Gepubliceerd op 27 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 september 2026
Een werkstraf is onbetaalde arbeid die als hoofdstraf wordt opgelegd en die u in uw vrije tijd verricht. De straf duurt op grond van artikel 22c Sr ten hoogste 240 uren. Voert u de werkstraf niet uit, dan kan het Openbaar Ministerie vervangende hechtenis bevelen: voor elke twee niet gewerkte uren ten hoogste een dag cel.
Inhoudsopgave
Wat is een werkstraf precies?
De werkstraf is de volwassen variant van de taakstraf. U werkt een vastgesteld aantal uren onbetaald bij een organisatie zonder winstoogmerk: een gemeente, een zorginstelling, een natuurbeheerder of een kringloopbedrijf. Het werk gebeurt naast uw gewone leven, dus in avonden, weekenden of vrije dagen. Dat is precies de bedoeling van de straf: u ondervindt een merkbaar nadeel, maar u verliest niet uw baan, uw woning en uw sociale omgeving.
Een hardnekkig misverstand is dat de taakstraf voor volwassenen ook een leerstraf kan zijn. Dat klopt niet meer. Artikel 22c Sr bepaalt dat een taakstraf bestaat uit het verrichten van onbetaalde arbeid; de leerstraf is uit het volwassenenstrafrecht verdwenen. Alleen in het jeugdstrafrecht kan de rechter nog kiezen tussen een werkstraf en een leerstraf. Een cursus of training kan bij volwassenen wel terugkomen als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf, maar dat is juridisch iets anders dan een taakstraf.
De werkstraf is bovendien een echte hoofdstraf, geen gunst en geen alternatief traject. Zij staat in artikel 9 Sr naast gevangenisstraf, hechtenis en geldboete. Het vonnis of de strafbeschikking vermeldt hoeveel uren de straf duurt en kan ook de aard van de werkzaamheden vermelden.
Waar staat de werkstraf in de wet?
De kern van de regeling staat in de artikelen 22b tot en met 22d van het Wetboek van Strafrecht. Artikel 22b noemt de gevallen waarin geen taakstraf mag worden opgelegd, artikel 22c regelt de inhoud en de maximumduur, en artikel 22d verplicht de rechter om bij de taakstraf meteen te bepalen hoeveel vervangende hechtenis daarvoor in de plaats komt.
De uitvoering is sinds 1 januari 2020 verhuisd naar Boek 6 van het Wetboek van Strafvordering. De oude artikelen 22e tot en met 22k Sr zijn op die datum vervallen. Voor de taakstraf gelden nu de artikelen 6:3:1 tot en met 6:3:6 Sv. Dat is meer dan een technische verhuizing: de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging ligt sindsdien niet meer bij het openbaar ministerie van de zittingsplaats, maar centraal, met het Centraal Justitieel Incassobureau als uitvoerder.
Wanneer mag de rechter geen werkstraf opleggen?
Artikel 22b Sr bevat het taakstrafverbod. Een taakstraf wordt niet opgelegd bij een veroordeling voor een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving zes jaren gevangenisstraf of meer staat en dat een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer tot gevolg heeft gehad. Beide voorwaarden gelden dus samen: het strafmaximum alleen is niet genoeg. Daarnaast is een taakstraf uitgesloten bij veroordeling voor de misdrijven van de artikelen 181, 252 en 253 Sr.
Het verbod geldt ook bij herhaling. Is u in de vijf jaren voorafgaand aan het feit al eens een taakstraf opgelegd wegens een soortgelijk misdrijf, en hebt u die taakstraf verricht of is daarvoor vervangende hechtenis bevolen, dan is een nieuwe taakstraf uitgesloten. Van beide verboden mag de rechter afwijken wanneer hij naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of een vrijheidsbenemende maatregel oplegt. Die uitzondering verklaart waarom u in de rechtspraak toch combinaties van korte celstraf met een werkstraf tegenkomt.
Legt de rechter de werkstraf op, of kan het Openbaar Ministerie dat ook?
Beide. De rechter legt de werkstraf op bij vonnis na een zitting. Het Openbaar Ministerie kan een taakstraf ook zelf opleggen in een strafbeschikking op grond van artikel 257a Sv, zonder tussenkomst van een rechter; de omvang daarvan is beperkter dan wat de rechter mag opleggen. Aanvaardt u zo een strafbeschikking, dan staat de straf vast en volgt er geen zitting. Doet u verzet, dan komt de zaak alsnog bij de rechter. Hoe die keuze uitpakt, leest u in onze uitleg over de strafbeschikking en het verzet daartegen.
Instemming van de veroordeelde is voor een werkstraf niet vereist. Wel spreekt de reclassering met u over de praktische uitvoerbaarheid, omdat een werkstraf die niet in uw agenda past, tot mislukken is gedoemd. Wie nog voor de zitting staat, doet er goed aan zich te laten uitleggen hoe een strafzaak in Nederland verloopt en op welk moment een werkstraf realistisch bepleit kan worden.
Hoe verloopt de uitvoering van een werkstraf?
