Gepubliceerd op 19 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Een rechtszitting duurt meestal korter dan u verwacht: bij de politierechter vaak niet langer dan een half uur, bij de kantonrechter of in een civiele zaak meestal een tot twee uur. De procedure eromheen duurt veel langer, van enkele weken in kort geding tot een jaar of meer in een bodemprocedure of een strafzaak met veel onderzoek.
Hieronder leest u hoe lang een zitting duurt, wat er op een strafzitting gebeurt en hoe lang strafzaken, civiele zaken en familiezaken in totaal duren. De wettelijke termijnen zijn vast; de genoemde totale duur is een indicatie die per gerecht en per zaak verschilt.
Inhoudsopgave
Hoe lang duurt een rechtszitting?
Bij de politierechter behandelt één rechter eenvoudige strafzaken. Hij kan ten hoogste een jaar gevangenisstraf opleggen (artikel 369 Wetboek van Strafvordering). Een zaak duurt daar vaak niet langer dan een half uur, omdat er meerdere zaken achter elkaar op de rol staan. De uitspraak volgt meestal direct mondeling.
Zwaardere strafzaken behandelt de meervoudige kamer, met drie rechters. Een zitting duurt dan meestal een dagdeel. Bij grote zaken met meerdere verdachten kan dat oplopen tot dagen of weken. De uitspraak volgt in de regel veertien dagen na de zitting (artikel 345 Sv).
In een civiele zaak bij de kantonrechter of de rechtbank duurt een mondelinge behandeling doorgaans een tot twee uur. De rechter stelt vragen, partijen lichten hun standpunt toe en de rechter onderzoekt vaak of een schikking mogelijk is. Een kort geding duurt meestal ook een tot twee uur. Een zitting in een familiezaak, bijvoorbeeld over alimentatie of omgang, duurt meestal een uur tot anderhalf uur.
Wat gebeurt er op een strafzitting?
Een strafzitting heeft een vaste volgorde. De voorzitter opent de zaak en controleert uw personalia. De officier van justitie leest de tenlastelegging voor. Daarna stelt de rechter vragen over de feiten en over uw persoonlijke omstandigheden. U bent niet verplicht te antwoorden, want u hebt zwijgrecht (artikel 29 Sv).
Vervolgens houdt de officier van justitie het requisitoir en zegt welke straf hij eist. Uw advocaat houdt daarna het pleidooi. Heeft een slachtoffer spreekrecht of zich gevoegd met een vordering tot schadevergoeding, dan komt dat ook aan bod. Als verdachte hebt u altijd het laatste woord (artikel 311 Sv).
Bent u niet aanwezig, dan kan de rechter de zaak bij verstek behandelen. Uw advocaat kan namens u optreden als u hem daarvoor uitdrukkelijk hebt gemachtigd (artikel 279 Sv). Zit u in voorlopige hechtenis, dan moet de zaak binnen een beperkte termijn op een eerste zitting komen. Vaak is dat een pro-formazitting, waarna de inhoudelijke behandeling later volgt.
Welke rechten hebt u rond de strafzitting?
Wat staat er in de dagvaarding?
De dagvaarding is de officiële oproep om op de zitting te verschijnen. Daarin staat van welk strafbaar feit u wordt verdacht en waar en wanneer de zaak wordt behandeld. Bij een dagvaarding voor de meervoudige kamer van de rechtbank kunt u binnen acht dagen na betekening een bezwaarschrift indienen (artikel 262 Sv).
Een advocaat: wie betaalt?
U mag uw eigen verdediging voeren, maar bijstand van een advocaat is in een strafzaak sterk aan te raden. Zit u in voorlopige hechtenis, dan krijgt u een advocaat toegewezen en betaalt de overheid de kosten. In andere gevallen kunt u afhankelijk van uw inkomen en vermogen gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen, met een eigen bijdrage.
Wat als de officier van justitie een strafbeschikking oplegt?
De officier van justitie kan ook zelf een straf opleggen met een strafbeschikking. Bent u het daar niet mee eens, dan kunt u binnen veertien dagen verzet doen (artikel 257e Sv). De zaak komt dan alsnog bij de rechter.
Hoe lang duurt een strafzaak in totaal?
