrouw een deel van de verbouwingslening afgelost. Die vorderingen vielen niet in de latere huwelijksgemeenschap (ECLI:NL:HR:2025:436).

De hypotheek is een afzonderlijke horde. Zolang u beiden hoofdelijk aansprakelijk bent, blijft u dat, ook als u vertrekt en de ander alle lasten betaalt. Ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid vereist toestemming van de geldverstrekker, en die geeft de bank alleen als de blijvende partner de financiering zelfstandig kan dragen. Regel dat ontslag voordat u de sleutel inlevert.

Let ook op investeringen uit eigen middelen, zoals een schenking of eigen spaargeld in de aankoop of verbouwing. Zonder afspraak daarover in het samenlevingscontract of een aparte akte is een vergoedingsrecht na het arrest van 2019 allerminst vanzelfsprekend. Over de fiscale gevolgen van een uitkoop, zoals de eigenwoningreserve en de hypotheekrenteaftrek, laat u zich adviseren door een fiscalist.

Wat als u samen een huurwoning heeft?

Dan hangt alles af van de naam op het huurcontract en van het medehuurderschap. Samenwoners worden niet vanzelf medehuurder; dat moet u aanvragen.

Echtgenoten en geregistreerd partners zijn van rechtswege medehuurder. Samenwoners moeten het medehuurderschap samen met de huurder aanvragen bij de verhuurder (art. 7:267 BW). Voorwaarde is dat u in de woning uw hoofdverblijf heeft en met de huurder een duurzame gemeenschappelijke huishouding voert. Heeft die situatie minder dan twee jaar geduurd, dan wordt een verzoek in beginsel afgewezen. Stemt de verhuurder niet binnen drie maanden in, dan kunt u de kantonrechter vragen het medehuurderschap toe te kennen.

Bent u beiden huurder of medehuurder en gaat u uit elkaar, dan kunt u de kantonrechter vragen te bepalen wie de huur voortzet. Is maar een van u huurder en heeft de ander nooit medehuurderschap gekregen, dan heeft die ander in beginsel geen aanspraak op de woning. U voorkomt die verrassing door het medehuurderschap tijdens de relatie te regelen.

Vertrekt een van beiden, meld dat dan schriftelijk bij de verhuurder en vraag om bevestiging van de gewijzigde tenaamstelling. Zonder die bevestiging blijft u aansprakelijk voor de huur. Meer leest u in ons artikel over een scheiding met een gezamenlijke huurwoning.

Heeft u recht op partneralimentatie?

Niet van rechtswege. De wettelijke onderhoudsplicht na het einde van de relatie geldt voor echtgenoten en geregistreerd partners (art. 1:157 BW). Voor samenwoners bestaat zij niet, hoe lang u ook heeft samengewoond en ook als een van u minder is gaan werken voor het gezin.

Een alimentatiebeding in het samenlevingscontract is wel afdwingbaar. Staat erin dat de partner met het hoogste inkomen gedurende een bepaalde periode een bijdrage betaalt, dan is dat een gewone contractuele verplichting. Leg bij zo’n afspraak vast om welk bedrag het gaat, voor welke duur, of het wordt geïndexeerd en wanneer het eindigt, bijvoorbeeld bij een nieuwe samenwoning. Meer leest u in ons artikel over alimentatie bij een samenlevingscontract.

Een vrijwillig afgesproken bijdrage wordt fiscaal anders behandeld dan partneralimentatie na een echtscheiding. Laat dat vooraf toetsen door een fiscalist.

Wat moet u regelen voor de kinderen?

Controleer eerst of u samen het gezag heeft. Sinds 1 januari 2023 ontstaat gezamenlijk gezag van rechtswege als een ongehuwde partner het kind erkent. Die regel werkt niet terug. Is uw kind vóór 1 januari 2023 erkend, dan heeft u gezamenlijk gezag alleen als u dat destijds heeft laten aantekenen in het gezagsregister. Controleer dat bij de rechtbank voordat u afspraken maakt.

Oefent u samen het gezag uit, dan bent u verplicht een ouderschapsplan op te stellen als u de samenleving beëindigt (art. 1:247a BW). Daarin legt u vast:

• hoe u de zorg en opvoeding verdeelt;
• hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke beslissingen;
• hoe u de kosten van de kinderen draagt.

Anders dan bij een echtscheiding hoeft dat plan niet bij de rechtbank te worden ingediend, en de wet stelt er geen vaste termijn voor. Maak het toch voordat u feitelijk uit elkaar gaat.

