Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Scheiden van een dominante of controlerende partner kan ook als die partner niet meewerkt: u kunt zelf, via een advocaat, een echtscheidingsverzoek indienen bij de rechtbank, en de rechter kan direct voorlopige voorzieningen treffen over de woning, alimentatie en de kinderen. Is er sprake van bedreiging of geweld, dan kunnen de burgemeester (tijdelijk huisverbod) en de rechter (contact- of straatverbod) u daarnaast snel beschermen.
Om te scheiden hoeft u controlerend gedrag zoals financiële controle, isolatie of intimidatie niet aan te tonen: de enige grond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW), en de rechter gaat daarvan in de praktijk uit als één van beide echtgenoten dat stelt. Het gedrag speelt wel een rol bij de keuze voor de procedure, bij bescherming en bij afspraken over de kinderen.
Inhoudsopgave
Wat bedoelen we met een dominante of controlerende partner?
Het gaat om een patroon waarin één partner de ander structureel beperkt: in geld, contacten, bewegingsvrijheid of beslissingen. Hulpverleners noemen dat ook dwingende controle; het is een vorm van huiselijk geweld, ook als er geen fysiek geweld is.
- de partner beheert alle rekeningen en geeft u geen inzicht in inkomen of vermogen;
- u wordt afgehouden van werk, familie of vrienden;
- uw telefoon, berichten of locatie worden gecontroleerd;
- er wordt gedreigd met de kinderen, met geld of met geweld.
Veilig Thuis (telefoon 0800-2000, gratis en 24 uur per dag) geeft advies en kan hulp inschakelen. Bij acuut gevaar belt u 112. Meer over manipulatie in procedures leest u in ons artikel over omgaan met narcisten in rechtszaken en over emotionele manipulatie.
Welk gedrag is strafbaar?
Dwingende controle als zodanig is in Nederland nog geen apart strafbaar feit; veel gedragingen binnen zo’n patroon zijn dat wel. Denk aan bedreiging (artikel 285 Sr), belaging of stalking (artikel 285b Sr) en mishandeling (artikel 300 Sr).
Het kabinet heeft op 29 juni 2026 een wetsvoorstel in consultatie gebracht om psychisch geweld afzonderlijk strafbaar te stellen. Dat voorstel is nog geen wet. Wilt u aangifte doen, bewaar dan berichten, e-mails en een logboek met data, en laat letsel vastleggen door een huisarts.
Hoe beschermt u zich tijdens de scheiding?
Er zijn drie juridische routes: een tijdelijk huisverbod, een contact- of straatverbod en voorlopige voorzieningen in de echtscheidingsprocedure. Ze kunnen naast elkaar worden gebruikt.
Tijdelijk huisverbod
Op grond van de Wet tijdelijk huisverbod kan de burgemeester een partner die een ernstig en onmiddellijk gevaar vormt tien dagen de woning uitzetten en contact verbieden. Het verbod kan worden verlengd tot maximaal 28 dagen. De politie beoordeelt de situatie met een risicotaxatie; Veilig Thuis of de politie kan het in gang zetten.
Contactverbod of straatverbod
Via een kort geding kunt u de rechter vragen de partner te verbieden contact met u op te nemen of in de buurt van uw woning te komen, op straffe van een dwangsom. Daarvoor moet u het onrechtmatige gedrag aannemelijk maken, bijvoorbeeld met berichten, getuigenverklaringen of een aangifte. In een strafzaak kan ook de officier van justitie of de strafrechter een contact- of gebiedsverbod opleggen.
Voorlopige voorzieningen
Tegelijk met of na het echtscheidingsverzoek kunt u voorlopige voorzieningen vragen (artikel 821 en 822 Rv). De rechter kan dan onder meer bepalen wie in de woning mag blijven, de ander uit de woning laten verwijderen, een voorlopige alimentatie vaststellen en een voorlopige zorgregeling voor de kinderen treffen. Een mondelinge behandeling volgt meestal binnen enkele weken.
Welke procedure past bij een dominante partner?
Bij een duidelijke machtsongelijkheid is een eenzijdig verzoek met een eigen advocaat meestal de veiligste route. Mediation of een gezamenlijk verzoek werkt alleen als u werkelijk vrij en gelijkwaardig kunt onderhandelen.
- Mediation: een mediator helpt partijen zelf afspraken te maken. Bij huiselijk geweld of sterke dominantie is mediation vaak niet geschikt; een goede mediator onderzoekt dat vooraf. Zie ons artikel over mediation bij scheiding.
- Gemeenschappelijk verzoek: u maakt samen afspraken in een convenant en ouderschapsplan en dient die via een advocaat in.
- Eenzijdig verzoek: u dient zelf via een advocaat het verzoek in (artikel 1:150 BW en artikel 815 Rv); de rechter beslist over wat partijen niet samen regelen. Lees meer over het verschil in ons artikel over een vechtscheiding of een vriendschappelijke scheiding.
Bij een echtscheiding is een advocaat altijd verplicht. Heeft u een laag inkomen, dan kunt u via de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand krijgen, met een eigen bijdrage die afhangt van uw inkomen. Wat er specifiek speelt bij scheiden van een narcistische partner, leest u in ons artikel over scheiden van een narcist.
