AI en automatisering in het arbeidsrecht: regels voor werkgevers en werknemers

Stilstaande robotarm in een lichte productiehal naast een lege werkplek

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een werkgever mag AI gebruiken bij werving, planning, beoordeling en de voorbereiding van ontslag, maar blijft volledig gebonden aan het arbeidsrecht, de AVG en de Wet op de ondernemingsraden (WOR). De belangrijkste grenzen: een beslissing met grote gevolgen voor een werknemer mag in de regel niet uitsluitend geautomatiseerd worden genomen (artikel 22 AVG), en emotieherkenning op de werkvloer is sinds 2 februari 2025 verboden onder de AI-verordening.

De zwaardere verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico, zoals tools voor werving en personeelsbeheer, gaan later in. Hieronder leest u wat nu al geldt, wat later komt en wat de rechter al heeft beslist over geautomatiseerde besluiten over werkenden.

Een groep professionals bespreekt in een modern kantoor met digitale AI- en juridische symbolen zichtbaar op een holografisch scherm.

Welke regels gelden voor AI op de werkvloer?

Er is geen aparte arbeidswet voor AI. Vier bestaande kaders bepalen samen wat mag; welk kader het zwaarst weegt, hangt af van de toepassing.

  • De AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689): eisen aan het systeem en aan de werkgever als gebruiksverantwoordelijke.
  • De AVG: elke verwerking van gegevens van werknemers en sollicitanten heeft een grondslag nodig, en geautomatiseerde besluitvorming is beperkt.
  • De Wet op de ondernemingsraden: advies- en instemmingsrecht bij invoering van veel AI-toepassingen.
  • Boek 7 BW en de gelijkebehandelingswetgeving: ontslag, scholing, goed werkgeverschap en het verbod op discriminatie.

Een uitgebreide uitleg van de verordening zelf vindt u in onze gids over de AI-verordening.

Tijdlijn van de AI-verordening voor werkgevers

De verordening is op 1 augustus 2024 in werking getreden, maar de verplichtingen gaan gefaseerd in.

DatumWat gaat geldenArtikel
2 februari 2025Verboden praktijken, waaronder emotieherkenning op de werkplek; plicht om AI-geletterdheid van personeel te ondersteunenArtikel 4 en 5
2 december 2027 (na de Digitale Omnibus; oorspronkelijk 2 augustus 2026)Verplichtingen voor hoog-risicosystemen uit bijlage III, waaronder werving, selectie en personeelsbeheerArtikel 26 en 86
Een moderne kantoorruimte met diverse professionals die samenwerken rondom een tafel met digitale apparaten en schermen waarop AI- en automatiseringsgegevens te zien zijn.

Wat is al verboden?

Sinds 2 februari 2025 gelden de verboden van artikel 5. Voor de werkvloer is vooral het verbod op systemen die emoties van werknemers afleiden van belang (artikel 5 lid 1 onder f), behalve om medische of veiligheidsredenen. Ook biometrische categorisering om bijvoorbeeld afkomst, politieke voorkeur of seksuele gerichtheid af te leiden is verboden. Op overtreding staat een boete tot € 35 miljoen of 7% van de wereldwijde jaaromzet.

Welke AI-systemen zijn hoog risico?

Bijlage III noemt AI-systemen voor werving en selectie, zoals het filteren van sollicitaties en het beoordelen van kandidaten. Hetzelfde geldt voor systemen die besluiten over promotie, ontslag of taaktoewijzing beïnvloeden, of die prestaties en gedrag van werknemers monitoren en evalueren.

Gaan die verplichtingen gelden, dan moet de werkgever als gebruiksverantwoordelijke onder meer (artikel 26):

  • het systeem gebruiken volgens de gebruiksaanwijzing van de aanbieder;
  • menselijk toezicht opdragen aan personen met de nodige deskundigheid en bevoegdheid;
  • de automatisch gegenereerde logs ten minste zes maanden bewaren;
  • werknemersvertegenwoordigers en betrokken werknemers vooraf informeren dat zij aan het systeem worden onderworpen.

Wie wordt geraakt door een besluit op basis van zo’n systeem, krijgt een recht op uitleg over de rol van het systeem (artikel 86). Voor overtreding van de verplichtingen van gebruiksverantwoordelijken geldt een boete tot € 15 miljoen of 3% van de jaaromzet. Welke Nederlandse toezichthouders bevoegd worden, wordt in een Nederlandse uitvoeringswet geregeld.

Wat geldt nu al voor alle werkgevers?

Artikel 4 verplicht werkgevers die AI inzetten om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. De verordening schrijft geen vaste vorm of certificaat voor; de werkgever moet wel aantoonbaar werk maken van instructie en training, passend bij het eigen AI-gebruik. Meer over de compliancekant leest u in ons artikel over voorbereiding op de AI Act.

