Scheiden van een partner met psychische problemen: wat regelt de wet?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

U kunt scheiden van een partner met psychische problemen op dezelfde wettelijke grond als elke andere echtgenoot: duurzame ontwrichting van het huwelijk, ook als uw partner niet meewerkt. De psychische problemen spelen wel een rol bij de afspraken over kinderen, alimentatie en de vraag of uw partner zelf rechtsgeldig kan instemmen met een convenant.

Een scheiding waarbij psychische problemen meespelen, verloopt vaak anders dan een gewone scheiding. Gesprekken kunnen onvoorspelbaar verlopen, en u kunt worstelen met schuldgevoel of zorgen over uw partner. Hieronder leest u wat de wet regelt, welke beschermingsmaatregelen er zijn en hoe u de procedure zorgvuldig aanpakt.

Mag u scheiden als uw partner psychische problemen heeft?

Ja. Voor een echtscheiding is alleen nodig dat het huwelijk duurzaam ontwricht is (artikel 1:151 BW); de rechter onderzoekt niet wie schuld heeft en de psychische problemen van uw partner vormen geen beletsel.

U kunt de scheiding samen aanvragen met een gemeenschappelijk verzoek, of alleen met een eenzijdig verzoek. Werkt uw partner niet mee, dan laat u het verzoekschrift door een deurwaarder betekenen. Uw partner krijgt vervolgens de gelegenheid om verweer te voeren. Stelt u dat het huwelijk duurzaam ontwricht is en betwist uw partner dat, dan wijst de rechter het verzoek in de praktijk toch vrijwel altijd toe.

Een echtscheidingsverzoek moet door een advocaat worden ingediend. Wil uw partner bij een eenzijdig verzoek verweer voeren, dan heeft hij of zij daarvoor een eigen advocaat nodig. Hoe wij u daarbij begeleiden, leest u op de pagina over de scheidingsadvocaat.

Welke psychische problemen spelen vaak een rol?

Het gaat bijvoorbeeld om depressie, angststoornissen, een bipolaire stoornis, een persoonlijkheidsstoornis of autisme. Juridisch is niet het etiket van belang, maar het effect op het gedrag van uw partner en op de kinderen.

Een partner met een depressie of angststoornis kan moeite hebben om beslissingen te nemen of stukken te lezen. Bij een bipolaire stoornis kan de stemming tijdens de procedure sterk wisselen. Mensen met autisme hebben vaak veel behoefte aan structuur, terwijl een scheiding juist alles overhoop haalt. Bij sommige persoonlijkheidsproblemen ziet u juist controlerend gedrag of het bewust vertragen van de procedure.

Wees voorzichtig met het plakken van diagnoses. Alleen een behandelaar kan een diagnose stellen. In een procedure is een stelling als “mijn partner is narcistisch” zonder onderbouwing weinig waard en kan zij zelfs tegen u werken. Beschrijf liever concreet gedrag: wat gebeurde er, wanneer, en wat betekende dat voor u of de kinderen.

Wat als uw partner niet kan overzien wat hij of zij tekent?

Afspraken die iemand maakt terwijl een psychische stoornis een redelijke afweging van zijn belangen onmogelijk maakte, kunnen later worden vernietigd (artikel 3:34 BW). Een echtscheidingsconvenant moet daarom worden gesloten op een moment dat uw partner de gevolgen kan overzien.

Wilsbekwaamheid is geen alles-of-niets-vraag. Iemand kan voor eenvoudige beslissingen wilsbekwaam zijn en voor een ingewikkelde vermogensverdeling niet. Ook kan het wisselen: een partner in een psychose kan enkele weken later weer goed in staat zijn om afspraken te maken.

Twijfelt u, bespreek dat dan met uw advocaat en, als uw partner een eigen advocaat heeft, met die advocaat. Soms is het verstandig een onderhandeling uit te stellen tot uw partner stabiel is. Soms helpt een verklaring van een behandelaar, als uw partner daarmee instemt. U kunt uw partner niet dwingen tot een onderzoek naar zijn wilsbekwaamheid.

Is uw partner langdurig niet in staat om zijn belangen te behartigen, dan kan de kantonrechter een beschermingsmaatregel instellen: bewind voor het vermogen, mentorschap voor persoonlijke zaken of, in het uiterste geval, curatele. Als echtgenoot kunt u zo’n maatregel zelf verzoeken. De bewindvoerder, mentor of curator behartigt dan de belangen van uw partner, ook bij de scheiding.

