Machineverordening: wat verandert er ten opzichte van de machinerichtlijn?

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

De machineverordening vervangt de machinerichtlijn: Richtlijn 2006/42/EG maakt vanaf 20 januari 2027 plaats voor Verordening (EU) 2023/1230. Die verordening werkt rechtstreeks in alle lidstaten, breidt de eisen uit naar software, cyberbeveiliging en kunstmatige intelligentie, en geeft importeurs en distributeurs eigen verplichtingen.

De belangrijkste uitzondering: machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig volgens de machinerichtlijn in de handel zijn gebracht, hoeven niet met terugwerkende kracht te worden aangepast. Wel kan een latere ingrijpende aanpassing u zelf tot fabrikant maken.

Wat verandert er in één oogopslag?

Wat betekent de overgang van richtlijn naar verordening juridisch?

Een richtlijn richt zich tot de lidstaten en moet in nationale wetgeving worden omgezet; in Nederland gebeurde dat via de Warenwet. Een verordening richt zich rechtstreeks tot marktdeelnemers en geldt in alle lidstaten in dezelfde bewoordingen. De nationale wetgever kan er niets aan toevoegen of van afdoen.

Voor een machinebouwer die naar meerdere lidstaten levert, verdwijnt de uiteenlopende uitleg per land van dezelfde essentiële eis. De keerzijde is dat u zich niet langer kunt beroepen op een soepeler nationale invulling. De tekst van de verordening is de norm, en de uitleg komt uiteindelijk van het Hof van Justitie van de EU.

Voor wie geldt de machineverordening?

De verordening volgt het nieuwe wetgevingskader en spreekt alle marktdeelnemers aan: de fabrikant, zijn in de Unie gevestigde gemachtigde, de importeur en de distributeur. Elk van hen heeft eigen verplichtingen en kan door de markttoezichthouder worden aangesproken.

Het toepassingsgebied omvat machines, verwisselbare uitrustingsstukken, veiligheidscomponenten, hijs- en hefgereedschappen, kettingen, kabels en banden, afneembare mechanische overbrengingsinrichtingen en niet-voltooide machines. Nieuw is dat software met een veiligheidsfunctie die zelfstandig in de handel wordt gebracht, uitdrukkelijk als veiligheidscomponent geldt. Dat raakt leveranciers die dachten alleen een besturingspakket te leveren.

Welke eisen gelden er voor software, cyberbeveiliging en AI?

De essentiële veiligheids- en gezondheidseisen verlangen dat een machine zo is ontworpen dat opzettelijke of onopzettelijke corruptie van de besturingssoftware de veiligheid niet in gevaar brengt. Een aanvaller die van buitenaf de besturing beïnvloedt, of een storing in een verbinding, mag geen gevaarlijke situatie veroorzaken.

Cyberbeveiliging wordt daarmee onderdeel van de risicobeoordeling. U moet kunnen laten zien welke dreigingen u heeft geïnventariseerd, welke maatregelen u heeft genomen en hoe u updates beheert. Machines die op afstand worden bediend, moeten aantoonbaar veilig blijven als de verbinding wegvalt.

Vervult een AI-systeem een veiligheidsfunctie in de machine, dan komt de AI-verordening erbovenop. AI-systemen die als veiligheidscomponent dienen in producten met eigen EU-productwetgeving, zoals machines, vallen in de hoogrisicocategorie. Voor die categorie geldt een latere toepassingsdatum dan voor andere hoogrisicosystemen; over uitstel van die datum is op Europees niveau onderhandeld. Controleer daarom de actuele datum op EUR-Lex. Wat het regime vraagt, leest u in ons artikel over hoogrisico-AI-systemen onder de AI Act.

Wat moeten importeurs en distributeurs voortaan doen?

Die plichten hebben een civielrechtelijke kant. Wie in een keten levert, legt de verantwoordelijkheden ook contractueel vast: welke documentatie de fabrikant levert, binnen welke termijn, en wie de kosten van een terugroepactie draagt. Hoe aansprakelijkheid in een keten uitpakt, leest u in ons artikel over contractbreuk door leveranciersketens.