Na het onherroepelijk worden van de uitspraak ontvangt u een oproep voor een intakegesprek bij de reclassering. In dat gesprek komen uw werktijden, opleiding, zorgtaken en eventuele medische beperkingen aan de orde. Op grond daarvan bepaalt de reclassering waar en wanneer u werkt. U kunt een voorkeur uitspreken, maar de plaatsing is geen keuzemenu: de reclassering beslist, mede aan de hand van het delict en van wat er in de regio beschikbaar is. Werken bij een organisatie waar u een persoonlijke band mee hebt, is uitgesloten.
De plaatsing wordt vastgelegd in een overeenkomst met afspraken over werktijden, aanwezigheid en gedrag. Op de werkplek staat u onder toezicht van een werkmeester of een begeleider van de instelling. Uw gewerkte uren worden bijgehouden; u kunt die zelf volgen. Meldt u zich af, dan moet dat volgens de afgesproken procedure gebeuren en bij ziekte doorgaans met een onderbouwing. Ziekte schuift de einddatum niet vanzelf op.
Let op de uitvoeringstermijn. Een werkstraf mag niet eindeloos doorlopen; de termijn waarbinnen u moet hebben gewerkt, is geregeld in Boek 6 Sv en wordt door het Openbaar Ministerie bewaakt. Vraag bij het intakegesprek expliciet naar de datum waarop uw termijn verstrijkt en laat verlenging schriftelijk bevestigen als daar aanleiding voor is. Uitstel van het intakegesprek levert u geen extra tijd op.
Welke rol heeft de reclassering?
De reclassering is de schakel tussen het vonnis en het werk. Zij zoekt de werkplek, sluit de overeenkomst, houdt contact met de werkbegeleider en controleert of het werk volgens afspraak wordt verricht. Bij problemen, bijvoorbeeld ploegendiensten die schuiven of een ziekmelding die langer duurt, kunt u bij uw reclasseringsmedewerker terecht voor een aanpassing van het rooster.
De reclassering heeft daarnaast een handhavende taak. Komt u te laat, meldt u zich niet af of gedraagt u zich op de werkplek onbehoorlijk, dan volgt een officiële waarschuwing. Blijft het misgaan, dan rapporteert de reclassering dat het werk niet naar behoren wordt verricht en legt zij de zaak terug bij het Openbaar Ministerie. Vanaf dat moment gaat het niet meer om planning, maar om de vraag of u alsnog de cel in moet.
Wat gebeurt er als u de werkstraf niet afmaakt?
Dan volgt vervangende hechtenis. Artikel 22d Sr bepaalt dat de rechter bij de taakstraf meteen vaststelt hoeveel vervangende hechtenis daarvoor in de plaats komt, waarbij voor elke twee uren taakstraf niet meer dan een dag wordt opgelegd. Zestig niet gewerkte uren komen dus neer op ten hoogste dertig dagen. Het Openbaar Ministerie beveelt op grond van artikel 6:3:3 Sv de tenuitvoerlegging wanneer de taakstraf niet of niet volledig is verricht, of niet naar behoren.
Die beslissing wordt u schriftelijk meegedeeld. Het gaat om een reële celstraf, met alle gevolgen voor werk, gezin en inkomen. Het loont daarom om bij dreigende problemen meteen te melden dat de uitvoering vastloopt, in plaats van af te wachten tot de reclassering het meldt. Een aangepast rooster is bijna altijd eenvoudiger te regelen dan een bezwaarprocedure achteraf.
Hoe maakt u bezwaar tegen vervangende hechtenis?
Tegen het bevel tot tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis kunt u een bezwaarschrift indienen bij de rechtbank op grond van artikel 6:6:23 Sv. De rechter beoordeelt dan of het bevel terecht is gegeven en kan bepalen dat u de resterende uren alsnog mag werken. De termijn is kort en loopt vanaf de betekening van de kennisgeving, dus schakel direct een advocaat in zodra u het bericht ontvangt.
Een bezwaarschrift slaagt niet met de enkele mededeling dat het u niet uitkwam. De rechter wil zien dat u zich hebt ingespannen en dat er een controleerbare reden was voor de onderbreking: een medische verklaring, een werkgeversverklaring over gewijzigde diensten, een bewijs van opname of van mantelzorg. Rechtbanken beoordelen zo een bezwaarschrift ook op de vraag of de veroordeelde intussen al vervangende hechtenis heeft ondergaan; dat blijkt bijvoorbeeld uit de beschikking ECLI:NL:RBNHO:2022:1117 van de rechtbank Noord-Holland, waarin een prematuur ingediend bezwaar toch inhoudelijk werd behandeld.
Wat betekent een werkstraf voor uw strafblad en uw VOG?
Een werkstraf wordt geregistreerd in de justitiële documentatie. Dat is niet hetzelfde als een levenslang beletsel, maar het kan wel meewegen bij een aanvraag voor een Verklaring Omtrent het Gedrag. Justis beoordeelt daarbij of het feit, als het opnieuw zou worden gepleegd, een belemmering vormt voor de functie waarvoor u de verklaring nodig hebt. Een vermogensdelict weegt zwaarder bij een financiële functie dan bij een baan in de bouw.