Mag een werkgever beslissingen volledig aan AI overlaten?

Niet bij beslissingen met rechtsgevolgen of vergelijkbaar ingrijpende gevolgen, zoals afwijzing, ontslag of loonbepaling. Artikel 22 AVG geeft iedereen het recht niet te worden onderworpen aan een uitsluitend geautomatiseerd besluit, behoudens beperkte uitzonderingen.

Een uitzondering is een besluit dat noodzakelijk is voor het sluiten of uitvoeren van een overeenkomst, of uitdrukkelijke toestemming. Toestemming is in een arbeidsrelatie zelden vrij gegeven. Ook bij een uitzondering moet de werknemer menselijke tussenkomst kunnen vragen en het besluit kunnen aanvechten. De mens die meekijkt, moet daadwerkelijk invloed hebben; een formele aftekening van de AI-uitkomst is niet genoeg.

Wat besliste het gerechtshof Amsterdam over Uber-chauffeurs?

Op 4 april 2023 oordeelde het gerechtshof Amsterdam over een inzageverzoek van zes Uber-chauffeurs (ECLI:NL:GHAMS:2023:796). Volgens het hof troffen drie systemen de chauffeurs in aanmerkelijke mate en waren ze uitsluitend geautomatiseerd: het toewijzen van ritten, de vooraf berekende ritprijs en de berekening van de gemiddelde beoordeling. Uber moest daarom informatie geven over de logica van die besluiten (artikel 15 lid 1 onder h AVG). Een beroep op bedrijfsgeheimen rechtvaardigde niet dat de informatie volledig werd geweigerd.

Het hof stelde ook een grens: een algemeen verzoek om “alle gegevens” werd afgewezen, omdat het eerst gespecificeerd had moeten worden. Wie als werknemer informatie wil over een geautomatiseerd besluit, doet er dus goed aan precies te omschrijven welk besluit en welke gegevens het betreft.

Welke privacyregels gelden bij AI en werknemersgegevens?

Voor elke verwerking heeft de werkgever een grondslag uit artikel 6 AVG nodig, meestal de uitvoering van de arbeidsovereenkomst, een wettelijke plicht of een gerechtvaardigd belang. Daarnaast gelden doelbinding, dataminimalisatie en vaste bewaartermijnen.

Bij systemen die werknemers stelselmatig volgen of beoordelen, is vooraf een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) nodig (artikel 35 AVG). De Autoriteit Persoonsgegevens noemt het stelselmatig volgen van werknemers op haar lijst van verwerkingen waarvoor een DPIA verplicht is. Blijft na de DPIA een hoog risico bestaan, dan raadpleegt de werkgever de AP vooraf (artikel 36 AVG). Een functionaris gegevensbescherming houdt intern toezicht als die is aangesteld. Overtreding van de AVG kan leiden tot een boete tot € 20 miljoen of 4% van de jaaromzet.

Welke rechten heeft de ondernemingsraad?

Voor veel AI-toepassingen heeft de ondernemingsraad instemmingsrecht. Zonder instemming is het besluit nietig als de OR zich daar binnen een maand op beroept (artikel 27 lid 5 WOR). Voor de invoering van een belangrijke technologische voorziening heeft de OR daarnaast adviesrecht (artikel 25 lid 1 onder k WOR).

Instemming is in elk geval nodig bij een regeling over:

  • het personeelsaanstellings-, ontslag- of bevorderingsbeleid (artikel 27 lid 1 onder e WOR), bijvoorbeeld bij AI-selectie;
  • personeelsopleiding en personeelsbeoordeling (artikel 27 lid 1 onder f en g WOR);
  • de verwerking en bescherming van persoonsgegevens van werknemers (artikel 27 lid 1 onder k WOR);
  • voorzieningen die geschikt zijn voor waarneming of controle van aanwezigheid, gedrag of prestaties (artikel 27 lid 1 onder l WOR).

Het criterium is of een systeem geschikt is voor controle, niet of de werkgever het daarvoor bedoelt. Ook een pilot kan instemmingsplichtig zijn als die feitelijk al werknemers volgt. Lees meer over de rol van de ondernemingsraad bij belangrijke besluiten.

Een groep professionals bespreekt AI en arbeidsrecht in een moderne kantooromgeving met een digitaal scherm en Nederlandse elementen.

Hoe voorkomt u discriminatie door AI bij werving en beoordeling?

De werkgever blijft aansprakelijk voor discriminatie door een AI-tool, ook als die van een externe leverancier komt. De gelijkebehandelingswetgeving, waaronder de Algemene wet gelijke behandeling en artikel 7:646 BW, kijkt naar het effect, niet naar de bedoeling.