Wanneer wordt u door een aanpassing zelf fabrikant?

Voor Nederlandse productiebedrijven is dit het meest onderschatte punt. De verordening omschrijft een substantiële wijziging: een wijziging die de oorspronkelijke fabrikant niet had voorzien en die een nieuw gevaar of een groter risico oplevert, zodat extra beveiligingen nodig zijn of het besturingssysteem moet worden aangepast. Wie zo’n wijziging aanbrengt, geldt voor het gewijzigde deel als fabrikant.

U moet dan zelf een risicobeoordeling maken, technische documentatie opstellen, de conformiteitsbeoordeling doorlopen, de CE-markering aanbrengen en de EU-conformiteitsverklaring tekenen. Dat kan gelden bij het samenvoegen van machines tot een productielijn, het toevoegen van een robotcel of het vervangen van een besturing door software met andere veiligheidslogica.

Leg daarom vooraf schriftelijk vast of een aanpassing substantieel is. Blijkt achteraf dat u fabrikant was zonder de stappen te zetten, dan ontbreekt de documentatie en staat u in een aansprakelijkheidsdiscussie met lege handen. Zie ook ons artikel over gebrekkige CE-markering en onjuiste instructies.

Hoe verloopt de conformiteitsbeoordeling?

Uitgangspunt blijft de interne fabricagecontrole: de fabrikant beoordeelt zelf, stelt de technische documentatie samen en verklaart de conformiteit. Toepassing van geharmoniseerde normen geeft een vermoeden van overeenstemming. Nieuw is dat de Commissie gemeenschappelijke specificaties kan vaststellen als geharmoniseerde normen ontbreken.

Voor de machines in bijlage I, deel A is inschakeling van een aangemelde instantie verplicht. Die lijst is herzien en bevat ook bepaalde veiligheidscomponenten met zelflerend gedrag. Machines die onder de richtlijn nog met een eigen verklaring konden, kunnen dus keuringsplichtig worden. Ga de lijst vroeg na: de capaciteit bij aangemelde instanties is beperkt.

De CE-markering en de EU-conformiteitsverklaring blijven het sluitstuk; de verklaring verwijst voortaan naar de verordening. Meer leest u in ons artikel over CE-markering in de praktijk.

Mag de gebruiksaanwijzing digitaal?

Ja. De verordening staat een digitale gebruiksaanwijzing toe. Op verzoek van de koper moet die bij aankoop kosteloos op papier beschikbaar zijn, en veiligheidsinformatie moet ook zonder werkende internetverbinding toegankelijk zijn. Inhoudelijk gelden dezelfde eisen als voor papier, in de taal van de lidstaat waar de machine wordt gebruikt.

De technische documentatie moet gedurende de in de verordening voorgeschreven periode na het in de handel brengen beschikbaar blijven voor de markttoezichthouder. Die kan op een gemotiveerd verzoek ook inzage vragen in broncode of programmeerlogica, voor zover nodig om de conformiteit te beoordelen. Regel vooraf hoe u met die vertrouwelijkheid omgaat, zeker als de software van een derde komt.

Hoe verhoudt dit zich tot de nieuwe productaansprakelijkheid?

De machineverordening bepaalt wanneer u een machine in de handel mag brengen; de productaansprakelijkheid bepaalt wie de schade betaalt als het toch misgaat. In Nederland staat die regeling in artikel 6:185 en volgende BW. Voor schade aan andere zaken geldt een franchise van € 500 (artikel 6:190 BW).

Dat kader wordt vernieuwd. Richtlijn (EU) 2024/2853 brengt software en digitale onderdelen uitdrukkelijk onder het begrip product en moet uiterlijk op 9 december 2026 zijn omgezet. Voor machinebouwers betekent dat: een gebrekkige software-update kan zelfstandig tot productaansprakelijkheid leiden, ook lang na levering. De Europese Commissie heeft daarnaast aangekondigd het voorstel voor een aparte richtlijn AI-aansprakelijkheid in te trekken.

