Werkstraf: verloop, regels en vervangende hechtenis

Gepubliceerd op 27 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een werkstraf is onbetaald werk dat u als straf in uw vrije tijd verricht, met een maximum van 240 uur (artikel 22c Sr). Maakt u de werkstraf niet af, dan beveelt het openbaar ministerie vervangende hechtenis: voor elke twee niet gewerkte uren ten hoogste één dag, met een maximum van vier maanden (artikel 22d Sr).

Hieronder leest u wanneer de rechter of de officier van justitie een werkstraf mag opleggen, hoe de reclassering de uitvoering regelt en hoe u binnen veertien dagen bezwaar maakt tegen vervangende hechtenis. Twee arresten van de Hoge Raad laten zien waar de grenzen van het taakstrafverbod liggen.

Werkstraf in getallen

De belangrijkste maxima en termijnen staan in het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering. Stand van de wet per 1 januari 2026.

Wat is een werkstraf precies?

In de wet heet de werkstraf een taakstraf. Bij volwassenen bestaat die altijd uit onbetaalde arbeid (artikel 22c lid 1 Sr), meestal bij een organisatie zonder winstoogmerk, zoals een gemeente, zorginstelling, natuurbeheerder of kringloopbedrijf. U ontvangt geen loon en bouwt met deze uren geen arbeidsrechtelijke aanspraken op.

U werkt naast uw gewone leven, dus in avonden, weekenden of op vrije dagen. Zo ondervindt u een merkbaar nadeel, maar verliest u niet uw baan, woning en sociale omgeving. De taakstraf is een hoofdstraf: artikel 9 Sr noemt haar naast gevangenisstraf, hechtenis en geldboete. Het vonnis of de strafbeschikking vermeldt het aantal uren.

Een hardnekkig misverstand is dat een taakstraf voor volwassenen ook een leerstraf kan zijn. Dat is niet meer zo: artikel 22c Sr spreekt alleen van onbetaalde arbeid. Alleen in het jeugdstrafrecht kan de rechter nog kiezen voor een leerstraf. Een cursus of training kan bij volwassenen wel een bijzondere voorwaarde zijn bij een voorwaardelijke straf, maar dat is juridisch iets anders.

De uitvoering is sinds 1 januari 2020 geregeld in Boek 6 Sv, met als kern artikel 6:3:1 en volgende Sv. Sindsdien coördineert het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) de uitvoering van straffen centraal.

Wanneer is een werkstraf verboden?

Artikel 22b lid 1 Sr sluit een taakstraf uit bij een veroordeling voor een misdrijf waarop zes jaar gevangenisstraf of meer staat én dat een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer tot gevolg had. Beide voorwaarden moeten samen vervuld zijn; het strafmaximum alleen is niet genoeg. Daarnaast is een taakstraf uitgesloten bij de misdrijven van de artikelen 181, 252 en 253 Sr.

Lid 2 regelt herhaling. Kreeg u in de vijf jaar vóór het nieuwe feit al een taakstraf voor een soortgelijk misdrijf, en heeft u die verricht of is daarvoor vervangende hechtenis bevolen, dan is een nieuwe taakstraf uitgesloten. Volgens lid 3 mag de rechter van beide verboden afwijken als hij naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel oplegt. Daarom ziet u in de rechtspraak combinaties van een korte celstraf met een werkstraf.

Wat de Hoge Raad over het taakstrafverbod zegt

• HR 9 december 2014 (ECLI:NL:HR:2014:3539): het herhalingsverbod van lid 2 geldt alleen als aan alle voorwaarden is voldaan. Volgens de Hoge Raad moet de eerdere taakstraf al onherroepelijk zijn opgelegd op het moment van het nieuwe feit. Het hof had een taakstraf daarom ten onrechte uitgesloten; de zaak ging terug voor een nieuwe strafoplegging.
• HR 19 december 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1765): het hof had voor een veroordeling op grond van artikel 181 Sr een taakstraf opgelegd zonder onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Dat is in strijd met artikel 22b lid 1 Sr. Omdat de verdachte geen rechtens te beschermen belang had bij zijn klacht, bleef de uitspraak toch in stand.

Wie legt de werkstraf op: de rechter of het openbaar ministerie?

Allebei. De rechter legt de werkstraf op bij vonnis. De officier van justitie kan in een strafbeschikking zelf een taakstraf van ten hoogste 180 uur opleggen (artikel 257a Sv).