Kinderalimentatie is wel een wettelijke verplichting. Beide ouders dragen naar draagkracht bij in de kosten van verzorging en opvoeding, tot het kind 21 jaar wordt (art. 1:395a BW). Komt u er niet uit, dan stelt de rechter het bedrag vast. Hoe een gelijkwaardige zorgverdeling werkt, leest u in ons artikel over co-ouderschap.

Welke instanties moet u informeren?

Begin bij de gemeente. Wie verhuist, wijzigt zijn inschrijving in de basisregistratie personen. Die datum werkt door in toeslagen, gemeentelijke heffingen en de vraag vanaf wanneer u niet langer als partners wordt aangemerkt. Een te late melding kan tot terugvorderingen leiden.

Informeer daarnaast de hypotheekverstrekker of verhuurder, de bank voor gezamenlijke rekeningen en creditcards, de zorgverzekeraar en andere verzekeraars, en uw pensioenuitvoerder. Dat laatste wordt het vaakst vergeten: een aanmelding voor partnerpensioen blijft bestaan zolang u de beëindiging niet doorgeeft.

Het fiscale partnerschap eindigt niet automatisch op de dag dat de relatie eindigt; laat dat door een fiscalist beoordelen. Wilt u een testament of een verblijvingsbeding aanpassen, dan is de notaris het aangewezen adres. Loop ten slotte uw afschriften van de laatste twaalf maanden door en zet bij elke terugkerende post wie die na de beëindiging betaalt.

Welke fouten kosten later het meeste geld?

De duurste fout is vertrekken uit de woning zonder ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. U betaalt dan geen woonlasten meer, maar draagt wel het volledige risico, en het beperkt uw eigen mogelijkheden voor een nieuwe hypotheek. Andere fouten die vaak voorkomen:

• het contract niet formeel beëindigen, zodat afspraken over kostenverdeling of een verblijvingsregeling doorlopen;
• vergoedingsrechten niet vastleggen, zodat u na het arrest van 2019 met lege handen staat zodra de ander een afspraak betwist;
• uitgaan van gezamenlijk gezag dat er niet is, wat vaak pas blijkt als een school of arts om toestemming vraagt;
• mondeling afwikkelen, zodat de discussie over wie wat kreeg jaren later terugkomt.

Leg daarom de verdeling, de woning, de schulden, eventuele vergoedingen en de datum van beëindiging vast in een schriftelijke beëindigingsovereenkomst die u beiden ondertekent.

Hoe helpen wij bij de afwikkeling van een samenlevingscontract?

Als familierechtadvocaat helpen wij u de beëindiging zorgvuldig af te wikkelen:

• uw samenlevingscontract beoordelen en de opzegging en een beëindigingsovereenkomst opstellen;
• in kaart brengen wat gemeenschappelijk is (art. 3:166 BW) en zo nodig verdeling bij de rechter vorderen (art. 3:185 BW);
• een vergoedingsrecht voor een investering in de woning onderbouwen of betwisten;
• bij een huurwoning de kantonrechter vragen wie de huur voortzet, of medehuurderschap toe te kennen (art. 7:267 BW);
• het ouderschapsplan opstellen en de kinderalimentatie berekenen.

In het kort

• U beëindigt een samenlevingscontract zelf, schriftelijk en volgens de bepaling in het contract; een rechter is niet nodig.
• Samenwoners hebben geen wettelijke gemeenschap van goederen en geen wettelijke partneralimentatie.
• Vergoedingsrechten tussen echtgenoten gelden niet voor samenwoners (HR 10 mei 2019); zonder afspraak is een investering moeilijk terug te krijgen.
• Regel het ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hypotheek voordat u vertrekt.

Veelgestelde vragen

Kan ik het samenlevingscontract eenzijdig beëindigen als het contract daar niets over zegt?

Ontbreekt een opzeggingsbepaling, dan eindigt de overeenkomst in beginsel met onderlinge instemming, of doordat de grondslag ervan, de samenleving, is weggevallen. Zeg ook dan schriftelijk op en bewaar het bewijs van verzending.

Wat als mijn verblijfsrecht van mijn partner afhangt?

Een verblijfsvergunning die afhangt van uw relatie kan bij het einde van die relatie worden ingetrokken. Er bestaan uitzonderingen, onder meer bij een langer verblijf of bij bijzondere omstandigheden. Meer leest u bij verblijfsrecht bij relatiebeëindiging.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.