Dezelfde documentatie die u voor de verordening opbouwt, is later het bewijs waarmee u zich verweert. Welke route bij schade het meest effectief is, leest u in ons artikel over contractuele tegenover wettelijke productaansprakelijkheid en in onze uitleg over productaansprakelijkheid.

Wat blijft er gelden voor de werkgever die de machine gebruikt?

De verordening regelt het in de handel brengen, niet het gebruik. Op de werkvloer gelden de arbeidsomstandighedenregels. De Arbeidsomstandighedenwet verplicht de werkgever tot een risico-inventarisatie en -evaluatie waarin ook arbeidsmiddelen staan, en tot voorlichting en onderricht. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht.

Het Arbeidsomstandighedenbesluit vraagt daarnaast dat een arbeidsmiddel geschikt is voor het werk, goed wordt onderhouden en periodiek wordt gekeurd als de veiligheid afhangt van installatie of slijtage. Een geldige CE-markering neemt die plichten niet weg.

Hoe streng de Arbowet wordt gehandhaafd, laat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zien in haar uitspraak van 18 juli 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:2418). Een werknemer raakte bekneld bij het verplaatsen van metalen liggers met een vorkheftruck en een hoogwerker. De Afdeling oordeelde dat de werkgever artikel 3.17 Arbobesluit had overtreden: er was geen goede risico-inventarisatie, instructies waren niet aantoonbaar adequaat en het toezicht schoot tekort. De boete werd wel verlaagd van € 10.800 naar € 5.400, omdat het letsel beperkt was.

Raakt een werknemer gewond, dan loopt een vordering tegen de werkgever via de zorgplicht van artikel 7:658 BW; de werkgever moet dan aantonen dat hij die zorgplicht is nagekomen. Een vordering tegen de fabrikant loopt via de productaansprakelijkheid of de overeenkomst. Beide sporen kunnen naast elkaar lopen. Wijkt u af van de gebruiksaanwijzing, bijvoorbeeld door een beveiliging te overbruggen, dan verschuift het risico naar uw eigen organisatie.

Hoe bereidt u uw onderneming voor op 20 januari 2027?

• Portfolio: welke producten vallen onder de verordening, welke staan in bijlage I, deel A, en welke bevatten software of AI met een veiligheidsfunctie? Plan certificeringstrajecten ruim.
• Contracten: leg in inkoop- en leveringsvoorwaarden vast wie welke documentatie levert, wie updates en beveiligingspatches verzorgt en wie de kosten van een terugroepactie draagt. Regel met integrators wat er gebeurt bij een substantiële wijziging.
• Documentatie: risicobeoordeling inclusief digitale dreigingen, technische documentatie, gebruiksaanwijzing digitaal en op papier, en een conformiteitsverklaring die naar de verordening verwijst.
• Organisatie: leg vast wie de beoordeling doet en wie de conformiteitsverklaring mag tekenen, inclusief vervanging bij vertrek.

Wat wij doen bij de overgang naar de machineverordening

• Wij beoordelen per product of het onder Verordening (EU) 2023/1230 valt en of een aangemelde instantie nodig is.
• Wij toetsen of een geplande aanpassing een substantiële wijziging is en leggen die beoordeling met u vast.
• Wij passen uw inkoop- en leveringsvoorwaarden aan, met afspraken over documentatie, updates en terugroepkosten.
• Wij staan u bij in een aansprakelijkheidsgeschil of in een procedure met de toezichthouder.

De machineverordening in vijf punten

• Verordening (EU) 2023/1230 vervangt de machinerichtlijn vanaf 20 januari 2027 en werkt rechtstreeks.
• Fabrikant, gemachtigde, importeur en distributeur hebben elk eigen verplichtingen.
• Software met een veiligheidsfunctie en cyberbeveiliging vallen uitdrukkelijk onder de essentiële eisen.
• Wie een substantiële wijziging aanbrengt, geldt voor het gewijzigde deel als fabrikant.
• De werkgever blijft naast de CE-markering gebonden aan de Arbowet en de zorgplicht van artikel 7:658 BW.

Veelgestelde vragen

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.