Gepubliceerd op 21 december 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Eigendomsvoorbehoud betekent dat u als verkoper eigenaar blijft van een geleverde zaak totdat de koper heeft betaald. Het is geregeld in artikel 3:92 van het Burgerlijk Wetboek: de levering wordt geacht onder opschortende voorwaarde te geschieden. Betaalt de koper niet of gaat hij failliet, dan kunt u de zaak terugvorderen, omdat zij nooit in zijn vermogen is gevallen. Zonder dat beding bent u slechts een gewone schuldeiser.
Inhoudsopgave
Waarom betaling de eigendom niet doet overgaan
Eigendom is het meest omvattende recht dat iemand op een zaak kan hebben. Voor de overdracht daarvan gelden drie eisen: een geldige titel, beschikkingsbevoegdheid en levering. De betaling van de koopprijs staat in dat rijtje niet. Levert u een machine af zonder nadere afspraak, dan wordt de koper eigenaar op het moment van aflevering, ook als hij nog geen cent heeft betaald.
Dat is de kern van het probleem waarvoor het eigendomsvoorbehoud is bedacht. Blijft betaling uit, dan kunt u de zaak niet zomaar terughalen: u zou zich vergrijpen aan het eigendom van een ander. U houdt een vordering op geld over en moet die langs de gewone weg incasseren, met alle risico van dien wanneer de koper geen verhaal biedt. Wat u in die situatie aan kosten kunt doorbelasten, leest u in ons artikel over incassokosten berekenen.
Wat het eigendomsvoorbehoud juridisch doet
Spreekt u een eigendomsvoorbehoud af, dan levert u onder opschortende voorwaarde van volledige betaling (artikel 3:92 BW). De koper krijgt de zaak wel onder zich en mag haar in de regel gebruiken, maar hij wordt pas eigenaar op het moment dat de voorwaarde in vervulling gaat. Tot die tijd bent en blijft u eigenaar, zonder dat daarvoor nog een nadere leveringshandeling nodig is: zodra de laatste termijn binnen is, gaat het eigendom van rechtswege over.
Werkt de koper niet mee aan teruggave, dan kunt u uw zaak opeisen en zo nodig via de rechter afgifte afdwingen. Omdat u eigenaar bent gebleven, valt de zaak niet in het vermogen van de koper en dus ook niet in zijn faillissementsboedel. Dat verschil met een gewone vordering is precies waar het om gaat.
Waarvoor mag u de eigendom voorbehouden?
De wet begrenst het beding. Een eigendomsvoorbehoud kan alleen geldig worden bedongen voor vorderingen die betrekking hebben op de tegenprestatie voor zaken die u aan de koper heeft geleverd of nog zult leveren en voor daarbij verrichte werkzaamheden, en voor vorderingen wegens tekortschieten in die overeenkomsten (artikel 3:92 BW). Een beding dat alle vorderingen dekt die u ooit op de koper krijgt, gaat die grens te buiten.
Binnen die grens mag u het beding wel ruim formuleren, en dat is verstandig ook. Levert u doorlopend, dan kunt u afspreken dat u eigenaar blijft van alle geleverde zaken totdat alles is betaald, ook wanneer een deel van die zaken al is voldaan. Dat scheelt u de onmogelijke discussie welke pallet bij welke factuur hoorde. Wie het beding daarentegen eng formuleert, kan bij een gedeeltelijke betaling zijn hele voorbehoud kwijtraken.
Wat niet kan, is eigendom voorbehouden op iets wat nog niet bestaat of niet meer bestaat. Een beding dat u eigenaar maakt van de nieuwe zaak waarin uw grondstoffen zijn verwerkt, of van de opbrengst van de doorverkoop, heeft naar Nederlands recht geen goederenrechtelijk effect. Wilt u dekking op die opbrengst, dan is een pandrecht op de vorderingen van de koper het aangewezen middel; hoe dat werkt, beschrijven wij in ons artikel over verpanding van vorderingen.
Wanneer verliest u het eigendomsvoorbehoud?
