U wilt een bedrijf overnemen. De cijfers zien er goed uit en de verkoper maakt een betrouwbare indruk. Toch weet u pas wat u daadwerkelijk koopt nadat u de onderneming grondig heeft onderzocht.
In dit artikel leest u wat de wettelijke hoofdregels zijn rondom due diligence onderzoek, welke uitzonderingen gelden en welke stappen u kunt nemen.
Wat is een due diligence onderzoek?
Due diligence is het onderzoek dat een koper uitvoert naar de onderneming die hij wil overnemen, voordat hij zich definitief aan de transactie bindt. Het onderzoek richt zich onder meer op:
- de financiële positie;
- de juridische verplichtingen;
- de fiscale situatie;
- de commerciële positie; en
- de operationele gang van zaken.
Een due diligence onderzoek heeft doorgaans drie functies. Het brengt risico’s aan het licht die u anders mogelijk pas na de overdracht zou ontdekken. Daarnaast vormt het onderzoek een belangrijke basis voor de koopprijs: vastgestelde risico’s kunnen aanleiding geven tot een prijsaanpassing. Tot slot beïnvloeden de bevindingen de inhoud van het koopcontract, bijvoorbeeld door het opnemen van aanvullende garanties, vrijwaringen of opschortende voorwaarden.
Due diligence is daarmee geen formaliteit die uitsluitend wordt uitgevoerd om een checklist af te vinken. Het is de fase waarin de inhoudelijke basis van de transactie wordt getoetst.
Onderzoeksplicht tegenover mededelingsplicht
De verhouding tussen de onderzoeksplicht van de koper en de mededelingsplicht van de verkoper vormt een belangrijk juridisch aandachtspunt.
Van de koper wordt verwacht dat hij redelijk onderzoek doet naar wat hij wil kopen. De verkoper moet op zijn beurt uit eigen beweging informatie verstrekken die voor de koper van belang is en waarvan de verkoper weet of behoort te begrijpen dat de koper daar niet over beschikt.
In de rechtspraak wordt de mededelingsplicht van de verkoper in beginsel zwaarder gewogen dan de onderzoeksplicht van de koper. Een verkoper die wezenlijke informatie verzwijgt, kan zich daarom niet zonder meer erop beroepen dat de koper zelf beter onderzoek had moeten doen. Dit betekent echter niet dat de koper geen eigen verantwoordelijkheid heeft. Als de koper een risico heeft gezien of dit bij normaal en redelijk onderzoek had moeten ontdekken, kan dat voor zijn rekening komen.
Het is daarom belangrijk om het onderzoek zorgvuldig en schriftelijk vast te leggen. Leg vast welke documenten zijn beoordeeld, welke vragen zijn gesteld en welke antwoorden de verkoper heeft gegeven.
De vier onderzoeken die u laat uitvoeren
Due diligence bestaat niet uit één afzonderlijk onderzoek. Afhankelijk van de omvang, structuur en sector van de onderneming worden verschillende onderzoeken gecombineerd.
1. Financieel onderzoek
Beoordeeld worden onder meer de jaarrekeningen van de afgelopen jaren, tussentijdse cijfers, de kwaliteit en duurzaamheid van de omzet, de debiteurenpositie, de cashflow, het werkkapitaal en eenmalige baten en lasten. Bijzondere aandacht is nodig voor posten die het resultaat tijdelijk gunstiger kunnen laten lijken dan het structurele beeld rechtvaardigt.
2. Juridisch onderzoek
Het juridisch onderzoek richt zich onder meer op de statuten, het aandeelhoudersregister, lopende commerciële contracten, arbeidsovereenkomsten, vergunningen, intellectuele-eigendomsrechten, lopende en dreigende procedures en zekerheden tegenover derden.
Let in het bijzonder op change of control-clausules. Dat zijn bepalingen die in werking treden zodra de zeggenschap over de onderneming wijzigt. Zij kunnen een contractspartij, financier of andere derde het recht geven een overeenkomst te beëindigen of vooraf toestemming te verlangen. Ook concurrentie- en relatiebedingen van sleutelmedewerkers verdienen aandacht.
3. Fiscaal onderzoek
Gekeken wordt naar openstaande belastingaanslagen, de fiscale eenheid, btw-posities, fiscale voorzieningen en lopende discussies of gemaakte afspraken met de Belastingdienst. Fiscale risico’s kunnen pas geruime tijd na de overname zichtbaar worden. Bij een aandelenoverdracht blijven fiscale posities in beginsel verbonden aan de vennootschap.
