Gepubliceerd op 13 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Samenwoners hebben na hun relatie geen wettelijk recht op partneralimentatie, ook niet als zij een samenlevingscontract hebben. Alleen als het contract uitdrukkelijk een alimentatieplicht bevat, kan de ene ex-partner alimentatie van de andere eisen; kinderalimentatie geldt wel altijd.
Veel mensen denken dat een samenlevingscontract vanzelf recht geeft op partneralimentatie. Dat is niet zo. En staat er wel een alimentatieafspraak in, dan kan de rechter die afspraak in uitzonderlijke gevallen beperken, zoals een uitspraak van de Rechtbank Amsterdam laat zien.
Inhoudsopgave
Wat is een samenlevingscontract?
Een samenlevingscontract is een overeenkomst tussen twee mensen die samenwonen zonder te trouwen of een geregistreerd partnerschap aan te gaan. De wet regelt het samenleven zelf niet; u heeft alleen de rechten en plichten die u afspreekt. Een contract is niet verplicht en mag onderhands worden opgesteld, maar een notariële akte biedt meer zekerheid en is voor sommige regelingen nodig.
Samenwonen, huwelijk en partnerschap vergeleken
De juridische verschillen zijn groot:
| Onderwerp | Samenwonen met contract | Huwelijk of geregistreerd partnerschap |
|---|---|---|
| Partneralimentatie | Alleen als het contract dat bepaalt | Wettelijke onderhoudsplicht (artikel 1:157 BW) |
| Duur van de alimentatie | Volgens het contract | Wettelijk geregeld, sinds 2020 in de regel maximaal vijf jaar |
| Pensioenverevening | Geen wettelijk recht | Wettelijke verevening, tenzij anders afgesproken |
| Erfrecht | Geen wettelijk erfrecht; alleen via testament | Wettelijk erfrecht |
| Einde van de relatie | Zonder rechter, volgens het contract | Via de rechter (echtscheiding) of, zonder kinderen, bij geregistreerd partnerschap ook via de burgerlijke stand |
| Kinderalimentatie | Altijd verplicht | Altijd verplicht |
Bron: Burgerlijk Wetboek boek 1.
Wat kunt u in het contract regelen?
Partners kunnen onder meer afspraken maken over:
- de verdeling van woonkosten en dagelijkse uitgaven;
- de eigendom van de woning en de inboedel;
- bankrekeningen en schulden;
- verrekening van inkomen of vermogen bij het einde van de relatie;
- wel of geen partneralimentatie na het einde van de relatie.
Het contract kan worden aangepast als beide partners dat willen.
Heeft u recht op alimentatie na samenwonen?
De wet kent geen alimentatieplicht tussen ex-samenwoners. De regels over partneralimentatie (artikel 1:157 BW) gelden alleen voor gehuwden en geregistreerde partners. Ook na een lange relatie of bij een groot inkomensverschil kunt u zonder afspraak geen partneralimentatie afdwingen.
Heeft u wel een afspraak gemaakt, dan is dat een gewone contractuele verplichting. De rechter beoordeelt haar volgens het contractenrecht, niet volgens de wettelijke alimentatieregels. Dat heeft gevolgen voor de duur en voor wijziging.
Partneralimentatie en kinderalimentatie: het verschil
Partneralimentatie tussen ex-samenwoners bestaat alleen als het is afgesproken. Kinderalimentatie staat daar los van. Ouders zijn wettelijk verplicht bij te dragen aan de kosten van verzorging en opvoeding van hun kinderen, ongeacht hun relatievorm (artikel 1:392 en 1:404 BW). Zie ook ons artikel over kinderalimentatie bij co-ouderschap.
Wat zegt de rechtspraak over alimentatie in een samenlevingscontract?
In een zaak bij de Rechtbank Amsterdam van 17 oktober 2018 (ECLI:NL:RBAMS:2018:7372) hadden ex-samenwoners afgesproken dat de man de vrouw € 1.000 per maand zou betalen. De verplichting eindigde alleen bij zijn overlijden of als de vrouw ging trouwen of samenwonen. Een maximumtermijn of opzegmogelijkheid ontbrak.