Er zijn drie klassieke manieren waarop het voorbehoud verdampt. De eerste is verwerking: maakt de koper uit uw materiaal een nieuwe zaak, dan ontstaat door zaaksvorming een nieuw goed en gaat uw eigendom teniet (artikel 5:16 BW). De tweede is natrekking: wordt uw zaak bestanddeel van een andere zaak, bijvoorbeeld doordat een kozijn in een gebouw wordt geplaatst, dan volgt zij het lot van de hoofdzaak (artikel 5:14 BW). De derde is vermenging van soortzaken, waarbij niet meer valt aan te wijzen welke eenheden van u zijn.
Daaruit volgt de praktische eis dat de zaak identificeerbaar moet blijven. Werk daarom met serienummers, partijnummers of een merkteken, en spreek af dat de koper de zaken afgescheiden houdt en verzekert zolang niet is betaald.
De vierde manier is doorverkoop. Omdat de koper geen eigenaar is, is hij in beginsel niet bevoegd het eigendom over te dragen. Feitelijk gebeurt dat toch, en dan kan de derde die de zaak te goeder trouw en anders dan om niet verkrijgt, worden beschermd (artikel 3:86 BW). Die bescherming vervalt wanneer de derde het voorbehoud kende, of wist dat in de branche gebruikelijk onder eigendomsvoorbehoud wordt geleverd en dat het financieel slecht ging met de koper. Vermeld het voorbehoud daarom zichtbaar op uw pakbonnen en facturen: dat maakt goede trouw bij een professionele afnemer een stuk moeilijker vol te houden.
Eigendomsvoorbehoud in het faillissement van uw koper
Hier bewijst het beding zijn waarde. Omdat u eigenaar bent gebleven, valt de zaak buiten de boedel en kunt u haar bij de curator opeisen. U bent dan geen concurrente schuldeiser die op een uitkering moet wachten, maar rechthebbende op een zaak.
Reken er alleen niet op dat u de volgende ochtend met een vrachtwagen voor de deur staat. De rechter-commissaris kan op verzoek van elke belanghebbende een afkoelingsperiode afkondigen (artikel 63a van de Faillissementswet). Tijdens die periode kunt u uw zaak niet opeisen zonder machtiging van de rechter-commissaris, zodat de curator tijd heeft om een doorstart te onderzoeken. Meld uw voorbehoud dus onmiddellijk schriftelijk bij de curator, met de facturen en de leveringsbonnen erbij, en beschrijf welke zaken het betreft.
Loopt u aan tegen een bank met een pandrecht op de voorraad, dan ontstaat een rangordevraag. Uw eigendom gaat in beginsel voor, maar dat verandert zodra de zaak is nagetrokken, verwerkt of aan een beschermde derde is overgedragen. Wij werken die verhouding uit in ons artikel over pandrecht of eigendomsvoorbehoud. Wat een faillissement verder voor schuldeisers betekent, leest u in ons artikel over faillissement.
Geen eigendomsvoorbehoud afgesproken? Het recht van reclame
Vergat u het beding, dan bent u niet meteen kansloos. De verkoper van een roerende, aan de koper afgeleverde zaak die geen registergoed is, kan die zaak terugvorderen met een schriftelijke verklaring aan de koper, mits de prijs niet is betaald en aan de vereisten voor ontbinding is voldaan (artikel 7:39 BW). Dat is het recht van reclame.
Het is wel een kortlopend recht. De bevoegdheid vervalt zodra zowel zes weken zijn verstreken nadat de vordering tot betaling opeisbaar werd, als zestig dagen sinds de dag waarop de zaak onder de koper is opgeslagen (artikel 7:44 BW). Wie pas na een half jaar aanmanen aan terugvorderen denkt, is te laat. Ook hier geldt dat de zaak nog in dezelfde staat en identificeerbaar aanwezig moet zijn.
Koop op afbetaling en huurkoop: de regels zijn verhuisd
Bij koop op afbetaling en huurkoop wordt van oudsher met eigendomsvoorbehoud gewerkt: de zaak wordt afgeleverd, maar het eigendom gaat pas over bij algehele voldoening. In oudere publicaties wordt daarvoor nog naar artikel 7A:1576 BW verwezen. Die bepalingen zijn per 1 januari 2017 vervallen.
De regeling staat nu in titel 7.2B van het Burgerlijk Wetboek, getiteld goederenkrediet. Goederenkrediet betreffende roerende zaken die geen registergoederen zijn, is geregeld in de artikelen 7:84 en volgende; huurkoop van onroerende zaken in de artikelen 7:101 en volgende, met een aparte onderafdeling voor huurkoop van woonruimte. Verwijst uw contract of uw voorwaardenset nog naar de oude artikelen, dan is dat een goede aanleiding om die tekst te laten herzien.
