Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Een smart contract is juridisch afdwingbaar als partijen volgens de gewone regels van Boek 6 BW een overeenkomst hebben gesloten: een aanbod en een aanvaarding die op elkaar aansluiten (artikel 6:217 BW). De code zelf is niet beslissend: blijkt de automatische uitvoering af te wijken van wat partijen hebben afgesproken, dan kan de benadeelde partij terugbetaling of schadevergoeding vorderen.
De meeste juridische risico’s zitten dus niet in de vraag of er een contract is, maar in de vraag wat er precies is afgesproken en hoe u een verkeerde uitvoering terugdraait. Meer achtergrond leest u bij de juridische aspecten van blockchain.
Inhoudsopgave
Wat is een smart contract?
Een smart contract is een stuk programmacode op een blockchain die automatisch een handeling uitvoert zodra een vooraf bepaalde voorwaarde is vervuld, zoals het overmaken van tokens na ontvangst van een betaling. Juridisch is het meestal een middel om een overeenkomst uit te voeren, niet de overeenkomst zelf.
Op publieke blockchains zoals Ethereum is de code na plaatsing in beginsel niet meer aan te passen. Op private blockchains, zoals Hyperledger Fabric, bepaalt de beheerder wie mag deelnemen en wijzigen. Dat verschil telt bij de vraag of een fout nog kan worden hersteld.
Wanneer is er een geldige overeenkomst?
Een overeenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding; een bepaalde vorm is in beginsel niet nodig (artikel 3:37 lid 1 BW). Een elektronisch gesloten overeenkomst is daarom net zo geldig als een papieren contract.
Voor afdwingbaarheid moet u kunnen aantonen:
- wie de partijen zijn, ook als zij op de blockchain alleen een walletadres hebben;
- dat beide partijen met dezelfde voorwaarden hebben ingestemd;
- dat de partijen handelingsbekwaam en bevoegd waren;
- dat de inhoud niet in strijd is met de wet, de openbare orde of de goede zeden (artikel 3:40 BW).
Schrijft de wet een vorm voor, dan volstaat code niet. Een woning wordt bijvoorbeeld alleen geleverd via een notariële akte en inschrijving in de openbare registers (artikel 3:89 BW). Een automatische ‘eigendomsoverdracht’ van vastgoed op een blockchain heeft dus geen juridische werking.
Elektronische handtekening en identificatie
Een elektronische handtekening heeft dezelfde rechtsgevolgen als een handgeschreven handtekening als de methode voldoende betrouwbaar is (artikel 3:15a BW). Een gekwalificeerde elektronische handtekening onder de eIDAS-verordening (Verordening (EU) 910/2014) staat altijd gelijk aan een handgeschreven handtekening.
Het ondertekenen van een transactie met een private key bewijst alleen dat iemand de sleutel had. Leg daarom buiten de blockchain vast wie achter welk adres zit.
Extra regels bij consumenten
Sluit een consument een overeenkomst langs elektronische weg, dan moet de ondernemer vooraf onder meer uitleggen hoe het contract tot stand komt en hoe invoerfouten zijn te herstellen (artikel 6:227b BW). De dwingende consumentenregels, zoals het herroepingsrecht bij koop op afstand, gelden ook als de uitvoering in code is vastgelegd.
Wat geldt als de code iets anders doet dan afgesproken?
Dan geldt wat partijen hebben afgesproken, niet wat de code toevallig uitvoert. De rechter legt een overeenkomst uit naar wat partijen redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten, niet alleen naar de letterlijke tekst (HR 13 maart 1981, Haviltex, ECLI:NL:HR:1981:AG4158).
Heeft de code door een fout te veel betaald of tokens naar de verkeerde partij gestuurd, dan kan de benadeelde dat terugvorderen als onverschuldigde betaling (artikel 6:203 BW). Was de fout een tekortkoming van een partij of programmeur, dan komt schadevergoeding in beeld (artikel 6:74 BW). Ging een partij uit van een onjuiste voorstelling, dan kan dwaling spelen (artikel 6:228 BW).
Ook de redelijkheid en billijkheid blijven gelden: een afspraak is niet van toepassing voor zover dat onaanvaardbaar zou zijn (artikel 6:248 lid 2 BW). Bij onvoorziene omstandigheden kan de rechter de overeenkomst wijzigen of ontbinden (artikel 6:258 BW). De code kan dat niet zelf, dus de correctie volgt achteraf.
Wie is aansprakelijk bij een bug?
Dat volgt uit de afspraken tussen de betrokkenen, want een aparte wettelijke regeling voor smart contracts bestaat in Nederland niet. Een programmeur of leverancier die de code in opdracht schreef, is aansprakelijk als hij is tekortgeschoten in zijn opdracht (artikelen 6:74 en 7:401 BW).
Leveranciers beperken hun aansprakelijkheid vaak in hun voorwaarden. Zo’n aansprakelijkheidsbeperking is tussen bedrijven in beginsel geldig, behalve bij opzet of bewuste roekeloosheid. Meer leest u bij smart contracts en aansprakelijkheid.
Welke Europese regels gelden voor smart contracts?