De rechtbank oordeelde dat het contract geen leemte had, maar dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar was om de man onbeperkt te laten doorbetalen (artikel 6:248 lid 2 BW). Zij beperkte de verplichting tot een totale duur van tien jaar. Daarbij woog mee dat partijen al acht jaar apart woonden, geen kinderen hadden en dat de vrouw zich had moeten inspannen om zelf in haar levensonderhoud te voorzien. De wettelijke termijn van artikel 1:157 BW paste de rechtbank niet toe, omdat die voor ex-samenwoners niet geldt.
De les: een alimentatieafspraak zonder einddatum is kwetsbaar. Leg een maximale duur en een wijzigingsregeling vast.
Hoe legt u alimentatie vast in het samenlevingscontract?
U kunt de wettelijke alimentatieregels voor gehuwden van overeenkomstige toepassing verklaren, of een eigen regeling opnemen. In beide gevallen geldt: hoe preciezer, hoe minder discussie. Zie ook ons artikel over alimentatieafspraken met terugwerkende kracht.
Wat legt u minimaal vast?
| Onderdeel | Voorbeeld van een afspraak |
|---|---|
| Grondslag | Wel of geen recht op partneralimentatie, en onder welke voorwaarden |
| Hoogte | Een vast bedrag, een berekening naar draagkracht en behoefte, of een verwijzing naar de normen voor gehuwden |
| Duur | Een maximum, bijvoorbeeld gekoppeld aan de duur van de samenwoning |
| Einde | Bij overlijden, nieuwe samenwoning of huwelijk van de ontvanger |
| Wijziging | Wanneer en hoe het bedrag kan worden herzien bij gewijzigde omstandigheden |
| Indexering | Of het bedrag jaarlijks meestijgt |
Een voorbeeld ter illustratie: partners spreken af dat alimentatie alleen verschuldigd is als zij ten minste vijf jaar hebben samengewoond, dat zij maximaal drie jaar duurt en dat zij eindigt zodra de ontvanger gaat samenwonen. Zo’n afspraak is helder en toetsbaar. Lees ook wanneer een ex-partner recht heeft op alimentatie en wanneer de betalingsplicht vervalt bij een nieuwe partner.
Welke rol speelt de notaris?
Een samenlevingscontract hoeft niet notarieel te zijn, maar een notariële akte heeft voordelen. Een notaris controleert of de afspraken juridisch kloppen en uitvoerbaar zijn. Pensioenfondsen en verzekeraars vragen voor een partnerpensioen of verzekering vaak om een notarieel samenlevingscontract.
Kunt u alimentatie uit een notariële akte direct afdwingen?
Een notariële akte is een executoriale titel (artikel 430 Rv). Staat de betalingsverplichting duidelijk in de akte, dan kan een deurwaarder in beginsel zonder rechterlijke uitspraak beslag leggen als er niet wordt betaald. Bij een onderhands contract moet u eerst naar de rechter om een vonnis te krijgen. Dat kost tijd en geld.
Risico’s van mondelinge of zelf opgestelde afspraken
Mondelinge afspraken over alimentatie zijn geldig, maar moeilijk te bewijzen. Wie alimentatie vraagt, moet bij een geschil aantonen wat er is afgesproken (artikel 150 Rv). Zelf opgestelde contracten missen vaak een einddatum, een wijzigingsregeling of een duidelijke berekening. Juist daar ontstaat later discussie.
Wat zijn de fiscale gevolgen?
De fiscale behandeling van partneralimentatie aan een ex-samenwoner hangt onder meer af van hoe de verplichting is vastgelegd. De Belastingdienst stelt daarvoor eigen voorwaarden. Laat de fiscale gevolgen beoordelen door een fiscalist voordat u de afspraak vastlegt.
Kinderalimentatie is voor de betaler niet aftrekbaar en voor de ontvanger niet belast. Bewaar alle betalingsbewijzen; die heeft u nodig bij een latere discussie over achterstanden. Meer over de berekening leest u in ons artikel over partneralimentatie: hoe lang en hoeveel.
Wat geldt voor uw pensioen?
Ongehuwde samenwoners hebben bij uit elkaar gaan geen wettelijk recht op verevening van elkaars ouderdomspensioen; dat geldt alleen voor gehuwden en geregistreerde partners. Wel kan een partnerpensioen bij overlijden zijn geregeld als de partner bij het pensioenfonds is aangemeld. Na het einde van de relatie vervalt dat in veel regelingen of wordt het omgezet. Lees meer over pensioenaanspraken bij scheiding.
Waar let u op in bijzondere situaties?