Hoe verloopt de scheiding in de praktijk?

De procedure is dezelfde als bij elke andere echtscheiding: verzoekschrift, eventueel verweer, een zitting en een beschikking. Het verschil zit in de voorbereiding, het tempo en de manier van communiceren.

Begin met het verzamelen van stukken over uw eigen situatie en de gezamenlijke financiën: bankafschriften, belastingaangiften, hypotheekstukken, verzekeringspolissen, pensioenoverzichten en eventuele huwelijkse voorwaarden. Maak een overzicht van bezittingen en schulden. Dat voorkomt dat de onderhandeling stil valt omdat informatie ontbreekt.

Medische gegevens van uw partner hoeft u niet te verzamelen, en dat kan ook niet zonder zijn of haar toestemming. Behandelaars hebben een beroepsgeheim. Wat u wel kunt doen, is concreet vastleggen wat u zelf heeft meegemaakt: data, incidenten, berichten en gevolgen voor de kinderen.

Communiceer rustig en zakelijk. Korte, duidelijke berichten werken meestal beter dan lange gesprekken. Bespreek één onderwerp tegelijk en bevestig afspraken schriftelijk. Bij ernstige problemen kan het helpen om iemand bij gesprekken te betrekken, zoals een behandelaar van uw partner of een mediator.

Kiest u voor mediation of voor een advocaat?

Mediation werkt alleen als u beiden in staat en bereid bent om samen afspraken te maken. Is dat niet zo, of twijfelt u aan de wilsbekwaamheid van uw partner, dan is een route met advocaten veiliger.

Bij mediation bij scheiding begeleidt een neutrale mediator u beiden naar een convenant. Dat is vaak sneller en minder belastend dan een procedure op tegenspraak. Het vraagt wel dat beide partners hun belangen kunnen overzien en verwoorden. Bij een partner die in een crisis zit of die onder druk alles toezegt, kan mediation tot afspraken leiden die later niet standhouden.

Met een eigen advocaat heeft u iemand die alleen uw belangen behartigt. Dat is nodig als uw partner niet meewerkt, als er sprake is van dreiging of als er grote belangen op het spel staan. Ook dan blijft een schikking mogelijk. Een combinatie komt ook voor: advocaten die samen met partijen overleggen, of mediation voor de kinderen en een procedure voor de financiën. Meer over het verschil leest u bij vechtscheiding of vriendschappelijk uit elkaar.

Wat als u zich niet veilig voelt?

Bij dreiging of geweld kan de burgemeester een tijdelijk huisverbod opleggen van tien dagen, dat kan worden verlengd tot maximaal vier weken. Daarnaast kunt u de rechter met spoed vragen om voorlopige voorzieningen, bijvoorbeeld over wie in de woning blijft.

Psychische problemen betekenen niet dat iemand gevaarlijk is. Maar als uw partner dreigt, u of de kinderen bang maakt of geweld gebruikt, heeft uw veiligheid voorrang. Bel bij acuut gevaar 112. Voor advies kunt u terecht bij Veilig Thuis.

Een huisverbod is een bestuurlijke maatregel en staat los van de scheiding. Tijdens of vlak voor de echtscheidingsprocedure kan de rechter op verzoek voorlopige voorzieningen treffen over het gebruik van de woning, de verblijfplaats van de kinderen, de omgang en een voorlopige onderhoudsbijdrage (artikel 822 Rv). In spoedeisende gevallen kan dat binnen enkele weken, soms sneller.

Wat betekenen de psychische problemen voor het gezag over de kinderen?

Het gezamenlijk gezag blijft na de scheiding in beginsel bestaan (artikel 1:251 lid 2 BW). De rechter kan het gezag alleen aan één ouder geven als de kinderen anders klem of verloren raken tussen de ouders, of als dat om een andere reden in hun belang nodig is (artikel 1:251a BW).

Psychische problemen van een ouder zijn op zichzelf geen reden voor eenhoofdig gezag. Het gaat erom of de ouders nog samen beslissingen over de kinderen kunnen nemen, en of het kind lijdt onder het conflict. Wanneer eenhoofdig gezag in beeld komt, leest u bij ouderlijk gezag na scheiding.

