Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Verwijzen u en uw wederpartij allebei naar eigen algemene voorwaarden, dan gelden onder Nederlands recht in beginsel de voorwaarden waarnaar het eerst is verwezen (artikel 6:225 lid 3 BW). Dat verandert alleen als de partij die het aanbod aanvaardt de voorwaarden van de ander uitdrukkelijk van de hand wijst, of als een ander recht of het Weens Koopverdrag van toepassing is.
Bij internationale maakcontracten speelt die vraag vaak. Een leverancier stuurt een offerte met zijn verkoopvoorwaarden, de afnemer bestelt met zijn inkoopvoorwaarden. Pas als er iets misgaat, blijkt dat niemand weet welke aansprakelijkheidsregeling of forumkeuze geldt. Dit noemen juristen de battle of forms.
Inhoudsopgave
Wat is een battle of forms?
Een battle of forms ontstaat als twee ondernemers bij het sluiten van één overeenkomst elk naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen. De vraag is dan welke set deel uitmaakt van het contract: de ene, de andere, een deel van beide of geen van beide.
Bij maakcontracten gaat het om zaken die nog moeten worden vervaardigd, zoals machines, onderdelen of verpakkingen. De voorwaarden regelen daar punten die bij een geschil beslissend zijn: de aansprakelijkheid voor gebreken, de garantietermijn, het eigendomsvoorbehoud, de leveringsconditie (vaak een Incoterm), het toepasselijke recht en de bevoegde rechter.
Welke voorwaarden gelden onder Nederlands recht?
Onder Nederlands recht wint in beginsel de eerste verwijzing: de verwijzing in de aanvaarding heeft geen werking als de aanvaarder de voorwaarden uit het aanbod niet uitdrukkelijk van de hand wijst (artikel 6:225 lid 3 BW). Dit heet de first shot rule.
De wet eist een uitdrukkelijke afwijzing, geen schriftelijke. Een afwijzing per e-mail of in een orderbevestiging kan dus volstaan, mits zij duidelijk is. Een algemene zin in uw eigen voorwaarden dat u “alle andere voorwaarden afwijst” is volgens de heersende opvatting meestal niet genoeg. De afwijzing moet gericht zijn op de voorwaarden van deze wederpartij.
Wijst de aanvaarder de voorwaarden wel uitdrukkelijk af, dan is zijn reactie een nieuw aanbod. Gaat de andere partij daarna zonder protest verder met de uitvoering, dan kunnen alsnog de voorwaarden van de aanvaarder gelden.
Wanneer zijn algemene voorwaarden überhaupt van toepassing?
Voorwaarden gelden alleen als ze zijn aanvaard. Wie een document ondertekent waarin naar algemene voorwaarden wordt verwezen, is daaraan in beginsel gebonden, ook als hij de inhoud niet kende (artikel 6:232 BW).
Gebondenheid is iets anders dan de vraag of een beding vernietigbaar is. De gebruiker moet de wederpartij een redelijke mogelijkheid geven om van de voorwaarden kennis te nemen (artikel 6:233 sub b BW). In de regel doet hij dat door ze vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand te stellen (artikel 6:234 BW). Grotere ondernemingen kunnen zich op deze vernietigingsgrond niet beroepen (artikel 6:235 BW).
Voor internationale contracten geldt nog een belangrijke uitzondering. Zijn partijen professionals en zijn zij niet allebei in Nederland gevestigd, dan is de wettelijke regeling van algemene voorwaarden (afdeling 6.5.3 BW, waaronder de terhandstellingsplicht) niet van toepassing (artikel 6:247 lid 2 BW). De vraag of voorwaarden zijn aanvaard, en artikel 6:225 lid 3 BW, blijven wel gelden als Nederlands recht van toepassing is. Meer over het aanvaarden van algemene voorwaarden leest u in een apart artikel.
Welk recht bepaalt de uitkomst?
De uitkomst van een battle of forms hangt af van het recht dat op de overeenkomst van toepassing is. Hebben partijen geen geldige rechtskeuze gemaakt, dan wijst de Rome I-Verordening het recht aan; bij koop van roerende zaken is dat in beginsel het recht van het land van de verkoper (artikel 4 lid 1 sub a Rome I).
Andere landen kiezen een andere oplossing. In Duitsland vallen bij botsende voorwaarden in de regel alleen de tegenstrijdige bepalingen weg en vult de wet de gaten op (de knock-out rule). In andere stelsels gelden juist de laatst verzonden voorwaarden (de last shot rule). Lees meer over het toepasselijk recht bij internationale overeenkomsten.
| Benadering | Wat gebeurt er? | Waar? |
|---|---|---|
| First shot rule | De eerst genoemde voorwaarden gelden, tenzij uitdrukkelijk afgewezen | Nederland (artikel 6:225 lid 3 BW) |
| Knock-out rule | Botsende bepalingen vallen weg, de rest blijft gelden | Onder meer Duitsland |
| Last shot rule | De laatst verzonden voorwaarden gelden, als de ander zonder protest uitvoert | Uitgangspunt van artikel 19 CISG volgens een deel van de rechtspraak |
Wat regelt het Weens Koopverdrag?
Het Weens Koopverdrag (CISG) bevat geen speciale regel voor algemene voorwaarden, maar wel voor aanbod en aanvaarding. Volgens artikel 19 CISG is een antwoord dat het aanbod wezenlijk wijzigt geen aanvaarding, maar een afwijzing met een tegenaanbod.
