Gepubliceerd op 18 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Witwassen is een misdrijf: iemand verbergt of gebruikt geld of goederen waarvan hij weet of moet vermoeden dat die uit een misdrijf komen (artikel 420bis en verder van het Wetboek van Strafrecht). Een ongebruikelijke transactie is iets anders: het is een transactie die een bank, notaris of andere instelling volgens de Wwft moet melden, en die melding bewijst op zichzelf niet dat er iets strafbaars is gebeurd.
Het eerste begrip hoort dus bij het strafrecht en het Openbaar Ministerie, het tweede bij de meldplicht van poortwachters en bij FIU-Nederland. Hieronder leest u wat beide begrippen inhouden, hoe een melding verloopt en wat de gevolgen zijn voor de instelling en voor de klant.
Inhoudsopgave
Wanneer is er sprake van witwassen?
Van witwassen is sprake als iemand de herkomst van een voorwerp uit misdrijf verbergt of verhult, of zo’n voorwerp verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of gebruikt. Dat staat in artikel 420bis Sr; het voorwerp kan geld zijn, maar ook een auto, woning of cryptovaluta.
Het Wetboek van Strafrecht kent verschillende vormen, met een eigen strafmaximum:
- opzettelijk witwassen (artikel 420bis Sr): gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar of een geldboete van de vijfde categorie;
- gewoontewitwassen (artikel 420ter Sr): ten hoogste acht jaar;
- schuldwitwassen (artikel 420quater Sr), als u redelijkerwijs had moeten vermoeden dat het om crimineel geld ging: ten hoogste twee jaar;
- eenvoudig witwassen (artikel 420bis.1 Sr), het enkel verwerven of voorhanden hebben van een voorwerp uit eigen misdrijf: ten hoogste zes maanden.
Ook geld dat is “verdiend” met belastingfraude kan uit misdrijf afkomstig zijn. De Hoge Raad oordeelde dat op 7 oktober 2008 (ECLI:NL:HR:2008:BD2774). Het Openbaar Ministerie moet wel bewijzen dat het voorwerp uit een misdrijf komt; bij een onverklaarbaar vermogen kan de verdachte gevraagd worden een concrete, verifieerbare verklaring te geven. Meer over de strafrechtelijke kant leest u in ons artikel over verdacht worden van witwassen.
Wat is een ongebruikelijke transactie?
Een ongebruikelijke transactie is een transactie die voldoet aan een van de indicatoren uit de bijlage bij het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) verplicht instellingen zo’n transactie te melden bij FIU-Nederland.
De indicatoren zijn er in twee soorten:
- objectieve indicatoren: vaste criteria per sector, zoals een contante transactie boven een bepaald bedrag of een transactie die al bij politie of justitie is gemeld; is zo’n indicator geraakt, dan moet de instelling altijd melden;
- de subjectieve indicator: de instelling heeft aanleiding om te veronderstellen dat de transactie verband kan houden met witwassen of terrorismefinanciering, bijvoorbeeld omdat een betaling niet past bij het profiel van de klant.
Ook een voorgenomen transactie die niet doorgaat, moet worden gemeld (artikel 16 Wwft). Een melding zegt alleen dat de transactie opviel. Het geld kan volkomen legaal zijn verdiend.
Wat is het verschil in één oogopslag?
Witwassen is een strafbaar feit dat een rechter moet bewijzen; een ongebruikelijke transactie is een meldplicht van een instelling. De melding is een signaal, geen beschuldiging.
- Wettelijke basis: witwassen staat in de artikelen 420bis tot en met 420quater.1 Sr; de meldplicht staat in artikel 16 Wwft.
- Wie handelt: bij witwassen de verdachte, bij een melding de instelling (bank, notaris, accountant, makelaar en andere poortwachters).
- Gevolg: witwassen kan leiden tot straf en ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 36e Sr); een melding leidt pas tot onderzoek als FIU-Nederland de transactie verdacht verklaart.
Welke instellingen moeten melden?
De meldplicht geldt voor de instellingen die artikel 1a Wwft noemt. Dat zijn onder meer banken, betaalinstellingen, aanbieders van cryptodiensten, verzekeraars, notarissen, accountants, belastingadviseurs, makelaars, trustkantoren en handelaren in goederen.
Advocaten en notarissen vallen alleen onder de Wwft bij bepaalde werkzaamheden, zoals het begeleiden van de koop van vastgoed of van een onderneming. Voor procesvoering en het bepalen van de rechtspositie van een cliënt geldt de meldplicht niet.
Hoe verloopt een melding?
De instelling meldt direct nadat het ongebruikelijke karakter van de transactie bekend is geworden (artikel 16 lid 4 Wwft). De melding gaat digitaal naar FIU-Nederland, een zelfstandige eenheid die organisatorisch bij de politie is ondergebracht.
- De instelling stelt vast dat een objectieve indicator is geraakt of dat de subjectieve indicator van toepassing is.
- Zij meldt de gegevens over de klant, de transactie en de reden van de melding aan FIU-Nederland.
- FIU-Nederland analyseert de melding en kan de transactie verdacht verklaren.
- Verdachte transacties gaan naar opsporingsdiensten zoals de politie en de FIOD; het Openbaar Ministerie beslist over vervolging.
De instelling mag de klant niet vertellen dat zij heeft gemeld (artikel 23 Wwft). Wie te goeder trouw meldt, is beschermd: de gegevens kunnen niet worden gebruikt voor strafvervolging van de melder zelf (artikel 19 Wwft) en de melder is niet aansprakelijk voor schade van de klant (artikel 20 Wwft). De instelling bewaart de gegevens van de melding vijf jaar (artikel 33 Wwft).
Wie houdt toezicht op de Wwft?
