Dark patterns: welke online verkooptrucs zijn verboden?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026

Dark patterns zijn ontwerptrucs op websites en in apps die consumenten ongemerkt naar een keuze sturen, en veel daarvan zijn in Nederland al verboden als oneerlijke handelspraktijk (artikel 6:193a en verder BW). Niet elke verleidende vormgeving is verboden: het gaat erom of de truc de gemiddelde consument misleidt of onder druk zet, zodat hij een besluit neemt dat hij anders niet had genomen.

Een aparte Europese wet tegen dark patterns is er nog niet. De Europese Commissie werkt aan een Digital Fairness Act, maar dat is nog geen geldend recht. In dit artikel leest u welke regels nu gelden, hoe u kortingen en prijzen juist weergeeft en wat u als ondernemer en als consument kunt doen.

Wat zijn dark patterns?

Dark patterns zijn ontwerpkeuzes die de consument een kant op duwen die vooral de verkoper voordeel oplevert. Ze maken gebruik van tijdsdruk, verwarring of gemakzucht.

• Nep-schaarste of nep-tijdsdruk: “Nog 2 op voorraad” of een afteltimer die niet klopt.
• Verborgen kosten: extra kosten die pas in de laatste stap van het bestelproces verschijnen.
• Vooraf aangevinkte vakjes: een verzekering of extra dienst die standaard in het winkelmandje zit.
• Moeilijk opzeggen: een abonnement dat met één klik begint, maar alleen per brief of telefoon te beëindigen is.
• Confirmshaming: een weigerknop met een tekst als “Nee, ik betaal liever de volle prijs”.

Welke wetten verbieden dark patterns?

De belangrijkste regels staan in de afdeling over oneerlijke handelspraktijken in het Burgerlijk Wetboek (artikel 6:193a tot en met 6:193j BW). Een handelspraktijk is oneerlijk als zij misleidend of agressief is, of in strijd met de professionele toewijding van de ondernemer.

Daarnaast gelden de regels over consumentenovereenkomsten op afstand. Een vooraf aangevinkt vakje voor een extra betaling is bijvoorbeeld niet toegestaan: de consument moet daar zelf actief voor kiezen. Voor online platforms verbiedt de Digital Services Act (artikel 25) bovendien interfaces die gebruikers misleiden of manipuleren. Gaat het om toestemming voor cookies of persoonsgegevens, dan gelden ook de AVG en de Telecommunicatiewet. Meer daarover leest u in ons artikel AVG en cookies.

Welke trucs staan op de zwarte lijst?

Sommige praktijken zijn altijd verboden, zonder dat de toezichthouder de gevolgen hoeft aan te tonen. Die staan op de zwarte lijst van artikel 6:193g (misleidend) en 6:193i BW (agressief).

Voorbeelden zijn valselijk beweren dat een product maar heel kort of in beperkte hoeveelheid beschikbaar is, een product als gratis aanprijzen terwijl de consument toch moet betalen, en nep-reviews plaatsen of laten plaatsen. Ook het voortdurend blijven aandringen bij een consument die al heeft geweigerd, kan op de zwarte lijst vallen.

Hoe geeft u kortingen en prijzen juist weer?

Bij een prijsverlaging moet u als vorige prijs de laagste prijs vermelden die u in de dertig dagen daarvoor hanteerde (artikel 6:193ga BW). Een “van-voor”-prijs met een kunstmatig opgehoogde vanprijs is dus niet toegestaan.

De prijs die u toont, moet de totaalprijs zijn, inclusief btw en onvermijdbare kosten. Kosten die pas aan het eind van het bestelproces verschijnen, gelden als misleidend omdat de consument de prijs niet goed kan vergelijken. Past u de prijs aan op basis van geautomatiseerde besluitvorming over de individuele klant, dan moet u dat vooraf melden.

Wie houdt toezicht en wat zijn de sancties?

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op oneerlijke handelspraktijken tegenover consumenten. De ACM kan bindende aanwijzingen geven, een last onder dwangsom opleggen en boetes opleggen.