Hoe legt u een eigendomsvoorbehoud waterdicht vast?
Het beding moet bewijsbaar zijn overeengekomen. Neem het op in de koopovereenkomst zelf, in een aparte overeenkomst of in uw algemene voorwaarden. Kiest u voor die laatste route, dan gelden de wettelijke eisen voor algemene voorwaarden onverkort: de voorwaarden moeten voor of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand zijn gesteld, anders kan de wederpartij het beding vernietigen (artikelen 6:233 en 6:234 BW). Een eigendomsvoorbehoud dat pas achterop de factuur verschijnt, is in de praktijk geen eigendomsvoorbehoud.
Let daarnaast op de zogeheten strijd der formulieren. Verwijst uw koper naar zijn eigen inkoopvoorwaarden, dan geldt in Nederland de regel dat de eerste verwijzing voorgaat, tenzij die tweede verwijzing uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen (artikel 6:225 BW). Uw voorbehoud kan zo ongemerkt sneuvelen. Hoe u dat voorkomt, beschrijven wij in ons artikel over de battle of forms in b2b-voorwaarden, en de basis leest u in ons artikel over algemene voorwaarden ter hand stellen.
Levert u aan afnemers in het buitenland, ga dan niet uit van de Nederlandse regeling. Het goederenrechtelijke lot van een zaak wordt beheerst door het recht van het land waar de zaak zich bevindt. Een naar Nederlands recht geldig voorbehoud kan in een ander land een registratie- of vormvereiste kennen, of daar helemaal niet worden erkend. Laat dat per land beoordelen voordat u levert.
Veelgestelde vragen
Moet een eigendomsvoorbehoud schriftelijk?
De wet schrijft geen vorm voor, maar u draagt de bewijslast dat het beding is overeengekomen. Leg het dus schriftelijk vast, in het contract of in tijdig ter hand gestelde algemene voorwaarden, en herhaal het op orderbevestiging, pakbon en factuur.
Mag mijn koper de zaak gebruiken zolang hij niet heeft betaald?
Ja, gebruik is toegestaan tenzij u anders afspreekt. Doorverkopen, verpanden of verwerken is een ander verhaal: leg in het beding vast dat dit niet is toegestaan zolang niet volledig is betaald, en dat de koper de zaken afgescheiden en verzekerd houdt.
Wat als de koper de zaak al heeft doorverkocht?
Dan kunt u haar in beginsel niet bij de derde terugvorderen als die te goeder trouw en anders dan om niet heeft verkregen (artikel 3:86 BW). Tegenover uw koper houdt u een vordering tot schadevergoeding. Wilt u dekking op de doorverkoopopbrengst, dan moet u daarvoor een pandrecht bedingen.
Geldt het voorbehoud ook voor onroerende zaken?
Nee. Voor registergoederen werkt eigendomsvoorbehoud niet; daar loopt zekerheid via hypotheek en via de regeling voor huurkoop van onroerende zaken in de artikelen 7:101 en volgende BW.
Hoe snel moet ik handelen als mijn koper failliet gaat?
Meteen. Meld uw voorbehoud schriftelijk bij de curator met de onderliggende stukken. Wordt een afkoelingsperiode afgekondigd (artikel 63a Fw), dan heeft u een machtiging van de rechter-commissaris nodig om uw zaken op te halen.
Uw leveringsvoorwaarden laten nakijken
Een eigendomsvoorbehoud is goedkoop om af te spreken en duur om te missen. De meeste discussies gaan niet over de vraag of het beding bestaat, maar over de vraag of het tijdig is overeengekomen, of het ver genoeg reikt en of de zaken nog identificeerbaar zijn. Law & More toetst uw leveringsvoorwaarden op die drie punten en staat u bij wanneer u zaken bij een curator of bij een derde moet opeisen. Wilt u uw voorwaarden opnieuw laten opzetten, dan leest u in ons artikel over algemene voorwaarden opstellen waar u op moet letten.
De wettekst vindt u in Boek 3 en Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek op wetten.overheid.nl; de afkoelingsperiode staat in de Faillissementswet.