Wezenlijk zijn volgens artikel 19 lid 3 CISG onder meer wijzigingen over prijs, betaling, kwaliteit en hoeveelheid, plaats en tijd van levering, de aansprakelijkheid en de beslechting van geschillen. Bij botsende voorwaarden is dat vrijwel altijd het geval. Strikt toegepast leidt artikel 19 tot de last shot rule; een deel van de rechtspraak en literatuur kiest voor de knock-out benadering als partijen het contract gewoon uitvoeren. De uitkomst is dus niet zeker.
Het verdrag geldt voor maakcontracten: de levering van nog te vervaardigen zaken is koop, tenzij de besteller een wezenlijk deel van de materialen levert (artikel 3 lid 1 CISG). Het verdrag is van toepassing als beide partijen in een verdragsstaat gevestigd zijn, of als het internationaal privaatrecht naar het recht van een verdragsstaat verwijst (artikel 1 CISG). Partijen kunnen het verdrag uitsluiten (artikel 6 CISG). Een keuze voor “Nederlands recht” sluit het verdrag niet uit, omdat het verdrag deel uitmaakt van Nederlands recht.
Waar let u als leverancier op?
- Verwijs al in uw offerte naar uw verkoopvoorwaarden en stuur ze mee als bijlage.
- Wijs in uw orderbevestiging de inkoopvoorwaarden van de afnemer uitdrukkelijk af, met naam en datum van die voorwaarden.
- Controleer of uw voorwaarden een rechtskeuze en forumkeuze bevatten en of u het Weens Koopverdrag wilt uitsluiten (artikel 6 CISG).
- Laat een orderbevestiging met afwijkende voorwaarden ondertekenen, of reageer schriftelijk voordat u gaat produceren.
Waar let u als inkoper of opdrachtgever op?
- Kijk in de offerte van de leverancier naar welke voorwaarden hij verwijst, voordat u bestelt.
- Wilt u uw inkoopvoorwaarden laten gelden, wijs dan in uw order de verkoopvoorwaarden van de leverancier uitdrukkelijk af (artikel 6:225 lid 3 BW).
- Controleer de aansprakelijkheidsbeperking en garantietermijn in de voorwaarden van de leverancier.
- Leg in een raamovereenkomst vast welke voorwaarden voor alle volgende orders gelden.
Hoe voorkomt u een battle of forms?
De zekerste weg is een ondertekende overeenkomst waarin staat welke voorwaarden gelden en welke niet. Daarmee is de vraag geregeld vóórdat er een geschil is.
Leg in het contract ook de rangorde vast: wat gaat voor bij strijd tussen het contract, de bijlagen en de voorwaarden? Bewaar daarnaast de volledige correspondentie, inclusief bijlagen. Bij een geschil is de volgorde van offertes, orders en bevestigingen vaak beslissend. Een e-mailwisseling kan al een bindende overeenkomst opleveren. Bij het opstellen van een contract neemt u deze punten dus meteen mee.
Wat kunnen wij voor u doen bij een battle of forms?
Onze advocaten ondernemingsrecht helpen ondernemers bij botsende voorwaarden, vóór en na het sluiten van een maakcontract.
- Wij zetten de correspondentie in volgorde en beoordelen welke voorwaarden volgens artikel 6:225 lid 3 BW of artikel 19 CISG gelden.
- Wij stellen vast welk recht van toepassing is en of het Weens Koopverdrag geldt of is uitgesloten.
- Wij beoordelen of een aansprakelijkheidsbeperking of garantiebepaling standhoudt.
- Wij stellen een afwijzingsclausule en een orderbevestiging op die aan de eis van een uitdrukkelijke afwijzing voldoen.
- Wij stellen raamovereenkomsten en algemene voorwaarden op met een duidelijke rechtskeuze, forumkeuze en rangorderegeling.
Samengevat
- Onder Nederlands recht gelden in beginsel de eerst genoemde voorwaarden (artikel 6:225 lid 3 BW).
- Die uitkomst verandert alleen bij een uitdrukkelijke afwijzing, die niet schriftelijk hoeft te zijn.
- Tussen professionele partijen die niet allebei in Nederland zijn gevestigd, gelden de regels over terhandstelling niet (artikel 6:247 lid 2 BW).
- Onder het Weens Koopverdrag geldt artikel 19; de uitkomst bij botsende voorwaarden is daar minder zeker.
- Een ondertekende overeenkomst die regelt welke voorwaarden gelden, voorkomt de discussie.
Veelgestelde vragen
Moet ik de voorwaarden van de ander schriftelijk afwijzen?
Nee. Artikel 6:225 lid 3 BW eist een uitdrukkelijke afwijzing, geen schriftelijke. Voor het bewijs is een afwijzing per e-mail of in een orderbevestiging wel verstandig.
Ben ik gebonden aan voorwaarden die ik nooit heb gelezen?
Vaak wel. Wie een document tekent met een verwijzing naar algemene voorwaarden, is daaraan in beginsel gebonden, ook zonder de inhoud te kennen (artikel 6:232 BW). Of een beding vernietigbaar is, is een aparte vraag.
Geldt de first shot rule ook tegenover een Duitse afnemer?
Alleen als Nederlands recht van toepassing is en het Weens Koopverdrag de vraag niet regelt. Valt de koop onder het Weens Koopverdrag, dan beslist artikel 19 CISG over de totstandkoming.
Is een maakcontract een koop in de zin van het Weens Koopverdrag?
In de regel wel. De levering van nog te vervaardigen zaken geldt als koop, tenzij de besteller een wezenlijk deel van de materialen levert of het werk vooral uit diensten bestaat (artikel 3 CISG).
Hoe sluit ik het Weens Koopverdrag uit?
Door in de overeenkomst of de toepasselijke voorwaarden uitdrukkelijk op te nemen dat het verdrag niet van toepassing is (artikel 6 CISG). Alleen kiezen voor Nederlands recht is niet genoeg.