Ook consumenten zelf hebben rechten. Een overeenkomst die tot stand kwam door een oneerlijke handelspraktijk, kan de consument vernietigen (artikel 6:193j lid 3 BW). Bovendien moet de ondernemer bewijzen dat zijn informatie juist en volledig was (artikel 6:193j BW). Daarnaast kan een consument schadevergoeding vorderen op grond van onrechtmatige daad.

Wat verandert er met de Digital Fairness Act?

De Digital Fairness Act is een plan van de Europese Commissie om consumenten beter te beschermen tegen dark patterns, verslavende ontwerpen en lastig opzegbare abonnementen. Het is nog geen geldend recht: het wetgevingsproces moet nog worden doorlopen.

Voor nu blijven de bestaande regels uit het Burgerlijk Wetboek en de Digital Services Act de maatstaf. Ondernemers doen er verstandig aan hun website nu al te toetsen aan de bestaande verboden, omdat de ACM daar al op handhaaft. Meer over abonnementen leest u in ons artikel dark patterns en online abonnementen.

Waar let u als ondernemer op?

• Controleer bij elke korting of de vanprijs de laagste prijs van de afgelopen dertig dagen is (artikel 6:193ga BW).
• Toon vanaf de eerste stap de totaalprijs met btw en alle onvermijdbare kosten.
• Verwijder vooraf aangevinkte vakjes voor extra betalingen en laat de klant zelf kiezen.
• Gebruik alleen voorraad- en tijdsmeldingen die echt kloppen, en bewaar het bewijs daarvan.
• Maak opzeggen van een abonnement net zo eenvoudig als afsluiten.

Waar let u als consument op?

• Maak schermafbeeldingen van het bestelproces, de prijs en eventuele meldingen over voorraad of tijd.
• Controleer in het winkelmandje of er extra producten of diensten zijn toegevoegd.
• Gebruik bij online aankopen uw herroepingsrecht van veertien dagen.
• Meld een misleidende website bij ACM ConsuWijzer.

Wat kunnen wij voor u doen bij dark patterns?

Wij adviseren ondernemers over de inrichting van hun webwinkel en staan consumenten bij in geschillen; meer over onze aanpak leest u op de pagina’s civiel recht en ICT-recht.

• Wij toetsen uw bestelproces, prijsweergave en kortingsacties aan artikel 6:193a tot en met 6:193j BW.
• Wij beoordelen of uw platform onder artikel 25 van de Digital Services Act valt en wat dat voor uw ontwerp betekent.
• Wij stellen uw algemene voorwaarden en opzegregeling op of passen die aan.
• Wij staan u bij als de ACM vragen stelt of een onderzoek start.
• Wij beoordelen voor consumenten of een overeenkomst vernietigd kan worden op grond van artikel 6:193j lid 3 BW.

Samengevat

• Veel dark patterns zijn nu al verboden als oneerlijke handelspraktijk (artikel 6:193a en verder BW).
• Bij een korting geldt als vorige prijs de laagste prijs van de afgelopen dertig dagen (artikel 6:193ga BW).
• De ACM houdt toezicht; consumenten kunnen een overeenkomst door een oneerlijke handelspraktijk vernietigen.
• De Digital Fairness Act is nog geen geldend recht.

Veelgestelde vragen

Is een afteltimer op mijn website verboden?

Niet als de actie echt afloopt op het getoonde moment. Een timer die steeds opnieuw begint of een nep-deadline geeft, is misleidend en kan op de zwarte lijst vallen.

Welke vorige prijs mag ik tonen bij een korting?

De laagste prijs die u in de dertig dagen voor de prijsverlaging hanteerde (artikel 6:193ga BW). Bij een geleidelijk oplopende korting mag u uitgaan van de prijs vóór de eerste verlaging.

Geldt de Digital Fairness Act al?

Nee. Het is een plan van de Europese Commissie dat nog door het wetgevingsproces moet. De bestaande regels over oneerlijke handelspraktijken gelden wel al.

Kan ik een aankoop terugdraaien als ik door een dark pattern ben misleid?

Ja, u kunt de overeenkomst vernietigen als die tot stand kwam door een oneerlijke handelspraktijk (artikel 6:193j lid 3 BW). Bij online aankopen kunt u vaak ook eenvoudig uw herroepingsrecht van veertien dagen gebruiken.