De meeste tijd zit tussen het strafbare feit en de zitting. Eerst doet de politie onderzoek. Daarna beoordeelt het Openbaar Ministerie het dossier en beslist de officier van justitie over een dagvaarding, een strafbeschikking of een sepot. Bij fraude of zware geweldsdelicten neemt dat onderzoek vaak veel tijd in beslag.
Komt er een dagvaarding, dan moet die voor een zitting van de rechtbank in beginsel minstens tien dagen vooraf zijn betekend (artikel 265 Sv). Na de uitspraak kunnen de verdachte en de officier van justitie binnen veertien dagen hoger beroep instellen (artikel 408 Sv). Hoe het hele traject verloopt, leest u in ons artikel van aanhouding tot vrijspraak.
Hoe lang mag een strafzaak duren?
De wet noemt geen maximumduur, maar iedereen heeft recht op een uitspraak binnen een redelijke termijn (artikel 6 EVRM). Voor strafzaken hanteert de Hoge Raad vuistregels: de zaak moet per instantie in beginsel binnen twee jaar zijn afgerond. Zit de verdachte in voorlopige hechtenis, dan is dat zestien maanden. De termijn gaat lopen op het moment dat u redelijkerwijs kunt verwachten dat u wordt vervolgd, bijvoorbeeld bij uw aanhouding.
De Hoge Raad hield op 17 april 2018 vast aan die vuistregels en erkende dat een zekere ruwheid daarbij onontkoombaar is (ECLI:NL:HR:2018:558). Bij lichtere straffen volstaat soms de vaststelling dat de termijn is overschreden; in andere gevallen volgt strafvermindering. In die zaak zat de verdachte in voorlopige hechtenis en verminderde de Hoge Raad de straf met acht maanden. Overschrijding leidt niet tot vrijspraak of het einde van de vervolging.
Hoe lang duurt een civiele rechtszaak?
Een eenvoudige zaak bij de kantonrechter is vaak binnen enkele maanden afgerond, een bodemprocedure bij de rechtbank duurt meestal langer. Moeten er getuigen of deskundigen aan te pas komen, dan loopt de zaak al snel met maanden uit. Tegen een civiel vonnis kunt u binnen drie maanden hoger beroep instellen, na een kort geding binnen vier weken (artikel 339 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).
| Procedure | Globale indicatie totale duur (eerste aanleg) | Termijn hoger beroep |
|---|---|---|
| Kort geding | enkele weken | 4 weken (art. 339 lid 2 Rv) |
| Eenvoudige zaak bij de kantonrechter | enkele maanden | 3 maanden (art. 339 lid 1 Rv) |
| Bodemprocedure bij de rechtbank | vaak zes maanden tot een jaar | 3 maanden (art. 339 lid 1 Rv) |
| Zaak met getuigen of deskundigen | vaak een jaar of langer | 3 maanden (art. 339 lid 1 Rv) |
| Strafzaak | enkele maanden tot een jaar of langer | 14 dagen (art. 408 Sv) |
De zeven stappen van een civiele bodemprocedure
- Dagvaarding: een deurwaarder brengt de dagvaarding uit, met de eis en de eerste roldatum bij de rechtbank of de kantonrechter.
- Verschijnen: de gedaagde meldt zich op de rol. Bij de rechtbank gaat dat via een advocaat, bij de kantonrechter mag u zelf procederen.
- Conclusie van antwoord: de gedaagde krijgt een termijn van enkele weken voor een schriftelijke reactie, met de mogelijkheid van uitstel. Reageert de gedaagde niet, dan volgt vaak een verstekvonnis.
- Mondelinge behandeling: partijen geven verhinderdata op, waarna de rechter een datum bepaalt. Tussen antwoord en zitting zitten meestal enkele maanden.
- Bewijslevering: wil de rechter eerst getuigen horen of een deskundige benoemen, dan volgt een tussenvonnis. Dit deel kost vaak de meeste tijd.
- Vonnis: de rechter doet binnen de termijn van het procesreglement uitspraak, soms direct mondeling op de zitting.
- Hoger beroep: binnen drie maanden na het vonnis kan een partij naar het gerechtshof (artikel 339 Rv). Daarna is nog cassatie bij de Hoge Raad mogelijk.
