Voorlopig getuigenverhoor: bewijs veiligstellen voor de procedure

Het voorlopig getuigenverhoor

Gepubliceerd op 11 april 2017 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Met een voorlopig getuigenverhoor laat u getuigen onder ede horen voordat of terwijl een procedure loopt, zodat u bewijs veiligstelt of uw proceskansen inschat. De rechter wijst uw verzoek in de regel toe; hij weigert alleen bij onvoldoende belang, misbruik van bevoegdheid, strijd met de goede procesorde of een ander zwaarwichtig bezwaar.

Sinds 1 januari 2025 staat het verhoor in de artikelen 196 tot en met 204 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Hieronder leest u hoe het verzoek werkt, wie moet getuigen en wie mag zwijgen, en hoe een getuige zich op zijn verschoningsrecht beroept.

Waar staat het voorlopig getuigenverhoor sinds 2025 in de wet?

Met de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht is de negende afdeling (Bewijs) van boek 1, titel 2, Rv opnieuw ingedeeld. Het voorlopig getuigenverhoor staat niet meer in artikel 186 Rv; op die plaats staan nu bepalingen over deskundigen. U vindt het in paragraaf 8, Voorlopige bewijsverrichtingen, de artikelen 196 tot en met 204 Rv.

Die herindeling is meer dan een nummerkwestie. Het voorlopig getuigenverhoor, het voorlopig deskundigenbericht en de voorlopige plaatsopneming staan nu bij elkaar, met in paragraaf 9 (artikelen 205 tot en met 207 Rv) de maatregelen ter bescherming van bewijs. Zo kiest u binnen één stelsel het middel dat bij uw situatie past.

MiddelWaar in Rv (sinds 1 januari 2025)Wat levert het op?
Getuigen horen§ 4 (art. 163-185) en § 8 (art. 196-204)Verklaringen onder ede, vastgelegd in een proces-verbaal
Deskundige laten onderzoeken§ 5 (art. 186-192) en § 8Een deskundigenbericht over technische of financiële vragen
Plaatsopneming en bezichtiging§ 6 (art. 193) en § 8Eigen waarneming van de rechter ter plaatse
Inzage, afschrift of uittreksel van gegevens§ 7 (art. 194-195a)Stukken en data van de wederpartij of een derde
Bescherming van bewijs§ 9 (art. 205-207)Bewijsbeslag en vergelijkbare maatregelen om bewijs veilig te stellen

Indeling volgens de inhoudsopgave van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering op wetten.overheid.nl, geraadpleegd op 29 oktober 2026. Voor procedures die vóór 1 januari 2025 zijn begonnen, geldt het oude recht.

Wanneer heeft u een voorlopig getuigenverhoor nodig?

Het middel dient drie doelen. Ten eerste stelt u bewijs veilig: een getuige is oud of ziek, vertrekt naar het buitenland, of de herinnering aan een gebeurtenis vervaagt. Ten tweede schat u uw procespositie in voordat u een kostbare procedure begint.

Ten derde helpt het verhoor de feiten op te helderen wanneer u weet dat u schade lijdt, maar niet wie daarvoor verantwoordelijk is. Het verhoor vult dan de schriftelijke bewijsmiddelen aan. Hoe stukken en verklaringen zich tot elkaar verhouden, leest u bij de rol van bewijs in civiele procedures.

Hoe dient u het verzoek in en hoe verloopt het verhoor?

Loopt er nog geen procedure, dan dient u een verzoekschrift in bij de rechter die vermoedelijk bevoegd zal zijn voor de hoofdzaak (artikelen 196 en 197 Rv). U omschrijft de feiten die u wilt bewijzen, tegen wie u het bewijs wilt gebruiken en wie u als getuige wilt horen.

Anders dan bij een beslagverzoek hoort de rechter ook uw wederpartij: zij mag zich tegen het verzoek verweren. De rechter toetst daarbij niet of uw toekomstige vordering kans van slagen heeft. Wijst de rechter het verzoek toe, dan hoort hij de getuigen onder ede, in aanwezigheid van de advocaten van beide partijen, die vragen mogen stellen. Van elk verhoor maakt de rechter een proces-verbaal op.

Na het verhoor bent u niet verplicht een procedure te beginnen. Besluit u dat wel te doen, dan is dat meestal een bodemprocedure; wat u daarvan kunt verwachten, leest u bij de bodemprocedure. Is er haast bij, dan kan een kort geding een alternatief zijn, al levert dat geen getuigenbewijs op.

