Fout advies van een deskundige: wanneer volgt vrijspraak of ontslag?

Een advocaat bespreekt juridische documenten met een cliënt in een moderne kantooromgeving.

Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Een fout in het rapport van een deskundige kan leiden tot vrijspraak, maar alleen als het overgebleven bewijs de rechter niet meer overtuigt (art. 338 Wetboek van Strafvordering). Heeft u zelf gehandeld op advies van een deskundige, dan volgt meestal geen vrijspraak maar hooguit ontslag van alle rechtsvervolging, en alleen als u redelijkerwijs op dat advies mocht vertrouwen.

Het gaat dus om twee verschillende situaties: een fout rapport dat als bewijs tegen u dient, en een fout advies waarop u zelf bent afgegaan. Hieronder leest u per situatie wat de rechter toetst, welke rechten u heeft en wat er na de uitspraak nog mogelijk is.

SituatieWat er gebeurtMogelijke uitkomst
Fout rapport in het strafdossierHet rapport verliest zijn bewijswaardeVrijspraak als het overige bewijs tekortschiet
U handelde zelf op een fout advies, zonder opzetHet opzet is niet bewezenVrijspraak voor een opzetdelict
U handelde zelf op een fout advies, opzet staat vastMogelijk verontschuldigbare rechtsdwalingOntslag van alle rechtsvervolging

Wat is het verschil tussen vrijspraak en ontslag?

Bij vrijspraak vindt de rechter het tenlastegelegde feit niet wettig en overtuigend bewezen (art. 338 Sv). Bij ontslag van alle rechtsvervolging is het feit wel bewezen, maar is het niet strafbaar of bent u niet strafbaar (art. 352 Sv), bijvoorbeeld door noodweer of afwezigheid van alle schuld.

De bewijslast ligt bij het Openbaar Ministerie. Bewijs is wettig als het komt uit de bewijsmiddelen van art. 339 Sv: de eigen waarneming van de rechter, verklaringen van de verdachte, getuigen en deskundigen, en schriftelijke bescheiden. Een verslag van een deskundige is zo’n schriftelijk bescheid (art. 344 Sv). Een bewezenverklaring mag niet uitsluitend steunen op de verklaring van één getuige (art. 342 lid 2 Sv). Bewijs is overtuigend als de rechter zelf overtuigd is; houdt hij gerede twijfel, dan spreekt hij vrij.

Welke rol heeft de deskundige in een strafzaak?

Een deskundige getuige legt iets uit in een rechtszaal terwijl de rechter en advocaten luisteren.

De officier van justitie, de rechter-commissaris of de zittingsrechter kan een deskundige benoemen, bijvoorbeeld voor DNA, letsel, digitale gegevens of de oorzaak van een brand. Bij voorkeur komt die deskundige uit het Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD). Kiest de opdrachtgever iemand die niet in het register staat, dan moet hij dat motiveren.

U heeft als verdachte invloed op dat onderzoek:

  • u kunt de officier van justitie vragen om aanvullend onderzoek of om bepaalde vragen aan de deskundige voor te leggen (art. 150a Sv);
  • u kunt om een tegenonderzoek vragen (art. 150b Sv);
  • u kunt de rechter-commissaris vragen een deskundige te benoemen, eventueel van uw eigen keuze; een afwijzing moet hij motiveren;
  • u kunt vragen de deskundige op de zitting te horen.

Doe zulke verzoeken op tijd. Een te laat verzoek kan de rechter afwijzen.

Hoe kan een fout rapport tot vrijspraak leiden?

De rechter is niet verplicht een deskundigenrapport te volgen. Klaagt de verdediging gemotiveerd over het rapport, dan moet hij uitleggen waarom hij het wel of niet volgt. Hij let daarbij op de deskundigheid van de onderzoeker, de gebruikte methode, de onderbouwing van de conclusies en de vraag of het rapport past bij het overige bewijs.

Blijkt het rapport onjuist, dan beoordeelt de rechter of het resterende bewijs nog genoeg is. Een fout leidt dus niet vanzelf tot vrijspraak. Staat de schuld ook zonder het rapport vast, bijvoorbeeld door camerabeelden of een bekentenis met steunbewijs, dan kan de rechter toch veroordelen. Vrijspraak komt vooral in beeld als:

  • het rapport het belangrijkste bewijs was;
  • de fout ook ander bewijs twijfelachtig maakt;
  • er geen ander bewijs is dat hetzelfde aantoont.

De verdediging hoeft niet te bewijzen dat het rapport fout is. Het is genoeg om gerede twijfel te zaaien, bijvoorbeeld door een ander scenario aannemelijk te maken. Een DNA-spoor bewijst bijvoorbeeld niet altijd hoe of wanneer het op een voorwerp terechtkwam.

Fouten in de procedure

Is het onderzoek niet volgens de regels uitgevoerd, bijvoorbeeld omdat sporenmateriaal niet goed is bewaard, dan kan dat een vormverzuim zijn. De rechter kan dan op grond van art. 359a Sv het bewijs uitsluiten, de straf verlagen of alleen het verzuim vaststellen. De Hoge Raad zette de regels daarvoor op een rij in een overzichtsarrest van 1 december 2020 (ECLI:NL:HR:2020:1889). Valt het rapport door bewijsuitsluiting weg en blijft er te weinig over, dan volgt vrijspraak.

Wat als u zelf op advies van een deskundige handelde?

