Schijnzelfstandigheid: hoe handhaaft de Belastingdienst sinds het einde van het moratorium?

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid: blijkt een zzp’er feitelijk werknemer te zijn, dan kan de opdrachtgever een naheffing loonheffingen krijgen over de periode vanaf 1 januari 2025. Vergrijpboetes zijn mogelijk sinds 1 januari 2026, maar alleen bij opzet of grove schuld, en verzuimboetes blijven in 2025 en 2026 achterwege.

Hieronder leest u wanneer iemand werknemer is in plaats van zzp’er, hoe de Belastingdienst te werk gaat, welke arbeidsrechtelijke gevolgen een herkwalificatie heeft en wat er verandert met het nieuwe rechtsvermoeden. De achtergrond van de Wet DBA staat in ons artikel over de Wet DBA voor zzp’ers en opdrachtgevers.

Wat is er veranderd in de handhaving?

Het handhavingsmoratorium, dat sinds de invoering van de Wet DBA in 2016 gold, is per 1 januari 2025 opgeheven. De Belastingdienst controleert dus weer of opdrachtgevers loonheffingen hadden moeten inhouden.

• Bedrijfsbezoek: een controle begint meestal met een aangekondigd bezoek. Dat leidt hooguit tot een waarschuwing; een naheffing kan daar niet op worden gebaseerd.
• Boekenonderzoek: pas na een boekenonderzoek kan de Belastingdienst naheffen, over loonheffingen vanaf 1 januari 2025.
• Vergrijpboete: sinds 1 januari 2026, alleen bij opzet of grove schuld, bijvoorbeeld als een opdrachtgever een eerdere waarschuwing bewust negeert.
• Verzuimboete: niet in 2025 en 2026; volgens de huidige aankondiging vervalt die uitzondering vanaf 2027.

Tegen een naheffingsaanslag of boete kunt u binnen zes weken bezwaar maken. Wij geven geen fiscaal advies: laat de berekening van een naheffing door een fiscalist beoordelen. De vraag of er een arbeidsovereenkomst is, behoort wel tot ons vakgebied.

Wanneer is een zzp’er eigenlijk werknemer?

Als partijen afspraken hebben gemaakt die voldoen aan de wettelijke omschrijving van de arbeidsovereenkomst: arbeid, loon en een gezagsverhouding (art. 7:610 BW). Wat partijen in het contract hebben genoemd of bedoeld, is niet doorslaggevend; het gaat om de rechten en plichten zoals ze in de praktijk worden uitgevoerd.

In de Deliveroo-zaak (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443) noemde de Hoge Raad de gezichtspunten die de Belastingdienst en de rechter sindsdien gebruiken. Meer over de gezagsverhouding leest u in ons artikel over de relatie tussen werkgever en werknemer.

• De aard en duur van het werk.
• Wie het werk en de werktijden bepaalt.
• Of het werk is ingebed in de organisatie van de opdrachtgever, bijvoorbeeld naast werknemers in dezelfde functie.
• Of het werk persoonlijk moet worden verricht of de zzp’er zich kan laten vervangen.
• Hoe de beloning wordt bepaald en hoe hoog die is, en of de werkende commercieel risico loopt.
• Of de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt, bijvoorbeeld door acquisitie, meerdere opdrachtgevers en een eigen reputatie.

Geen enkel punt is op zichzelf beslissend; de rechter weegt alle omstandigheden. Daarnaast bestaat al langer een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst als iemand drie maanden lang wekelijks of ten minste twintig uur per maand voor een ander werkt tegen beloning (art. 7:610a BW). Meer praktische voorbeelden staan in ons artikel zzp’er of werknemer.

Wat verandert er met het nieuwe rechtsvermoeden?

Op 16 juni 2026 heeft de Eerste Kamer een wet aangenomen dat een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst invoert voor werk tegen een beloning van minder dan € 38 per uur. Het gaat om de Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief (wetsvoorstel 36783). De wet treedt in werking op 31 december 2026 (Stb. 2026, 207).

Beroept een werkende zich op het vermoeden, dan moet de opdrachtgever aantonen dat er toch geen arbeidsovereenkomst is. De oorspronkelijk voorgestelde verduidelijking van het begrip gezag is uit het wetsvoorstel gehaald; het kabinet wil dat onderwerp via een afzonderlijke Zelfstandigenwet regelen.

Wat zijn de arbeidsrechtelijke gevolgen van herkwalificatie?

Is de overeenkomst in werkelijkheid een arbeidsovereenkomst, dan gelden alle werknemersrechten, in beginsel vanaf het begin van de samenwerking. De werkende moet die rechten wel zelf inroepen, zo nodig bij de kantonrechter.