Hoe lang een registratie blijft staan en wanneer zij vervalt, hangt af van het delict en de opgelegde straf. In onze uitleg over strafblad en justitiële documentatie staan de bewaartermijnen op een rij, en in het artikel over strafblad bij werk en sollicitatie leest u wat u een werkgever wel en niet hoeft te vertellen. Zit u in de fase van een tweede kans, dan is ook onze uitleg over recidive en rehabilitatie nuttig.
Werkstraf en uw baan: waar loopt het in de praktijk mis?
De meeste problemen ontstaan niet bij de werkzaamheden zelf, maar bij de planning. U voert de werkstraf uit in uw vrije tijd en uw werkgever is niet verplicht u daarvoor verlof te geven. Bespreek daarom bij het intakegesprek meteen welke dagdelen realistisch zijn en houd rekening met vakanties en ploegendiensten. Verandert uw rooster, meld dat dan voordat u een afspraak mist, niet erna.
Een tweede valkuil is het onderschatten van waarschuwingen. Een officiële waarschuwing is geen formaliteit maar een dossierstuk dat later de basis vormt voor het bevel tot vervangende hechtenis. Een derde valkuil is te lang doorprocederen over de veroordeling zelf terwijl de uitvoeringstermijn loopt. Overweegt u nog een rechtsmiddel, laat dan beoordelen of hoger beroep in uw strafzaak loont voordat de termijnen tegen u gaan werken.
Werkstraf in het jeugdstrafrecht
Voor minderjarigen geldt een eigen regeling. In het jeugdstrafrecht bestaat de taakstraf nog wel in twee vormen: een werkstraf, een leerstraf of een combinatie daarvan. De maximumduur ligt lager dan bij volwassenen en de kinderrechter weegt de opvoedkundige waarde van de straf uitdrukkelijk mee. De begeleiding verloopt ook anders: die ligt bij de jeugdreclassering, terwijl de Raad voor de Kinderbescherming meedenkt over de inhoud van de straf. Ouders worden bij de uitvoering betrokken, wat in de praktijk betekent dat afspraken over vervoer en planning met het gezin worden gemaakt. Bepalend is de leeftijd ten tijde van het feit: wie als minderjarige een strafbaar feit pleegde, wordt in beginsel ook na zijn achttiende verjaardag volgens het jeugdstrafrecht berecht.
Verwar de werkstraf tot slot niet met een bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf. Legt de rechter een voorwaardelijke gevangenisstraf op met bijzondere voorwaarden, dan verricht u geen onbetaalde arbeid maar houdt u zich aan gedragsafspraken, bijvoorbeeld een behandeling, een meldplicht of een contactverbod. Overtreedt u die voorwaarden, dan volgt geen vervangende hechtenis maar een vordering tot tenuitvoerlegging van het voorwaardelijke strafdeel. De routes lijken op elkaar, maar de procedure en de termijnen verschillen wezenlijk.
Veelgestelde vragen
Komt een werkstraf op mijn strafblad?
Ja. De veroordeling en de opgelegde werkstraf worden opgenomen in de justitiële documentatie. Dat kan gevolgen hebben voor een VOG-aanvraag, afhankelijk van het delict en de functie.
Kan ik zelf een werkplek voorstellen?
U mag een voorkeur uitspreken tijdens het intakegesprek, maar de reclassering bepaalt de plaatsing. Zij kijkt naar geschiktheid, beschikbaarheid en de aard van het delict.
Moet mijn werkgever mij vrij geven voor de werkstraf?
Nee. De werkstraf verricht u in uw vrije tijd. Uw werkgever is niet verplicht verlof te verlenen, dus stem de planning tijdig af.
Wat gebeurt er als ik ziek word tijdens de werkstraf?
Meld u af volgens de afgesproken procedure en onderbouw de ziekte desgevraagd. Ziekte verlengt de uitvoeringstermijn niet automatisch; vraag de reclassering om een aangepast rooster.
Kan ik naast een werkstraf ook nog gevangenisstraf krijgen?
Ja. De rechter mag een werkstraf combineren met een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Artikel 22b Sr staat in dat geval zelfs afwijking van het taakstrafverbod toe.
Wordt de werkstraf betaald?
Nee. Het gaat om onbetaalde arbeid. U ontvangt geen loon en bouwt met deze uren geen arbeidsrechtelijke aanspraken op.
Advies over een werkstraf
Rond de werkstraf zijn drie momenten bepalend: de zitting waarop de straf wordt bepaald, het intakegesprek waarin de uitvoering vorm krijgt, en het bericht dat vervangende hechtenis dreigt. Op elk van die momenten valt juridisch iets te doen, maar de speelruimte wordt met elke gemiste afspraak kleiner. Bent u opgeroepen, loopt de uitvoering vast of hebt u een bevel tot vervangende hechtenis ontvangen, neem dan contact op met de strafrechtadvocaten van Law & More, zodat de stukken en de lopende termijnen op tijd worden beoordeeld.
