Gepubliceerd op 9 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 september 2026
Intellectueel eigendom bij een overname gaat niet vanzelf mee. Bij een activa-passivatransactie vraagt elk van de IE-rechten een eigen leveringshandeling: het auteursrecht een daartoe bestemde akte, het merk een schriftelijke overdracht met inschrijving in het register, het octrooi een akte met registratie. Bij een aandelentransactie blijven de rechten bij de vennootschap, maar kunnen change-of-controlbepalingen in licenties de waarde alsnog uithollen. Wie de IE-positie pas na closing controleert, ontdekt te laat dat de software van de doelvennootschap door een freelancer is geschreven die het auteursrecht nooit heeft overgedragen. Hieronder leest u wat u onderzoekt, hoe u de rechten rechtsgeldig laat overgaan en wat u in de koopovereenkomst vastlegt.
Inhoudsopgave
Intellectuele eigendomsrechten bij een overname: het korte antwoord
Intellectuele eigendomsrechten gaan bij een aandelentransactie automatisch mee, maar bij een activa-passivatransactie moet u ze afzonderlijk overdragen. Auteursrecht en merkrecht vragen daarvoor een akte; merkinschrijvingen wijzigt u bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom.
Waarom de IE-positie de waarde van de deal bepaalt
In technologie-, software- en merkgedreven ondernemingen zit het grootste deel van de waarde niet in de machines of de voorraad, maar in rechten die u niet kunt aanraken: de broncode, het merk, het octrooiportfolio, de klantendatabase en de knowhow. Blijkt de doelvennootschap die rechten niet of niet volledig te houden, dan koopt u een onderneming die haar eigen product niet mag exploiteren. In de praktijk is dat zelden een kwestie van kwade trouw; het is bijna altijd een administratieve nalatigheid die jaren geleden is ontstaan en nooit is hersteld.
Wat betekent de keuze voor uw rechten?
Koopt u de aandelen, dan wisselt de eigenaar van de vennootschap en blijven de intellectuele eigendomsrechten staan waar zij stonden. Er is geen overdracht nodig, wat de transactie eenvoudiger maakt; de vennootschap blijft eigenaar en alleen de aandeelhouder wisselt. Het risico verschuift daarmee naar de contracten: licenties, distributie- en samenwerkingsovereenkomsten bevatten vaak een change-of-controlclausule die de wederpartij het recht geeft op te zeggen zodra de zeggenschap wijzigt.
Koopt u activa en passiva, dan moet elk recht afzonderlijk worden geleverd. Vergeet u er één, dan blijft dat recht bij de overdragende partij achter — ook als partijen iets anders bedoelden. Wat er in beide routes met het personeel gebeurt, valt onder een eigen regime; dat bespreken wij in ons artikel over overgang van onderneming. Het onderscheid tussen beide routes werken wij uit in onze artikelen over de activa-passiva transactie en de bedrijfsoverdracht.
Welke rechten komt u tegen?
Het auteursrecht is bij overnames het belangrijkst, omdat het software, documentatie, ontwerpen, teksten en beeldmateriaal beschermt en zonder registratie ontstaat. Juist dat laatste maakt het lastig: er is geen register waarin u de eigendom kunt controleren, dus de bewijslast rust op de contractenadministratie. Daarnaast tegenkomt u het merkenrecht, met merken die in de Benelux via het Benelux-Bureau en in de Europese Unie via het EUIPO zijn geregistreerd, en het octrooirecht, met octrooien die zijn ingeschreven in het octrooiregister. Het modellenrecht beschermt de vormgeving, het databankenrecht een substantiële investering in een verzameling gegevens.
Twee categorieën vragen bijzondere aandacht. Het handelsnaamrecht levert geen zelfstandig verhandelbaar vermogensrecht op: de handelsnaam gaat alleen over samen met de onderneming die onder die naam wordt gedreven. En bedrijfsgeheimen en knowhow zijn helemaal geen exclusief recht; zij worden beschermd doordat ze geheim zijn en de houder redelijke maatregelen heeft getroffen om dat te houden. Zonder geheimhoudingsbedingen, toegangsbeperkingen en een deugdelijk beleid valt er weinig over te dragen. Domeinnamen ten slotte zijn contractuele registraties bij een registrar, geen intellectuele eigendomsrechten; zij vragen een eigen verhuizingsprocedure. Wat welk recht beschermt, leest u in ons overzicht van de intellectuele eigendomsrechten.
Wat onderzoekt u in het due diligence?