• Ontslagbescherming: opzeggen kan alleen met een redelijke grond en toestemming van het UWV of ontbinding door de kantonrechter (art. 7:669 en 7:671 BW); zie ons artikel over het beëindigen van een arbeidsovereenkomst.
• Loondoorbetaling bij ziekte: ten minste 70% van het loon gedurende 104 weken, het eerste jaar minimaal het minimumloon (art. 7:629 BW).
• Vakantie: wettelijk ten minste vier keer de wekelijkse arbeidsduur aan vakantie (art. 7:634 BW) en 8% vakantiebijslag (art. 15 Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag).
• Een eventuele cao en pensioenregeling kunnen van toepassing zijn, met nabetaling van premies.
• Transitievergoeding bij ontslag op initiatief van de werkgever (art. 7:673 BW).

Welke verplichtingen u als werkgever verder heeft, leest u in ons artikel over de rechten en plichten van een werkgever.

Waar let u op als opdrachtgever?

• Breng alle zzp-opdrachten in kaart en beoordeel ze aan de hand van de Deliveroo-gezichtspunten.
• Controleer of zzp’ers hetzelfde werk doen als uw werknemers en net zo worden aangestuurd.
• Ga na of het uurtarief onder de grens van het nieuwe rechtsvermoeden valt.
• Leg vast welke maatregelen u neemt; dat telt mee bij de vraag of er sprake is van opzet of grove schuld.
• Overweeg voor structureel werk een arbeidsovereenkomst, uitzendconstructie of detachering.

Waar let u op als zzp’er?

• Werk voor meerdere opdrachtgevers en bouw een eigen klantenkring op.
• Bepaal zelf hoe en wanneer u het werk uitvoert, en leg dat vast in de opdracht.
• Draag zelf ondernemersrisico, bijvoorbeeld door een projectprijs en eigen aansprakelijkheid.
• Controleer de voorwaarden in uw opdrachtcontracten; zie ons artikel over valkuilen in commerciële contracten voor zzp’ers.
• Twijfelt u of u eigenlijk werknemer bent, laat dan beoordelen welke rechten u kunt inroepen.

Wat kunnen wij voor u doen bij schijnzelfstandigheid?

• Uw zzp-relaties beoordelen aan de hand van art. 7:610 BW en de Deliveroo-gezichtspunten.
• Opdrachtovereenkomsten en werkafspraken aanpassen, of een overstap naar een arbeidsovereenkomst begeleiden.
• Een werkende bijstaan die werknemersrechten wil inroepen, of een opdrachtgever die zo’n vordering krijgt; meer hierover leest u op de pagina van onze arbeidsrecht advocaat.
• Procederen bij de kantonrechter over de kwalificatie van de arbeidsrelatie.
• In samenwerking met uw fiscalist bezwaar en beroep begeleiden tegen besluiten van de overheid; zie de pagina van onze bestuursrecht advocaat.

Samengevat

• Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 opgeheven.
• Naheffingen kunnen gaan over loonheffingen vanaf 2025; vergrijpboetes zijn mogelijk sinds 2026 bij opzet of grove schuld.
• Of iemand werknemer is, volgt uit art. 7:610 BW en de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest.
• Een nieuw rechtsvermoeden geldt bij een uurtarief onder € 38, vanaf 31 december 2026 (wet 36783; Stb. 2026, 158 en 207).
• Bij herkwalificatie krijgt de werkende alle werknemersrechten, zoals ontslagbescherming en loon bij ziekte.

Veelgestelde vragen

Kan de Belastingdienst naheffen over de jaren vóór 2025?

Volgens het huidige handhavingsbeleid niet: naheffingen voor schijnzelfstandigheid gaan over loonheffingen vanaf 1 januari 2025. Uitzonderingen kunnen gelden bij kwaadwillendheid.

Krijgt de zzp’er zelf een naheffing?

De naheffing loonheffingen gaat naar de opdrachtgever, omdat die als inhoudingsplichtige wordt gezien. Voor de eigen inkomstenbelasting van de werkende kan een herkwalificatie wel gevolgen hebben; laat dat door een fiscalist beoordelen.

Is een overeenkomst van opdracht genoeg om schijnzelfstandigheid te voorkomen?

Nee. Wat partijen het contract noemen, is niet doorslaggevend; het gaat om de afspraken zoals ze in de praktijk worden uitgevoerd (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443).

Kan een zzp’er achteraf ontslagbescherming claimen?

Ja, als de rechter oordeelt dat er een arbeidsovereenkomst is. Dan gelden de ontslagregels, zoals de eis van een redelijke grond (art. 7:669 BW), en kan de werkende loon en andere rechten vorderen.