Een buitenlandse partner
Bij een buitenlandse partner kan buitenlands recht van toepassing zijn. Voor onderhoudsverplichtingen bepaalt het Haags Alimentatieprotocol 2007 in de regel welk recht geldt, meestal het recht van het land waar de ontvanger gewoonlijk verblijft. Leg in het contract vast welk recht u kiest en laat de geldigheid van die keuze toetsen. Zie ook onze artikelen over welk recht van toepassing is en over alimentatieregelingen met een buitenlandse partner.
Welke stappen zet u als de relatie eindigt?
Goede voorbereiding helpt om conflicten te voorkomen.
- Lees samen wat het samenlevingscontract zegt over alimentatie, de woning en verrekening.
- Inventariseer beide inkomens, uitgaven, bezittingen en schulden.
- Bepaal de hoogte en duur van eventuele partneralimentatie volgens het contract.
- Maak afspraken over de kinderen in een ouderschapsplan.
- Leg alles schriftelijk vast in een vaststellingsovereenkomst.
Kinderalimentatie en gezag na samenwonen
Kinderalimentatie is altijd verplicht, ongeacht of ouders getrouwd zijn of samenwonen. Deze verplichting kan niet worden uitgesloten in een samenlevingscontract. De hoogte wordt berekend volgens de normen van de Expertgroep Alimentatienormen; bereken alimentatie op basis van de draagkracht van beide ouders en de kosten van het kind.
Kinderalimentatie loopt door tot het kind 21 jaar wordt, ook als het niet studeert (artikelen 1:392 en 1:395a BW). Vanaf 18 jaar wordt de bijdrage in principe aan het kind zelf betaald.
Bij samenwoners is het ouderlijk gezag niet altijd vanzelf gezamenlijk. Voor kinderen die vóór 1 januari 2023 zijn erkend, moesten ouders het gezamenlijk gezag apart laten registreren. Heeft u samen het gezag, dan blijft dat na het einde van de relatie bestaan en neemt u samen belangrijke beslissingen. De omgangsregeling legt u vast in een ouderschapsplan.
Hoe wij helpen bij alimentatie na samenwonen
Wij begeleiden samenwoners die uit elkaar gaan bij de financiële afwikkeling. Meer over ons werk leest u op de pagina familierecht advocaat.
- Wij lezen uw samenlevingscontract na en beoordelen of daarin een alimentatieplicht staat, voor hoe lang en onder welke voorwaarden.
- Wij beoordelen of een afspraak zonder einddatum naar redelijkheid en billijkheid kan worden beperkt (artikel 6:248 lid 2 BW).
- Wij berekenen de kinderalimentatie volgens de normen van de Expertgroep Alimentatienormen.
- Wij stellen een vaststellingsovereenkomst op over de afwikkeling van de relatie, de woning en de alimentatie.
- Wij voeren de procedure bij de rechtbank over kinderalimentatie, gezag of een zorgregeling.
In het kort
- Samenwoners hebben geen wettelijk recht op partneralimentatie; alleen een afspraak in het samenlevingscontract geeft dat recht.
- Zo’n afspraak is een contractuele verplichting; de rechter kan haar in uitzonderlijke gevallen beperken (Rb. Amsterdam 17 oktober 2018).
- Kinderalimentatie geldt altijd, ongeacht de relatievorm, tot het kind 21 jaar is.
- Ongehuwde samenwoners hebben geen wettelijk recht op pensioenverevening.
- Een notariële akte is een executoriale titel; een onderhands contract niet.
Veelgestelde vragen
Kan ik alimentatie uit een samenlevingscontract laten wijzigen als mijn inkomen daalt?
Alleen als het contract een wijzigingsregeling bevat, of als u samen nieuwe afspraken maakt. Artikel 1:401 BW geldt niet voor ex-samenwoners. Ontbreekt een regeling, dan kunt u in uitzonderlijke gevallen een beroep doen op onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW) of de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid.
Telt een lange samenwoning zonder contract mee voor alimentatie?
Nee. Zonder afspraak bestaat er geen recht op partneralimentatie, hoe lang de relatie ook duurde. Wel kan er een vordering zijn op grond van eigendom van de woning of een andere vermogensrechtelijke afspraak.
Wat als we in het contract hebben afgesproken dat er geen alimentatie wordt betaald?
Dan is die afspraak in beginsel geldig voor partneralimentatie. Kinderalimentatie kunt u op die manier niet uitsluiten.