Het IE-onderdeel van het due diligence onderzoek begint met een inventarisatie: welke IE-rechten claimt de doelvennootschap, en op welke titel? Vervolgens toetst u de eigendom aan de stukken. Voor geregistreerde rechten controleert u de registers op tenaamstelling, geldigheid, vernieuwingstermijnen en betaalde taksen; een merk dat over vier maanden vervalt of een octrooi waarvan de jaartaks niet is voldaan, is een reëel probleem. Voor niet-geregistreerde rechten controleert u de keten van akten en arbeids- en opdrachtovereenkomsten, zodat vaststaat wie rechthebbende is.
Daarnaast brengt u de licenties in kaart: wat is in- en uitgelicentieerd, voor welk gebied, exclusief of niet, en met welke opzeg- en change-of-controlbepalingen? Bij software hoort daar het open-sourcegebruik bij: een copyleftlicentie in de codebase kan verplichten de eigen broncode vrij te geven. Tot slot beoordeelt u het inbreukrisico in twee richtingen — lopende of gedreigde procedures tegen de doelvennootschap, en de vraag of de onderneming haar eigen rechten wel handhaaft. Hoe zo’n onderzoek in het geheel verloopt, beschrijven wij in ons artikel over het due diligence onderzoek.
Hoe draagt u de rechten rechtsgeldig over?
Voor het auteursrecht schrijft artikel 2 van de Auteurswet voor dat de levering bij gehele of gedeeltelijke overdracht geschiedt bij een daartoe bestemde akte. Datzelfde geldt voor het verlenen van een exclusieve licentie. Bovendien omvat de overdracht alleen de rechten die in de akte staan vermeld of die uit de aard of strekking van de akte voortvloeien. Een algemene bepaling dat “alle intellectuele eigendomsrechten” overgaan, is daarmee riskanter dan een opsomming per werk.
De overdracht van een Beneluxmerk moet schriftelijk gebeuren en kan pas na inschrijving in het merkenregister aan derden worden tegengeworpen; voor het Uniemerk geldt eenzelfde registratie bij het EUIPO. Voor octrooien geldt de akte plus inschrijving in het octrooiregister. Persoonlijkheidsrechten van de maker — het recht op naamsvermelding en op verzet tegen aantasting van het werk — zijn niet overdraagbaar; daarvan kan hooguit gedeeltelijk afstand worden gedaan. Reken die stappen ook door in de planning: registraties kosten tijd, en tot de inschrijving rond is, staat de koper niet als rechthebbende in het register.
Wie is eigenaar van wat werknemers en freelancers hebben gemaakt?
Werk dat een werknemer in de uitoefening van zijn functie maakt, komt op grond van artikel 7 van de Auteurswet in beginsel toe aan de werkgever. Voor uitvindingen bepaalt de Rijksoctrooiwet 1995 dat het octrooi toekomt aan de werkgever wanneer de aard van het dienstverband tot het doen van uitvindingen meebrengt, waarbij de werknemer onder omstandigheden aanspraak heeft op een billijke vergoeding.
Voor freelancers, zzp’ers en ingeschakelde bureaus geldt dat niet. Zij houden het auteursrecht op wat zij maken, tenzij het bij akte is overgedragen. Dat is de meest voorkomende bevinding in een IE-due-diligence: de website, de app of het ontwerp is gemaakt door een externe partij, de factuur is betaald en verder is er niets vastgelegd. Herstel achteraf kan, maar u bent dan afhankelijk van de medewerking van iemand die inmiddels weet dat u hem nodig hebt. Welke afspraken in overeenkomsten thuishoren, staat in ons artikel over intellectuele eigendom in overeenkomsten; over de bescherming van vertrouwelijke informatie schreven wij in de gids over de geheimhoudingsovereenkomst.
IE-rechten in een groep: holding en werkmaatschappij
In veel structuren houdt de holding de IE-rechten en exploiteert de werkmaatschappij ze op grond van een licentieovereenkomst, vaak tegen een periodieke licentievergoeding. Koopt u de aandelen in de werkmaatschappij, dan koopt u een onderneming zonder haar eigen intellectuele eigendomsrechten: licentiegever blijft de holding van de verkoper. Controleer daarom wie rechthebbende is, of de licentie overdraagbaar is en of zij eindigt bij een wijziging van zeggenschap. Ontbreekt een schriftelijke licentie tussen de groepsvennootschappen — wat vaker voorkomt dan u zou verwachten — dan is onduidelijk op welke titel de werkmaatschappij het merk of de software gebruikt, en dat raakt rechtstreeks de waardering.