4. Commercieel en operationeel onderzoek
Denk aan afhankelijkheid van enkele grote klanten, de positie van belangrijke leveranciers, de gevolgen van het vertrek van de directeur-grootaandeelhouder, de kwaliteit en continuïteit van de ICT, de afhankelijkheid van sleutelpersoneel en verplichtingen op het gebied van milieu en arbeidsomstandigheden.
Hoe verloopt een due diligence onderzoek?
De precieze aanpak verschilt per transactie, maar het proces bestaat vaak uit de volgende stappen.
Geheimhoudingsovereenkomst
Voordat vertrouwelijke informatie wordt gedeeld, sluiten partijen doorgaans een geheimhoudingsovereenkomst, ook wel NDA genoemd. Daarin wordt vastgelegd welke informatie vertrouwelijk is en waarvoor deze mag worden gebruikt.
Intentieovereenkomst of term sheet
Vervolgens leggen partijen de belangrijkste uitgangspunten vast: de beoogde koopprijs, een exclusiviteitsperiode en de hoofdlijnen van de transactie. Voor de koper is het belangrijk dat wordt vastgelegd dat de transactie plaatsvindt onder voorbehoud van een voor hem aanvaardbaar due diligence onderzoek. Zonder dat voorbehoud kan het lastiger zijn om op basis van tegenvallende onderzoeksresultaten van de transactie af te zien.
Vragenlijst en dataroom
De koper of zijn adviseurs stellen een vragenlijst op. De verkoper plaatst de stukken doorgaans in een beveiligde digitale dataroom: een afgeschermde omgeving waarin de koper de documenten kan inzien zonder dat deze vrij worden verspreid.
Onderzoek, vervolgvragen en rapportage
De adviseurs beoordelen de informatie en stellen aanvullende vragen. Bewaar alle vragen en antwoorden. De bevindingen worden gerangschikt naar ernst: risico’s die een dealbreaker kunnen vormen, risico’s die tot een prijsaanpassing leiden, risico’s die contractueel moeten worden afgedekt, en aandachtspunten voor na de overdracht.
Onderhandeling en koopovereenkomst
De uitkomsten worden verwerkt in de onderhandelingen en in de koopovereenkomst. Bij een middelgrote overname duurt het onderzoek vaak enkele weken. Een indicatie van vier tot acht weken vanaf de intentieovereenkomst kan realistisch zijn, maar de werkelijke duur hangt sterk af van de omvang van de onderneming en de snelheid waarmee de verkoper informatie aanlevert.
Van bevindingen naar het koopcontract
Een vastgesteld risico kan op verschillende manieren in de transactie worden verwerkt.
Prijsverlaging. Ligt voor de hand als het risico redelijk nauwkeurig kan worden becijferd. De koper draagt het risico dan zelf, maar betaalt een lagere prijs.
Garantie. De verkoper verklaart dat een bepaalde situatie bestaat of dat bepaalde informatie juist is. Let op de contractuele beperkingen: een drempelbedrag, een maximum voor de aansprakelijkheid, een vervaltermijn en kennisclausules. De vervaltermijn moet aansluiten bij de aard van het risico; een korte termijn biedt onvoldoende bescherming bij risico’s die zich pas later openbaren.
Vrijwaring. Bedoeld voor een concreet en benoemd risico. De verkoper neemt dat risico contractueel voor zijn rekening. Een vrijwaring is aangewezen wanneer de koper het risico tijdens het onderzoek al heeft vastgesteld.
Opschortende voorwaarde of escrow. Een opschortende voorwaarde kan worden gebruikt wanneer eerst iets moet gebeuren, bijvoorbeeld toestemming van een bank of contractspartij. Daarnaast kan een deel van de koopprijs in escrow worden gehouden: dat bedrag wordt tijdelijk bij een derde gestald en pas uitgekeerd wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan.
Een belangrijk aandachtspunt: informatie die de koper tijdens het onderzoek heeft ontvangen, wordt vaak aangemerkt als bekende informatie. In veel koopovereenkomsten worden bekende feiten uitgesloten van algemene garanties. Wilt u daar toch bescherming voor, dan moet dat specifiek worden geregeld, bijvoorbeeld met een afzonderlijke vrijwaring.
Aandelen of activa: het onderzoek verschilt
Bij een aandelenoverdracht koopt de koper de aandelen in de vennootschap. De vennootschap blijft dezelfde rechtspersoon en behoudt haar rechten, verplichtingen en historische risico’s. Ook schulden, claims en fiscale posities blijven in beginsel in de vennootschap aanwezig. Het onderzoek moet daarom breed en historisch worden uitgevoerd.