Elke sector heeft een eigen toezichthouder. De Nederlandsche Bank houdt toezicht op banken en trustkantoren, de AFM op beleggingsondernemingen en het Bureau Financieel Toezicht op notarissen, accountants en belastingadviseurs.
Bureau Toezicht Wwft van de Belastingdienst houdt toezicht op onder meer makelaars en handelaren in goederen, en de Kansspelautoriteit op casino’s. Voor advocaten is de deken van de orde van advocaten toezichthouder. Een overzicht van toezicht door een trustkantoortoezichthouder leest u in ons artikel over de Wet toezicht trustkantoren.
Wat zijn de gevolgen als een instelling niet meldt?
De toezichthouder kan een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen (artikelen 29 en 30 Wwft). Daarnaast is het opzettelijk niet melden een economisch delict waarvoor het Openbaar Ministerie kan vervolgen.
De boetemaxima staan in artikel 31 Wwft: per overtreding ten hoogste € 5.000.000, en ten hoogste het dubbele als binnen vijf jaar eerder een boete voor dezelfde overtreding is opgelegd. Voor onder meer banken kan de boete in de zwaarste categorie oplopen tot 20% van de netto-omzet (artikel 32 Wwft). De toezichthouder maakt een boete in de regel openbaar. Hoe bestuurlijke en strafrechtelijke sancties zich tot elkaar verhouden, leest u bij samenloop van bestuurlijke en strafrechtelijke sancties.
Ook bestuurders lopen risico. Een rechtspersoon kan zelf strafbaar zijn (artikel 51 Sr) en een bestuurder kan worden vervolgd als feitelijk leidinggevende. Zie hiervoor ook wie strafrechtelijk aansprakelijk is bij fraude binnen een onderneming.
Wat verandert er in 2026 en 2027?
Sinds 1 januari 2026 mogen handelaren geen contante betalingen van € 3.000 of meer aannemen. Vanaf 10 juli 2027 geldt de Europese anti-witwasverordening (Verordening (EU) 2024/1624), die een groot deel van de Wwft-regels rechtstreeks gaat vervangen.
Waar let u op als meldingsplichtige instelling?
- Controleer of uw dienstverlening onder artikel 1a Wwft valt en welke objectieve indicatoren voor uw sector gelden.
- Leg uw risicobeoordeling en uw cliëntenonderzoek (artikel 3 Wwft) schriftelijk vast.
- Meld direct zodra een indicator is geraakt; wacht niet op zekerheid over witwassen.
- Informeer de klant niet over de melding (artikel 23 Wwft).
- Bewaar de stukken vijf jaar (artikel 33 Wwft).
Waar let u op als klant?
- Beantwoord vragen van uw bank over de herkomst van geld met stukken, zoals een koopakte, loonstrook of jaarrekening.
- Ga ervan uit dat een melding vertrouwelijk is: de bank mag u niet zeggen of zij heeft gemeld.
- Wordt uw rekening geblokkeerd of opgezegd, vraag dan schriftelijk om de reden; zie ook uw rechten als de bank controleert op witwassen.
- Krijgt u een uitnodiging voor verhoor als verdachte van witwassen, dan heeft u recht op een advocaat en mag u zwijgen.
Wat kunnen wij voor u doen bij witwassen en Wwft-meldingen?
- Uw positie beoordelen als u als verdachte van witwassen wordt opgeroepen, als strafrecht advocaat.
- U bijstaan bij een verhoor door politie of FIOD, ook bij een FIOD-onderzoek.
- Een verklaring over de herkomst van uw vermogen met stukken voorbereiden.
- Een voorgenomen bestuurlijke boete of last onder dwangsom van een Wwft-toezichthouder toetsen en een zienswijze, bezwaar of beroep opstellen.
- Uw onderneming verdedigen bij vervolging van de rechtspersoon of van bestuurders.
Samengevat
- Witwassen is een misdrijf uit de artikelen 420bis tot en met 420quater.1 Sr, met maximaal acht jaar gevangenisstraf bij gewoontewitwassen.
- Een ongebruikelijke transactie is een melding volgens artikel 16 Wwft en bewijst geen strafbaar feit.
- FIU-Nederland beslist of een gemelde transactie verdacht is en geeft die dan door aan opsporingsdiensten.
- Een instelling die niet meldt, riskeert een bestuurlijke boete en strafvervolging; wie te goeder trouw meldt, is beschermd.
Veelgestelde vragen
Betekent een melding dat ik word verdacht van witwassen?
Nee. Een melding betekent alleen dat een indicator uit het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 is geraakt; pas als FIU-Nederland de transactie verdacht verklaart, kan een opsporingsdienst onderzoek doen.
Mag de bank mij vertellen dat zij een melding heeft gedaan?
Nee. Artikel 23 Wwft verbiedt de instelling de klant over een melding te informeren. Wel mag de bank u vragen stellen over de herkomst van geld als onderdeel van het cliëntenonderzoek.
Kan ik schuldwitwassen plegen zonder dat ik iets wist?
Ja. Bij schuldwitwassen (artikel 420quater Sr) is genoeg dat u redelijkerwijs had moeten vermoeden dat een voorwerp uit misdrijf kwam, bijvoorbeeld bij een auto die ver onder de marktprijs contant wordt verkocht. Het strafmaximum is twee jaar.
Hoe lang duurt de meldplicht na een transactie?
De instelling moet direct melden zodra zij het ongebruikelijke karakter kent (artikel 16 lid 4 Wwft). Ontdekt zij dat pas later, bijvoorbeeld bij een periodieke controle, dan meldt zij op dat moment alsnog.
Lees ook: de gevolgen van witwassen binnen een bv en economische delicten: wanneer is een bedrijf strafbaar?