Doet u niets tegen zo’n strafbeschikking, dan staat de straf vast en volgt er geen zitting. Doet u binnen veertien dagen verzet, dan komt de zaak alsnog bij de rechter. Hoe die keuze uitpakt, leest u in onze uitleg over de strafbeschikking en het verzet daartegen.

Uw instemming is voor een werkstraf niet vereist. Wel bespreekt de reclassering met u of de straf praktisch uitvoerbaar is. Staat u nog voor de zitting, lees dan hoe een strafzaak in Nederland verloopt. De rechter kijkt onder meer naar uw werk, zorgtaken en het advies van de reclassering.

Hoe verloopt de uitvoering, stap voor stap?

• Stap 1, de uitspraak wordt onherroepelijk. Pas dan start de uitvoering. Bij een vonnis is dat na de appeltermijn van veertien dagen, bij een strafbeschikking na de verzettermijn.
• Stap 2, oproep voor de intake. U krijgt een oproep voor een intakegesprek bij de reclassering. Daar komen uw werktijden, opleiding, zorgtaken en medische beperkingen aan de orde.
• Stap 3, plaatsing. U kunt een voorkeur uitspreken, maar de reclassering beslist, mede op basis van het delict en wat er in de regio beschikbaar is. Werken bij een organisatie waarmee u een persoonlijke band heeft, is uitgesloten.
• Stap 4, afspraken op papier. Werktijden, aanwezigheid en gedrag worden schriftelijk vastgelegd. Een werkmeester of begeleider van de instelling houdt uw uren bij.
• Stap 5, afronding. Zijn alle uren gewerkt, dan meldt de reclassering dat de straf is uitgevoerd.

Let op de uitvoeringstermijn. Een werkstraf mag niet eindeloos doorlopen; de termijn waarbinnen u moet hebben gewerkt, volgt uit Boek 6 Sv. Vraag bij de intake naar de datum waarop uw termijn verstrijkt en laat een verlenging schriftelijk bevestigen. Ziekte schuift de einddatum niet vanzelf op, en uitstel van de intake levert geen extra tijd op.

Welke rol heeft de reclassering?

De reclassering is de schakel tussen het vonnis en het werk. Zij zoekt de werkplek, maakt de afspraken, houdt contact met de werkbegeleider en controleert of het werk volgens afspraak wordt verricht. Bij wisselende diensten of een langere ziekte kunt u bij uw reclasseringswerker terecht voor een aangepast rooster. Doe dat vóór u een afspraak mist, niet erna.

De reclassering heeft ook een handhavende taak. Komt u te laat, meldt u zich niet af of gedraagt u zich op de werkplek onbehoorlijk, dan volgt een officiële waarschuwing. Blijft het misgaan, dan meldt de reclassering aan het openbaar ministerie dat het werk niet naar behoren wordt verricht. Vanaf dat moment gaat het om de vraag of u alsnog de cel in moet.

Wat gebeurt er als u de werkstraf niet afmaakt?

Dan beveelt het openbaar ministerie vervangende hechtenis op grond van artikel 6:3:3 Sv. Dat kan als de taakstraf niet, niet volledig of niet naar behoren is verricht.

De rechter heeft bij het opleggen van de taakstraf al bepaald hoeveel vervangende hechtenis daarvoor in de plaats komt (artikel 22d Sr): voor elke twee uur ten hoogste één dag, met een maximum van vier maanden. Uren die u wel heeft gewerkt, gaan ervan af. Een voorbeeld ter illustratie: bij 70 opgelegde uren en 34 gewerkte uren resteren 36 uren, dus ten hoogste achttien dagen vervangende hechtenis.

Het bevel wordt u schriftelijk meegedeeld. Het gaat om een echte celstraf, met gevolgen voor werk, gezin en inkomen. Meld daarom zelf direct dat de uitvoering vastloopt, in plaats van af te wachten tot de reclassering het meldt.

Hoe maakt u bezwaar tegen vervangende hechtenis?

Tegen het bevel kunt u binnen veertien dagen een bezwaarschrift indienen bij de rechtbank (artikel 6:6:23 Sv). De rechter beoordeelt of het bevel terecht is gegeven en kan bepalen dat u de resterende uren alsnog mag werken.