Wie moet getuigen en wie mag zwijgen?

De getuigplicht is de hoofdregel. Zij staat, met het verschoningsrecht, in paragraaf 4 van dezelfde afdeling: de artikelen 163 tot en met 185 Rv. Wie wordt opgeroepen, moet verschijnen en de waarheid spreken. Wie onder ede opzettelijk in strijd met de waarheid verklaart, pleegt meineed, strafbaar gesteld in artikel 207 van het Wetboek van Strafrecht.

Op de getuigplicht bestaan uitzonderingen. Het familiale verschoningsrecht geldt voor naaste verwanten van een partij. Het professionele verschoningsrecht komt toe aan wie door ambt, beroep of betrekking tot geheimhouding verplicht is, zoals advocaten, notarissen, artsen en geestelijken. Daarnaast hoeft niemand vragen te beantwoorden die hemzelf aan strafvervolging zouden blootstellen.

Het afgeleide verschoningsrecht is beperkter dan vaak wordt gedacht: het komt alleen toe aan wie de geheimhouder bij zijn beroep bijstaat, zoals zijn secretariaat of een door hem ingeschakelde deskundige. Wie zelf geen geheimhouder is, kan zich er niet op beroepen, hoe vertrouwelijk zijn informatie ook is. Waar de grenzen liggen als de geheimhouder zelf onder vuur ligt, bespreken wij bij de verdachte geheimhouder.

Moet u verschijnen als u zich op uw verschoningsrecht beroept?

Ja, in beginsel wel. De Hoge Raad besliste op 3 oktober 2025 dat een getuige die zich op een verschoningsrecht wil beroepen, als regel ter zitting moet verschijnen en daar de gronden moet geven (ECLI:NL:HR:2025:1462). Zolang de rechter niet over het verschoningsrecht heeft beslist, blijft de verschijningsplicht bestaan.

Een getuige kan vooraf schriftelijk om een beslissing vragen, maar dat lukt alleen als de partij die de getuige oproept geen enkel te respecteren belang bij verschijning heeft aangevoerd. Een beslissing dat de getuige moet verschijnen is volgens de Hoge Raad een tussenbeslissing: daartegen staat niet direct cassatie open. Die zaak viel nog onder het recht van vóór 2025, maar de getuigplicht en het verschoningsrecht zijn inhoudelijk gelijk gebleven.

Wanneer wijst de rechter een verzoek af?

Toewijzing is de regel, maar niet vanzelfsprekend. De rechter wijst het verzoek af als u onvoldoende belang heeft, als sprake is van misbruik van bevoegdheid, als toewijzing de goede procesorde schaadt, of als een ander zwaarwichtig bezwaar zich ertegen verzet. Deze gronden komen uit de rechtspraak van de Hoge Raad en vormen in de praktijk het belangrijkste verweer.

Twee situaties komen vaak terug. De eerste is de zogenoemde fishing expedition: een verzoek dat niet dient om een concreet omschreven feitencomplex op te helderen, maar om te ontdekken of er iets te halen valt. De tweede is een verzoek dat in werkelijkheid is bedoeld om bedrijfsgeheimen van een concurrent boven tafel te krijgen. In beide gevallen loont het om in het verweerschrift te laten zien welke vragen de verzoeker wil stellen en welk ander doel daarachter zit.

Wat betekent dit voor vertrouwelijke bedrijfsinformatie?

Vertrouwelijkheid alleen is geen verschoningsrecht. Een voorbeeld ter illustratie: een trustkantoor beheert vertrouwelijke gegevens van cliënten, maar is geen geheimhouder in de zin van het procesrecht. Zijn medewerkers kunnen dus als getuige worden opgeroepen, en het vertrouwelijke karakter van hun informatie houdt een verhoor niet tegen.

Een wederpartij die nog onvoldoende bewijs heeft om een procedure te beginnen, kan zo medewerkers laten horen en een dossier opbouwen. Dat de waarheidsvinding hier voorgaat, is een bewuste keuze in het bewijsrecht.

Uw verweer begint dan bij de afwijzingsgronden: onvoldoende belang, misbruik van bevoegdheid, strijd met de goede procesorde of een ander zwaarwichtig bezwaar. Daarnaast kunt u de rechter vragen de vraagstelling te beperken tot het feitencomplex dat het verzoek noemt, en bezwaar maken tegen vragen die daarbuiten vallen. Het proces-verbaal legt vast wat er is gevraagd en geweigerd. Wilt u zich op vertrouwelijkheid beroepen, vertaal dat dan naar een van die gronden en niet naar een algemeen beroep op geheimhouding.