Een algemene Europese wet voor smart contracts bestaat niet, maar een aantal verordeningen raakt ze wel. De belangrijkste zijn de Dataverordening, MiCA en de AVG.
- Dataverordening (Verordening (EU) 2023/2854): sinds 12 september 2025 moeten smart contracts die een overeenkomst over het delen van data uitvoeren onder meer robuust zijn en veilig kunnen worden onderbroken of beëindigd (artikel 36).
- MiCA (Verordening (EU) 2023/1114): wie diensten verleent met cryptoactiva, zoals een handelsplatform, heeft sinds 30 december 2024 een vergunning nodig; in Nederland verleent de AFM die.
- AVG: staan er persoonsgegevens op een blockchain, dan gelden onder meer het recht op wissing (artikel 17 AVG) en de opslagbeperking (artikel 5 lid 1 onder e AVG).
Omdat gegevens op een publieke blockchain niet zijn te wissen, is de gangbare oplossing om persoonsgegevens buiten de blockchain op te slaan en op de keten alleen een versleutelde verwijzing of hash te plaatsen.
Welk recht geldt bij een internationaal smart contract?
Partijen kunnen zelf kiezen welk recht van toepassing is (artikel 3 Rome I-verordening). Zonder rechtskeuze geldt in de regel het recht van het land van de partij die de kenmerkende prestatie levert (artikel 4 Rome I).
Een consument houdt de bescherming van het recht van zijn woonland als de ondernemer zich op dat land richt (artikel 6 Rome I). Leg ook de bevoegde rechter of arbiter vast; de blockchain zelf heeft geen vestigingsplaats. Meer hierover leest u bij grensoverschrijdende contracten.
Mag een smart contract zelf ingrijpen bij wanbetaling?
Alleen binnen de grenzen van de wet. Een automatische blokkade van de toegang tot een huurwoning bij een huurachterstand is eigenrichting: een verhuurder moet voor ontruiming een rechterlijk vonnis hebben.
Tussen bedrijven kunt u wel afspreken dat een betaling pas wordt vrijgegeven na een levering, of dat een zekerheid automatisch wordt aangesproken. Ook dan blijven de wettelijke regels over ontbinding en verzuim gelden (artikelen 6:265 en 6:81 BW).
Hoe maakt u een smart contract juridisch solide?
Werk met een hybride contract: een overeenkomst in gewone taal die bepaalt wat geldt, gekoppeld aan code die de uitvoering verzorgt. Zo is er bij een geschil een tekst waarop de rechter kan terugvallen.
- Bepaal dat bij strijd tussen code en tekst de tekst voorgaat.
- Leg vast wie de code beheert en of er een noodstop of beëindigingsmogelijkheid is.
- Laat de code vóór gebruik onafhankelijk auditen en bewaar het auditrapport.
- Neem rechtskeuze, forumkeuze en een regeling voor geschillen op.
- Bewaar e-mails en berichten over de totstandkoming; die helpen bij de uitleg. Zie ook contracten via e-mail en WhatsApp.
Wat kunnen wij voor u doen bij smart contracts?
- Beoordelen of uw smart contract een geldige en afdwingbare overeenkomst ondersteunt.
- Een hybride contract opstellen met voorrangsregel, rechtskeuze en geschillenregeling.
- Ontwikkel- en auditcontracten met programmeurs toetsen op aansprakelijkheid, als onderdeel van onze dienstverlening ICT-recht.
- Nagaan of de Dataverordening, MiCA of de AVG op uw toepassing van toepassing is.
- Terugvordering of schadevergoeding na een foutieve uitvoering vorderen en zo nodig procederen.
Samengevat
- Een smart contract is afdwingbaar als er een overeenkomst is volgens artikel 6:217 BW; vormvrijheid geldt (artikel 3:37 BW).
- Bij een afwijking geldt wat partijen bedoelden (Haviltex), niet wat de code deed.
- Een foutieve betaling vordert u terug als onverschuldigd (artikel 6:203 BW).
- Waar de wet een vorm voorschrijft, zoals bij vastgoed (artikel 3:89 BW), volstaat code niet.
- Dataverordening, MiCA en AVG stellen eisen aan bepaalde toepassingen.
Veelgestelde vragen
Is er in Nederland een wet voor smart contracts?
Nee. Het algemene contractenrecht van Boek 3 en 6 BW is van toepassing, aangevuld met Europese regels zoals artikel 36 van de Dataverordening voor smart contracts bij het delen van data.
Kan de rechter een uitgevoerd smart contract terugdraaien?
De rechter kan de transactie op de blockchain niet wissen. Hij kan wel een partij veroordelen tot terugbetaling, teruglevering of schadevergoeding, eventueel met een dwangsom.
Is een transactie met een private key een handtekening?
Het kan een elektronische handtekening zijn in de zin van artikel 3:15a BW, maar de rechter beoordeelt of de methode betrouwbaar genoeg is. Het bewijst niet zonder meer wie de sleutel gebruikte.
Mogen persoonsgegevens op een blockchain staan?
Alleen als u aan de AVG voldoet, inclusief het recht op wissing. Op een publieke blockchain is dat vrijwel onmogelijk; sla persoonsgegevens daarom buiten de keten op.
Lees ook: digitalisering van contractvorming.