Wordt afgesproken dat de rechten alsnog naar de werkmaatschappij gaan, dan is dat een gewone overdracht: een akte, en voor geregistreerde rechten inschrijving in het register op naam van de nieuwe eigenaar. Laat die stap niet als sluitpost na closing bij de aandeelhouder liggen. Wat er in een licentieovereenkomst thuishoort, staat in ons artikel over de licentieovereenkomst.
Toekomstige rechten en een doorstart uit faillissement
Twee bijzondere situaties verdienen aandacht. Toekomstige IE-rechten — het auteursrecht op werken die nog moeten worden gemaakt — kunnen bij voorbaat worden overgedragen, mits de akte voldoende bepaalbaar omschrijft om welke werken het gaat. Voor de periode tussen signing en closing en voor doorlopende ontwikkelwerkzaamheden is dat een nuttige bepaling.
Koopt u IE-rechten uit een failliete boedel, dan is extra voorzichtigheid geboden. De overdragende partij is dan de curator, en die kan niet meer leveren dan de failliet had. Controleer de registratie in de registers, de betaalde taksen en de vraag of eerder exclusieve rechten aan derden zijn verleend die de doorstart in de weg staan. Een curator geeft bovendien vrijwel nooit garanties, zodat het onderzoek vooraf de enige bescherming is.
Wat legt u vast in de koopovereenkomst?
De koopovereenkomst vertaalt de bevindingen uit het onderzoek in risicoverdeling. Standaard zijn garanties dat de vennootschap rechthebbende is op de in een bijlage opgesomde rechten, dat die rechten geldig en niet bezwaard zijn, dat er geen inbreuk wordt gemaakt op rechten van derden en dat alle medewerkers en opdrachtnemers hun rechten hebben overgedragen. Wat het onderzoek concreet aan het licht bracht, hoort niet in een garantie maar in een vrijwaring, met een eigen aansprakelijkheidsregime zonder drempel en zonder maximum.
Verder maakt u afspraken over de medewerking van verkoper na closing: het ondertekenen van akten, het doen van registraties en het overdragen van domeinnamen en accounts. Bij een activa-passivatransactie neemt u ook de contractsoverneming van licenties mee, waarvoor op grond van artikel 6:159 BW de medewerking van de wederpartij nodig is. Hoe garanties en vrijwaringen zich tot elkaar verhouden, werken wij uit in ons artikel over garanties en vrijwaringen bij een overname.
Veelgestelde vragen
Gaan intellectuele eigendomsrechten automatisch mee bij een overname?
Bij een aandelentransactie wel, omdat de rechten bij de vennootschap blijven. Bij een activa-passivatransactie niet: elk recht moet afzonderlijk worden geleverd, en voor het auteursrecht is daarvoor een akte vereist.
Hoe stelt u vast wie het auteursrecht op de software houdt?
Door de keten na te lopen: arbeidsovereenkomsten van de ontwikkelaars, opdrachtovereenkomsten met externen en eventuele akten van overdracht. Er is geen register, dus alleen de contractenadministratie levert het bewijs.
Wat is een change-of-controlclausule en waarom is die van belang?
Een bepaling die de wederpartij het recht geeft de overeenkomst te beëindigen of te heronderhandelen zodra de zeggenschap over haar contractspartij wijzigt. Bij een aandelentransactie kan zij een cruciale licentie onder de deal uit halen.
Kan de overdracht van intellectueel eigendom mondeling?
Voor het auteursrecht niet: de wet eist een akte. Ook voor merken en octrooien is een schriftelijke overdracht plus registratie nodig. Alleen knowhow en bedrijfsgeheimen kennen die vormeis niet, maar juist die vragen om feitelijke overdrachtsmaatregelen.
Wat als na de overname blijkt dat een recht ontbreekt?
Dan bepaalt de koopovereenkomst uw positie: een geschonden garantie geeft recht op schadevergoeding binnen de afgesproken drempels en maxima, een vrijwaring vaak zonder die beperkingen. Zonder afspraken bent u aangewezen op dwaling of non-conformiteit, met een aanzienlijk zwaardere bewijslast.
Advies over intellectueel eigendom bij een overname
Een IE-positie laat zich zelden repareren nadat de koopprijs is betaald. Onze advocaten ondernemingsrecht voeren het IE-onderdeel van het boekenonderzoek, stellen de akten van overdracht op en vertalen de bevindingen naar garanties en vrijwaringen in de koopovereenkomst. Neem contact met ons op om uw transactie te bespreken.