Bij een activa-passivatransactie bepaalt de koper welke activa en passiva hij overneemt. Het onderzoek kan gerichter worden ingericht, maar vereist een duidelijke afbakening. Let daarbij op het volgende: contracten gaan niet altijd automatisch over en kunnen toestemming van de wederpartij vereisen, vergunningen zijn mogelijk niet overdraagbaar, bepaalde verplichtingen kunnen wettelijk aan activa verbonden blijven, en bij een overgang van onderneming kunnen werknemers van rechtswege mee overgaan met behoud van hun arbeidsvoorwaarden.
Vendor due diligence en vastgoed
Bij een verkoopproces met meerdere gegadigden kan de verkoper vooraf zelf een onderzoek laten uitvoeren en het rapport aan kopers beschikbaar stellen. Dat heet vendor due diligence. Voor de koper betekent dat niet dat eigen onderzoek overbodig is: beoordeel de reikwijdte, ga na welke onderwerpen buiten beschouwing zijn gebleven, let op voorbehouden in het rapport en doe op belangrijke punten aanvullend onderzoek.
Omvat de transactie vastgoed, dan komen aanvullende onderzoekspunten in beeld: de eigendomssituatie, kadastrale inschrijvingen, erfdienstbaarheden, kettingbedingen, het bestemmingsplan, het feitelijke gebruik, bodem- en asbestonderzoek, de energieprestatie en lopende huurovereenkomsten met de bijbehorende huurbescherming. Bij verhuurd vastgoed zijn de kwaliteit van de huurders en de resterende looptijd vaak belangrijker voor de waarde dan de staat van het pand.
Veelgemaakte fouten in de praktijk
- geen duidelijk voorbehoud van due diligence opnemen in de intentieovereenkomst;
- te laat met het onderzoek beginnen, waardoor de resultaten niet meer in de onderhandelingen kunnen worden verwerkt;
- uitsluitend naar de financiële cijfers kijken;
- vragen mondeling stellen en niet schriftelijk vastleggen;
- garanties accepteren met een vervaltermijn die niet aansluit bij de duur van het risico;
- de binding van sleutelpersoneel niet controleren;
- change of control-clausules over het hoofd zien;
- niet onderzoeken of belangrijke klanten bij een eigenaarswissel kunnen opzeggen.
Veelgestelde vragen
Wat houdt een due diligence onderzoek precies in?
Het is het integrale onderzoek naar een onderneming die de koper wil overnemen: financieel, juridisch, fiscaal, commercieel en operationeel. Het doel is risico’s tijdig te identificeren en de koopprijs en voorwaarden daarop af te stemmen.
Hoe lang duurt een due diligence onderzoek?
Bij een kleine overname enkele weken. Bij een middelgrote transactie is vier tot acht weken vanaf de intentieovereenkomst een mogelijke indicatie. De duur hangt onder meer af van de complexiteit van de onderneming en de snelheid waarmee de verkoper de dataroom vult.
Wie betaalt het onderzoek?
In beginsel de koper. Bij vendor due diligence draagt de verkoper de kosten van het basisrapport. Partijen kunnen andere afspraken maken; leg die vast in de intentieovereenkomst.
Wat gebeurt er als er een ernstig risico uit het onderzoek komt?
De koper kan proberen de koopprijs te verlagen, een garantie of vrijwaring te bedingen, een opschortende voorwaarde of escrow-regeling overeen te komen, of van de transactie af te zien. Of dat laatste mogelijk is, hangt mede af van het voorbehoud in de intentieovereenkomst.
Kan ik de verkoper later nog aanspreken op informatie die ik zelf had kunnen ontdekken?
Dat hangt af van de omstandigheden en van de koopovereenkomst. Informatie die u daadwerkelijk heeft ontvangen of bij redelijk onderzoek had kunnen ontdekken, kan voor uw rekening komen. Heeft de verkoper wezenlijke informatie verzwegen, dan kan zijn mededelingsplicht zwaarder wegen dan uw onderzoeksplicht.
Juridische begeleiding bij overnames
Law & More voert het juridische deel van due diligence onderzoeken uit, beoordeelt contracten en verplichtingen, vertaalt de bevindingen naar de koopovereenkomst en onderhandelt over garanties en vrijwaringen. Ook verkopers begeleiden wij, door vooraf het dossier op orde te brengen.
Onze advocaten ondernemingsrecht in Eindhoven en Amsterdam denken met u mee over een voorgenomen overname of verkoop. Neem contact met ons op.
De informatie in dit artikel is van algemene aard en is geen juridisch advies over een individuele situatie. Wet- en regelgeving en rechtspraak kunnen wijzigen. Laatst inhoudelijk gecontroleerd op: 16 augustus 2026.