Hoe krijgt u grip op de financiën?
U heeft recht op volledige informatie over het gezamenlijke vermogen, ook als uw partner alles beheerde. Wie bewust vermogen verzwijgt of wegmaakt, verliest zijn aandeel daarin (artikel 3:194 lid 2 BW).
Bent u getrouwd na 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen: alles wat tijdens het huwelijk is opgebouwd valt in de gemeenschap, maar bezit van voor het huwelijk en erfenissen en schenkingen niet. Voor een huwelijk van daarvoor geldt in beginsel de algehele gemeenschap. Pensioen wordt verdeeld volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding; meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder. Zie ons artikel over pensioen bij scheiding.
- maak kopieën van bankafschriften, belastingaangiften, loonstroken, hypotheek- en pensioenoverzichten;
- open een eigen betaalrekening waarop uw inkomen binnenkomt;
- neem geen geld weg van gezamenlijke rekeningen dat u niet nodig heeft voor de normale kosten van levensonderhoud: dat telt mee bij de verdeling;
- maak een begroting van uw eigen kosten als basis voor de alimentatie.
Heeft u recht op alimentatie?
Kunt u niet in uw eigen levensonderhoud voorzien, dan kunt u partneralimentatie vragen. Die duurt in beginsel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen bij jonge kinderen en lange huwelijken.
Kinderalimentatie geldt tot het kind 18 is en daarna als bijdrage in studie en levensonderhoud tot 21 jaar (artikel 1:395a BW). De hoogte hangt af van de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders.
Wat gebeurt er met de kinderen?
Na de scheiding blijft het gezamenlijk gezag in beginsel bestaan (artikel 1:251 lid 2 BW). Eenhoofdig gezag wijst de rechter alleen toe als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, of als dat anders in het belang van het kind nodig is (artikel 1:251a BW).
Bij het verzoek hoort een ouderschapsplan (artikel 815 lid 2 Rv). Lukt het niet om dat samen op te stellen, dan legt u uit waarom en beslist de rechter over de zorgregeling of omgangsregeling. Bij zorgen over de veiligheid van het kind kan de rechter de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek vragen. Meer over de voorwaarden leest u in ons artikel over eenhoofdig gezag na scheiding.
Waar let u op als u wilt scheiden?
- Bewaar kopieën van financiële stukken en identiteitsbewijzen op een plek waar uw partner niet bij kan.
- Houd een logboek bij van incidenten met datum, tijd en getuigen, en bewaar alle berichten.
- Communiceer schriftelijk en kort, bij voorkeur via uw advocaat.
- Vraag bij dreiging direct om een huisverbod of contactverbod en schakel Veilig Thuis in.
- Stem niet in met een convenant onder druk; laat elk voorstel eerst beoordelen.
Wat kunnen wij voor u doen bij een scheiding van een dominante partner?
- beoordelen welke procedure veilig en haalbaar is, en het echtscheidingsverzoek opstellen;
- direct voorlopige voorzieningen vragen over woning, alimentatie en kinderen;
- een contact- of straatverbod vorderen in kort geding;
- inzage in het vermogen afdwingen en de verdeling, alimentatie en pensioenverevening berekenen en onderhandelen;
- alle communicatie met de wederpartij overnemen en de termijnen bewaken, als uw scheidingsadvocaat.
Samengevat
- U kunt scheiden zonder medewerking van uw partner; duurzame ontwrichting is de enige grond (artikel 1:151 BW).
- Een tijdelijk huisverbod duurt tien dagen en kan worden verlengd tot 28 dagen.
- Voorlopige voorzieningen regelen woning, alimentatie en kinderen tijdens de procedure.
- Verzwegen vermogen kan uw partner zijn aandeel kosten (artikel 3:194 lid 2 BW).
- Gezamenlijk gezag blijft de regel; eenhoofdig gezag alleen bij het klem-of-verlorencriterium.
Veelgestelde vragen
Kan ik scheiden als mijn partner weigert?
Ja. U dient via een advocaat een eenzijdig verzoek in bij de rechtbank. Stelt u dat het huwelijk duurzaam ontwricht is, dan spreekt de rechter de echtscheiding in de praktijk uit.
Kan mijn partner de woning uit worden gezet?
Ja, via een tijdelijk huisverbod van de burgemeester bij acuut gevaar, of via een voorlopige voorziening waarin de rechter u het uitsluitend gebruik van de woning toekent (artikel 822 Rv).
Is mediation verstandig bij een dominante partner?
Vaak niet. Mediation werkt alleen als u vrij en gelijkwaardig kunt onderhandelen. Bij intimidatie of huiselijk geweld is een procedure met een eigen advocaat meestal beter.
Wat als mijn partner geen inzicht geeft in het vermogen?
De rechter kan bevelen dat stukken worden overgelegd en kan conclusies trekken uit een weigering. Wie vermogen opzettelijk verzwijgt, verliest zijn aandeel daarin (artikel 3:194 lid 2 BW).
Waar kan ik terecht bij dreiging?
Bij acuut gevaar belt u 112. Voor advies en hulp kunt u Veilig Thuis bellen op 0800-2000, gratis en dag en nacht bereikbaar.