Meer over het verloop leest u in ons artikel over hoe een rechtszaak in Nederland verloopt, en over de zitting zelf bij de mondelinge behandeling. Over de stap naar het gerechtshof schreven wij een apart artikel over hoger beroep in civiele zaken.
Hoe lang duren familiezaken?
Een echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek is vaak binnen enkele weken tot een paar maanden afgerond. Zijn partijen het over alles eens, dan beslist de rechter vaak zonder zitting. Een scheiding op eenzijdig verzoek met geschillen over alimentatie, de woning of de kinderen duurt al snel zes maanden tot een jaar. Vraagt de rechter advies aan de Raad voor de Kinderbescherming, dan komt daar meestal enkele maanden bij. Zie ook ons artikel over de echtscheidingsprocedure.
Wat bepaalt hoe lang uw zaak duurt?
- Complexiteit en bewijs: veel stukken, getuigen of een deskundigenonderzoek verlengen de procedure.
- Het soort rechter: zaken bij de meervoudige kamer vragen meer voorbereiding en zittingstijd dan zaken bij één rechter.
- Uitstel: verzoeken om uitstel voor een processtuk of verplaatsing van een zitting leveren weken tot maanden vertraging op.
- Drukte bij het gerecht: de wachttijd voor een zitting verschilt per rechtbank en per rechtsgebied.
- Hoger beroep: het gerechtshof beoordeelt de zaak opnieuw en de procedure loopt door.
Kunt u een rechtszaak versnellen?
Deels wel. Een kort geding is bedoeld voor zaken die niet kunnen wachten, zoals een dreigende ontruiming of een betaling die direct nodig is (artikel 254 Rv). De uitspraak is voorlopig, maar partijen leggen zich daar in de praktijk vaak bij neer. Mediation of een schikking kan een lopende zaak beëindigen. De rechter vraagt op de zitting vaak zelf of partijen er samen uit kunnen komen.
Ook een goede voorbereiding helpt. Lever stukken compleet en op tijd aan, geef zo min mogelijk verhinderdata op en zorg dat uw standpunt en bewijs vanaf het begin helder zijn. In een strafzaak voorkomt een tijdig ingediende lijst met onderzoekswensen dat de ene pro-formazitting op de andere volgt.
Onze rol in civiele en strafprocedures
Meer over onze aanpak leest u op de pagina’s advocaat civiel recht en strafrechtadvocaat.
- Wij stellen de dagvaarding of de conclusie van antwoord op en bewaken de antwoordtermijn.
- Wij beoordelen of een kort geding mogelijk is als uw zaak niet kan wachten.
- Wij dienen in een strafzaak tijdig onderzoekswensen in en beoordelen een bezwaarschrift tegen de dagvaarding (artikel 262 Sv).
- Wij beoordelen of de redelijke termijn van artikel 6 EVRM is overschreden.
Duur van een rechtszaak in vijf punten
- Een zitting bij de politierechter duurt vaak niet langer dan een half uur, een civiele mondelinge behandeling meestal een tot twee uur.
- De meervoudige strafkamer doet in de regel veertien dagen na de zitting uitspraak (artikel 345 Sv).
- Een strafzaak hoort per instantie in beginsel binnen twee jaar klaar te zijn, bij voorlopige hechtenis binnen zestien maanden.
- Hoger beroep: veertien dagen in een strafzaak, drie maanden in een civiele zaak, vier weken na een kort geding.
- Spoed, een schikking, mediation en een goede voorbereiding kunnen de duur beperken.
Veelgestelde vragen
Wie zijn er aanwezig in de rechtszaal?
In de zittingszaal zitten de rechter of drie rechters en de griffier, die het verslag van de zitting bijhoudt. In een strafzaak is ook de officier van justitie aanwezig. De meeste zittingen zijn openbaar; familiezaken worden achter gesloten deuren behandeld.
Kan een zitting ook via video?
Soms wel. De rechter kan toestaan dat een partij of getuige via een beveiligde videoverbinding meedoet. Meestal vindt de zitting gewoon plaats in het gebouw van de rechtbank. Staat er niets in de oproep, vraag het dan tijdig na bij de griffie.