Hoe combineert u het verhoor met een inzagevordering?

In dezelfde afdeling staat het recht op inzage, afschrift of uittreksel van gegevens: sinds 1 januari 2025 de artikelen 194 tot en met 195a Rv, op de plaats van het oude artikel 843a Rv. Wij bespreken die wijziging bij de nieuwe regels voor bewijslevering.

De combinatie is krachtig: eerst vraagt u stukken op, daarna hoort u de betrokkenen daarover. Dat een inzagevordering ook in kort geding kan, bleek op 18 augustus 2026: de voorzieningenrechter in Arnhem wees een vordering op grond van artikel 194 Rv grotendeels toe en bouwde waarborgen in tegen een fishing expedition (ECLI:NL:RBGEL:2026:6463).

Speelt digitaal bewijs een rol, dan bepaalt de volgorde van handelen de bruikbaarheid ervan; wij gaan daarop in bij bewijs verzamelen met e-evidence en forensisch onderzoek. Daarbij geldt voor beide partijen de waarheidsplicht van artikel 21 Rv.

Welke bewijswaarde heeft het resultaat?

De verklaringen komen in een proces-verbaal en kunt u in een latere procedure tussen dezelfde partijen als bewijs gebruiken. De rechter waardeert dat bewijs vrij (artikel 152 Rv): hij is niet gebonden aan wat een getuige heeft verklaard en weegt het tegen de overige stukken af. Een gunstige verklaring is dus geen garantie.

Ook u zelf kunt als partijgetuige worden gehoord, maar de rechter weegt een verklaring van een partij over haar eigen standpunt kritisch. Wilt u vooral uw eigen lezing vastleggen, dan schiet u daar weinig mee op. Het middel werkt het sterkst wanneer u onafhankelijke getuigen laat horen over feiten die u nog niet met stukken kunt onderbouwen.

Hoe bereidt u het verzoek voor als verzoeker?

  • Omschrijf in het verzoekschrift concreet welke feiten u wilt bewijzen, tegen wie en welke getuigen u wilt horen.
  • Dien het verzoek in bij de rechter die vermoedelijk bevoegd is voor de hoofdzaak.
  • Vraag waar mogelijk eerst stukken op met de artikelen 194 tot en met 195a Rv.
  • Kies zo veel mogelijk onafhankelijke getuigen in plaats van uw eigen verklaring.

Hoe reageert u als wederpartij of opgeroepen getuige?

  • Toets het verzoek aan de afwijzingsgronden en onderbouw uw verweer per grond.
  • Ga na of u een verschoningsrecht heeft. Verschijn en roep het ter zitting in, tenzij de rechter vooraf anders heeft beslist.
  • Vraag de rechter de vragen te beperken tot het feitencomplex dat in het verzoek staat.
  • Controleer het proces-verbaal van het verhoor op juistheid en volledigheid.

Wat kunnen wij doen bij een voorlopig getuigenverhoor?

Het voorlopig getuigenverhoor maakt deel uit van ons werk in het civiel recht.

  • Het verzoekschrift opstellen en de feiten en getuigen zo omschrijven dat het verzoek de toets van de artikelen 196 tot en met 204 Rv doorstaat.
  • Verweer voeren tegen een verzoek, per afwijzingsgrond.
  • Beoordelen of u of uw medewerkers een verschoningsrecht hebben.
  • Tijdens het verhoor vragen stellen en erop letten dat de antwoorden juist in het proces-verbaal komen.
  • Het verhoor waar dat helpt combineren met een vordering tot inzage in stukken (artikel 194 Rv).

Veelgestelde vragen

Kan de wederpartij ook zelf een voorlopige bewijsverrichting vragen?

Ja. Op een verzoek tot een voorlopige bewijsverrichting kunnen de wederpartij en andere belanghebbenden zelf ook een of meer voorlopige bewijsverrichtingen verzoeken (artikel 196 Rv). De rechter kan die dan samen behandelen.

Wat als een getuige niet komt opdagen?

Wie is opgeroepen, moet komen. Weigert een getuige zonder wettelijke grond te verschijnen of te antwoorden, dan kan dat tot dwangmiddelen leiden, zoals medebrenging.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Wordt u verdacht van een strafbaar feit?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een strafrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.