Heeft u minderjarige kinderen, dan moet bij het echtscheidingsverzoek een ouderschapsplan worden gevoegd (artikel 815 Rv). Daarin staan afspraken over de zorgverdeling, de informatie-uitwisseling, belangrijke beslissingen en de kosten van verzorging en opvoeding. Lukt het niet om samen een plan te maken, dan legt u uit waarom en beslist de rechter.

Bij een ouder met psychische problemen is het verstandig om in het plan ook afspraken te maken voor een crisis. Wie zorgt voor de kinderen als het tijdelijk niet gaat? Wie neemt dan contact op met de school? En hoe wordt de zorgregeling daarna weer opgepakt? Een plan dat meebeweegt en regelmatig wordt geëvalueerd, werkt meestal beter dan een star schema.

Kan de omgang met de ouder met psychische problemen worden beperkt?

Ja, maar alleen op de gronden die de wet noemt. De rechter ontzegt de omgang alleen als die ernstig nadeel oplevert voor de ontwikkeling van het kind, de ouder kennelijk niet in staat of kennelijk ongeschikt is, een kind van twaalf jaar of ouder ernstige bezwaren heeft, of de omgang anderszins in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind (artikel 1:377a lid 3 BW).

Een kind heeft recht op contact met beide ouders. Volledige ontzegging is daarom een uitzondering. Vaker kiest de rechter voor een tussenvorm: begeleide omgang, bijvoorbeeld in een omgangshuis, een opbouwregeling of omgang op een vaste, voorspelbare plek. Verbetert de situatie van de ouder, bijvoorbeeld door behandeling, dan kan de regeling later worden uitgebreid.

Voor een beslissing kan de rechter de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek en advies vragen. In zaken over gezag en omgang kan hij ook een deskundige benoemen, bijvoorbeeld een kinderpsycholoog (artikel 810a Rv). Kinderen van twaalf jaar en ouder nodigt de rechter uit om hun mening te geven. Botsen de belangen van het kind met die van de ouders, dan kan de rechter een bijzondere curator benoemen die het kind vertegenwoordigt (artikel 1:250 BW).

Hoe u de kinderen in deze periode zo goed mogelijk begeleidt, leest u bij scheiden met kinderen.

Hoe beschermt u de kinderen tijdens de scheiding?

Zorg voor zoveel mogelijk rust, voorspelbaarheid en duidelijke afspraken, en houd de kinderen buiten het conflict. Signaleert u dat het niet goed gaat met een kind, schakel dan tijdig hulp in via de huisarts, school of wijkteam.

Kinderen merken spanning en onvoorspelbaar gedrag van een ouder snel op. Signalen dat een kind het zwaar heeft, zijn bijvoorbeeld slaapproblemen, angsten, terugval in de ontwikkeling of problemen op school. Leg in eenvoudige woorden uit wat er gebeurt, zonder de andere ouder zwart te maken. Een kind moet niet het gevoel krijgen dat het de zieke ouder moet verzorgen of moet kiezen.

Ondersteuning voor kinderen kan via de huisarts, het wijkteam of een kinderpsycholoog. Er zijn ook groepstrainingen voor kinderen van gescheiden ouders. Zulke hulp is vaak waardevol, ook als de omgang verder goed geregeld is.

Heeft uw partner met psychische problemen recht op alimentatie?

Dat kan. Kan uw partner door psychische problemen niet of minder werken, dan telt dat mee bij de vraag hoeveel hij of zij zelf kan verdienen en dus hoeveel partneralimentatie nodig is.

De hoogte van partneralimentatie hangt af van de behoefte van de ene partner en de draagkracht van de andere. Beperkte verdiencapaciteit door ziekte telt bij de behoefte mee. Omgekeerd geldt dat een ouder die zelf door psychische problemen minder verdient, minder draagkracht heeft voor kinderalimentatie.

Partneralimentatie duurt sinds 2020 in beginsel maximaal vijf jaar, met enkele wettelijke uitzonderingen, bijvoorbeeld als er kinderen onder de twaalf zijn. Leidt beëindiging tot een zo ingrijpende situatie dat dit redelijkerwijs niet kan worden gevraagd, dan kan de alimentatiegerechtigde de rechter om verlenging vragen (artikel 1:157 BW). Verandert de gezondheid of het inkomen van een van u later wezenlijk, dan kan de alimentatie worden aangepast.