Denk aan een ondernemer die op advies van een jurist of adviseur handelt, terwijl dat handelen later strafbaar blijkt. Dan kan een beroep op verontschuldigbare rechtsdwaling slagen. De Hoge Raad oordeelde op 4 april 2006 (ECLI:NL:HR:2006:AU4664) dat dit mogelijk is als u bent afgegaan op het advies van een persoon of instantie met zodanig gezag dat u redelijkerwijs op de juistheid mocht vertrouwen.

In die zaak, over handel met voorwetenschap, slaagde het beroep niet. De vraag was mondeling gesteld tijdens een chaotische vergadering, de adviseur kende niet alle relevante feiten, en het was onduidelijk of de opties al waren toegekend. Een schriftelijk advies had meer voor de hand gelegen. De drempel is dus hoog.

De rechter kijkt onder meer naar:

  • de deskundigheid en onafhankelijkheid van de adviseur;
  • of u de adviseur alle relevante feiten heeft gegeven;
  • of het advies schriftelijk en onder rustige omstandigheden is gegeven;
  • of u het advies precies heeft gevolgd.

Leg een advies dus schriftelijk vast, met de feiten die u heeft voorgelegd. Lees ook wat een advocaat doet en hoe vertegenwoordiging in procedures werkt.

Het advies kan soms ook het opzet wegnemen. Vereist een strafbepaling opzet en wist u door het advies niet dat u iets verbodens deed, dan kan het opzet onbewezen blijven. Dan volgt vrijspraak.

Kunt u een deskundige aansprakelijk stellen?

Een deskundige die onzorgvuldig werkt, kan aansprakelijk zijn op grond van onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). Met een door de rechter benoemde deskundige heeft u geen overeenkomst, omdat de rechter de opdracht geeft.

De Rechtbank Oost-Brabant oordeelde op 14 mei 2014 (ECLI:NL:RBOBR:2014:2887) over een arts die in opdracht van een moeder een rapport had geschreven over vermeende kindermishandeling. Het rapport steunde op eenzijdige, niet gecontroleerde informatie; de arts had de vader nooit gesproken en trok toch stellige conclusies. De rechtbank vond dat zeer onzorgvuldig en onrechtmatig, en kende de vader een voorschot van € 10.000 op immateriële schadevergoeding toe.

Klaag op tijd

Bezwaren tegen een deskundige brengt u in de lopende procedure naar voren. Voor civiele zaken oordeelde de Hoge Raad op 2 mei 2014 (ECLI:NL:HR:2014:1067) dat een klacht over de partijdigheid van een deskundige in beginsel tijdig is als zij wordt gedaan in de eerste processtap na het deponeren van het rapport. De rechter moet dan eerst beoordelen of de twijfel aan de onpartijdigheid gerechtvaardigd is; concreet bewijs van partijdigheid is niet vereist. Wacht u tot na de uitspraak, dan staat u zwakker. Wie zelf niets doet om schade te beperken, kan bovendien een lagere schadevergoeding krijgen wegens eigen schuld (art. 6:101 BW). Meer over schadevergoeding en aansprakelijkheid.

In civiele zaken gelden voor het deskundigenbericht eigen regels in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Welke rechtsmiddelen heeft u na een fout rapport?

RechtsmiddelTermijnWat het oplevert
Hoger beroepIn de regel 14 dagen na de uitspraak (art. 408 Sv)Het hof behandelt de zaak opnieuw en kan een nieuwe deskundige benoemen
Cassatie14 dagen na het arrest (art. 432 Sv)De Hoge Raad toetst alleen recht en motivering, geen feiten
HerzieningNa een onherroepelijke veroordeling (art. 457 Sv)Mogelijk bij een nieuw gegeven, waaronder sinds 1 oktober 2012 ook een nieuw deskundigeninzicht
Vergoeding voorlopige hechtenisNa een einde van de zaak zonder straf (art. 89 Sv)Een vergoeding van de staat voor de tijd in voorlopige hechtenis

Gaat de rechter zonder motivering voorbij aan serieuze, onderbouwde bezwaren tegen een rapport, dan kan dat in cassatie tot vernietiging leiden. Voor herziening moet het gaan om een gegeven dat de rechter niet kende en dat het ernstige vermoeden wekt dat hij anders zou hebben beslist. De aanvraag gaat naar de Hoge Raad en moet door een advocaat worden ingediend.

Een gerechtelijk deskundige die ernstige fouten maakt, kan ook gevolgen ondervinden voor zijn inschrijving in het NRGD. Wie als deskundige opzettelijk onder ede een valse verklaring aflegt, kan zich schuldig maken aan meineed (art. 207 Sr).

Wat wij doen bij een fout deskundigenrapport

Met onze strafrecht advocaat kunt u rekenen op:

  • een kritische beoordeling van het rapport en de methode, zo nodig met een eigen deskundige;
  • verzoeken om aanvullend onderzoek of tegenonderzoek (art. 150a en 150b Sv) en om het horen van de deskundige;
  • een onderbouwd beroep op verontschuldigbare rechtsdwaling als u zelf op advies handelde;
  • hoger beroep of cassatie binnen 14 dagen, of een herzieningsaanvraag.

In het kort

  • Een fout rapport leidt alleen tot vrijspraak als het overige bewijs de rechter niet meer overtuigt.
  • Handelde u zelf op advies, dan vraagt verontschuldigbare rechtsdwaling een adviseur met gezag en een volledig en zorgvuldig gevraagd advies (HR 4 april 2006).
  • Een onzorgvuldige deskundige kan aansprakelijk zijn uit onrechtmatige daad (Rb. Oost-Brabant 14 mei 2014).
  • Klaag op tijd over een deskundige; in civiele zaken in beginsel in de eerste processtap na het rapport (HR 2 mei 2014).

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.