Een bezwaarschrift slaagt niet met de enkele mededeling dat het u niet uitkwam. De rechter wil zien dat u zich heeft ingespannen en dat er een controleerbare reden was voor de onderbreking. Denk aan een medische verklaring, een verklaring van uw werkgever over gewijzigde diensten, een bewijs van opname of van mantelzorg.

Hoe streng dat is, laat een uitspraak van de politierechter in de rechtbank Noord-Holland van 7 februari 2022 zien (ECLI:NL:RBNHO:2022:1117). De veroordeelde had van een taakstraf van 70 uur er 34 gewerkt en het OM had 17 dagen vervangende hechtenis bevolen. De rechter verklaarde het bezwaar ongegrond: de reclassering had hem veel kansen gegeven en er waren geen bijzondere omstandigheden. Hij had de hechtenis al ondergaan, maar hield belang bij een oordeel omdat een geslaagd bezwaar een latere schadeclaim kan ondersteunen.

Wat betekent een werkstraf voor uw strafblad en uw VOG?

Een werkstraf wordt geregistreerd in de justitiële documentatie. Dat is geen levenslang beletsel, maar het kan meewegen bij een aanvraag voor een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). Justis beoordeelt of het feit, als het opnieuw zou worden gepleegd, een risico vormt voor de functie waarvoor u de verklaring nodig heeft. Een vermogensdelict weegt zwaarder bij een financiële functie dan bij een baan in de bouw.

Hoe lang een registratie blijft staan, hangt af van het delict en de straf. In onze uitleg over strafblad en justitiële documentatie staan de bewaartermijnen. Wat u een werkgever wel en niet hoeft te vertellen, leest u bij gevolgen van een veroordeling voor werk en reizen. Zie ook recidive en rehabilitatie.

Drie valkuilen bij de planning

• Geen verlof van uw werkgever. Uw werkgever is niet verplicht u vrij te geven. Bespreek bij de intake welke dagdelen realistisch zijn en houd rekening met vakanties en wisselende diensten.
• Waarschuwingen onderschatten. Een officiële waarschuwing is een dossierstuk dat later de basis kan vormen voor het bevel tot vervangende hechtenis.
• Termijnen laten verlopen. Overweegt u nog een rechtsmiddel tegen de veroordeling, laat dan op tijd beoordelen of hoger beroep in uw strafzaak loont. De appeltermijn is veertien dagen.

Wat geldt voor een werkstraf in het jeugdstrafrecht?

Voor minderjarigen geldt een eigen regeling. De taakstraf kan daar bestaan uit een werkstraf, een leerstraf of een combinatie, met een maximum van 200 uur (artikel 77m Sr). De kinderrechter weegt de opvoedkundige waarde van de straf mee. De begeleiding ligt bij de jeugdreclassering, en de Raad voor de Kinderbescherming adviseert over de inhoud. Beslissend is de leeftijd ten tijde van het feit: wie als minderjarige een strafbaar feit pleegde, wordt in beginsel ook na zijn achttiende volgens het jeugdstrafrecht berecht.

Werkstraf of voorwaardelijke straf: wat is het verschil?

De rechter kan een werkstraf ook combineren met een voorwaardelijke gevangenisstraf. Dan lopen beide trajecten naast elkaar.

Wat kunnen wij doen bij een werkstraf?

• Wij beoordelen of een werkstraf in uw zaak mogelijk is, gelet op artikel 22b Sr, en bepleiten die zo nodig bij de rechter.
• Wij toetsen een strafbeschikking met een werkstraf en doen zo nodig binnen veertien dagen verzet (artikel 257e Sv).
• Wij helpen bij afspraken met de reclassering over een haalbaar rooster en een verlenging van de uitvoeringstermijn.
• Wij stellen binnen veertien dagen een bezwaarschrift op tegen een bevel tot vervangende hechtenis en verzamelen de stukken die de onderbreking verklaren.

Werkstraf in vijf punten

• Maximaal 240 uur onbetaald werk voor volwassenen; het OM mag zelf tot 180 uur opleggen.
• Bij ernstige geweldsmisdrijven, de artikelen 181, 252 en 253 Sr en herhaling is een werkstraf alleen mogelijk naast een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf.
• Waarschuwingen van de reclassering zijn dossierstukken.
• Niet afmaken leidt tot vervangende hechtenis: per twee uur ten hoogste één dag, maximaal vier maanden.
• Bezwaar tegen dat bevel doet u binnen veertien dagen bij de rechtbank.

Meer over onze aanpak leest u op onze pagina over strafrecht.