Voorkom dat uw partner na de scheiding zonder inkomen komt te zitten omdat niemand een uitkering of voorziening heeft aangevraagd. Bespreek met uw advocaat welke regelingen er zijn en wie dat regelt, bijvoorbeeld een bewindvoerder.

Wat gebeurt er met de woning en het vermogen?

Voor de verdeling gelden dezelfde regels als bij elke scheiding: wat valt in de gemeenschap, wat zeggen eventuele huwelijkse voorwaarden, en hoe worden de schulden verdeeld. De psychische problemen veranderen daar niets aan, maar kunnen wel het tempo en de haalbaarheid van afspraken bepalen.

Blijft een van u in de woning, dan moet die de hypotheek alleen kunnen dragen. Anders wordt de woning verkocht. Blokkeert uw partner de verkoop, dan kunt u de rechter om een beslissing vragen. Over de verdeling van gezamenlijke schulden en de fiscale gevolgen van de verdeling adviseren wij over de civielrechtelijke kant; voor fiscale vragen verwijzen wij naar een fiscalist.

Hoe gaat u om met schuldgevoel en de emotionele belasting?

Schuldgevoel is heel gewoon als u weggaat bij een partner die ziek is. Dat u voor uzelf kiest, betekent niet dat u uw partner in de steek laat; u kunt wel zorgen dat de scheiding zo zorgvuldig mogelijk verloopt.

Veel partners hebben jarenlang voor de ander gezorgd. Dan is het lastig om een knoop door te hakken, zeker als familie of vrienden vinden dat u moet blijven. Toch helpt het niemand om in een situatie te blijven die voor u of de kinderen niet meer gezond is.

Zoek steun bij mensen die uw situatie begrijpen. De huisarts kan u doorverwijzen naar een psycholoog of maatschappelijk werker. Dat is geen teken van zwakte: een scheiding na een zware periode vraagt veel, en wie zelf stabiel blijft, kan ook beter voor de kinderen zorgen. Soms lucht het ook op om te weten dat de zorg voor uw partner na de scheiding bij anderen kan liggen, zoals behandelaars, familie of een mentor.

Verwacht niet dat alles in één keer goed komt. Verwerking kost tijd, voor u net zo goed als voor uw partner. U kunt niet bepalen hoe de ander reageert, maar u kunt wel kiezen voor een respectvolle manier van scheiden die onnodige schade voorkomt. Wie zich in de relatie onder druk gezet of gemanipuleerd voelde, vindt meer over juridische bescherming bij een toxische partner.

Wat kunnen wij voor u doen bij een scheiding van een partner met psychische problemen?

Bij zo’n scheiding komt het aan op een zorgvuldige voorbereiding en een rustig tempo. Wij kunnen u daarbij onder meer op de volgende punten helpen:

• Wij stellen het echtscheidingsverzoek op grond van duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW) op en laten het betekenen als uw partner niet meewerkt.
• Wij beoordelen of uw partner de gevolgen van een convenant kan overzien, en stemmen het moment van tekenen af met zijn of haar advocaat of bewindvoerder.
• Wij verzoeken de kantonrechter zo nodig om bewind of mentorschap voor uw partner.
• Wij vragen met spoed voorlopige voorzieningen aan over de woning, de kinderen en een voorlopige onderhoudsbijdrage (artikel 822 Rv).
• Wij stellen het ouderschapsplan op (artikel 815 Rv), met afspraken voor een periode waarin het met uw partner tijdelijk niet goed gaat.
• Wij berekenen de partner- en kinderalimentatie op basis van behoefte en draagkracht, rekening houdend met een beperkte verdiencapaciteit.

Samengevat

• U kunt scheiden op grond van duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW), ook als uw partner niet meewerkt.
• Afspraken die uw partner maakt terwijl een stoornis een redelijke afweging onmogelijk maakt, kunnen worden vernietigd; sluit een convenant op een stabiel moment.
• Bij langdurige onmacht kan de kantonrechter bewind, mentorschap of curatele instellen.
• Gezamenlijk gezag blijft in beginsel bestaan; omgang wordt alleen beperkt op de gronden van artikel 1:377a lid 3 BW.
• Beperkte verdiencapaciteit door psychische problemen telt mee bij de alimentatie.

Veelgestelde vragen

Law & More begeleidt echtscheidingen waarin psychische problemen meespelen, met aandacht voor de kinderen, de financiën en de bescherming van beide partners. Meer over onze werkwijze leest u op de pagina familierecht. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.