Een systeem dat is getraind op historische gegevens, kan bestaande patronen herhalen en zo indirect onderscheid maken naar geslacht, leeftijd of afkomst. Voert een sollicitant feiten aan die op onderscheid wijzen, dan moet de werkgever bewijzen dat er geen verboden onderscheid is gemaakt (artikel 10 AWGB). Een sollicitant kan ook kosteloos een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens. Meer hierover leest u in AI in recruitment: discriminatie en aansprakelijkheid en discriminatie bij AI-screening.

Wat als AI uw functie overneemt?

Vervalt een functie door automatisering, dan gelden de gewone regels voor ontslag om bedrijfseconomische redenen. De werkgever heeft toestemming van het UWV nodig (artikel 7:669 lid 3 onder a BW) en moet eerst herplaatsing in een passende functie onderzoeken.

Bij twintig of meer ontslagen binnen één werkgebied in drie maanden geldt bovendien de Wet melding collectief ontslag. De werknemer heeft bij ontslag recht op een transitievergoeding; die is in 2026 maximaal € 102.000, of een jaarsalaris als dat hoger is (Rijksoverheid).

Voor scholing geldt artikel 7:611a BW: de werkgever stelt de werknemer in staat scholing te volgen die nodig is voor de functie en, voor zover redelijkerwijs mogelijk, voor voortzetting van het dienstverband als de functie vervalt. Scholing die de wet of cao verplicht stelt, is kosteloos en geldt als werktijd.

Ook de Arbeidsomstandighedenwet blijft gelden. Werkdruk door algoritmische aansturing of voortdurende monitoring is psychosociale arbeidsbelasting, die de werkgever opneemt in de risico-inventarisatie en -evaluatie (artikel 5 Arbowet).

Wat een werkgever vóór invoering van een AI-systeem regelt

  1. Inventariseer welke AI-systemen u gebruikt en welke onder bijlage III van de AI-verordening vallen.
  2. Controleer dat geen systeem emoties van werknemers herkent.
  3. Voer een DPIA uit voordat u een volg- of beoordelingssysteem invoert.
  4. Vraag instemming van de OR vóór invoering, ook voor een pilot.
  5. Leg vast wie elk AI-besluit inhoudelijk beoordeelt voordat het wordt genomen.
  6. Spreek met de leverancier af wie bias-tests uitvoert en welke documentatie u krijgt; zie ook risico’s van AI-tools die werknemers zelf gebruiken.

Wat een werknemer kan vragen bij een geautomatiseerd besluit

  • Inzage in de gegevens die over u worden verwerkt en informatie over de logica van geautomatiseerde besluiten (artikel 15 AVG); omschrijf het besluit concreet, zoals het hof in de Uber-zaak verlangde.
  • Menselijke tussenkomst als een besluit over u uitsluitend geautomatiseerd lijkt (artikel 22 AVG).
  • Of de OR heeft ingestemd met het systeem dat uw prestaties meet.
  • Scholing volgens artikel 7:611a BW als uw functie verandert.

Wat Law & More doet bij AI en arbeidsrecht

  • Beoordelen welke AI-toepassingen onder de AI-verordening, de AVG en de WOR vallen.
  • Een instemmingsaanvraag aan de ondernemingsraad en een intern AI-protocol opstellen.
  • Contracten met AI-leveranciers beoordelen op aansprakelijkheid en documentatie.
  • Werknemers bijstaan die een geautomatiseerd besluit of een ontslag wegens automatisering willen aanvechten, als advocaat arbeidsrecht.

In het kort

  • Emotieherkenning op de werkvloer is sinds 2 februari 2025 verboden.
  • De plichten voor hoog-risico-AI bij werving en personeelsbeheer gelden na uitstel vanaf 2 december 2027.
  • Werkenden kunnen nu al informatie eisen over de logica van geautomatiseerde besluiten, zoals het hof Amsterdam in 2023 voor Uber-chauffeurs besliste.
  • Ontslag wegens automatisering volgt de gewone regels: UWV-toestemming, herplaatsing en transitievergoeding.

Veelgestelde vragen

Moet AI-gebruik in de arbeidsovereenkomst staan?

Nee, dat schrijft de wet niet voor. Wel moet de werkgever werknemers informeren over verwerking van hun gegevens (artikelen 13 en 14 AVG) en, voor hoog-risicosystemen, vooraf melden dat zij aan het systeem worden onderworpen.

Ben ik als werkgever aansprakelijk voor fouten van een AI-tool van een leverancier?

Tegenover werknemers en sollicitanten wel: de werkgever neemt het besluit en draagt de verantwoordelijkheid. Of u de schade kunt verhalen op de leverancier, hangt af van het contract met die leverancier.

Lees ook: de juridische risico’s van AI op de werkvloer.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.

Speelt er een arbeidsrechtelijk probleem?

Mail ons in een paar zinnen waar uw vraag over gaat. Wij laten u weten of wij u kunnen helpen en wat de volgende stap is. Wij beoordelen geen zaken of stukken per e-mail zonder opdracht.

Wilt u dat een arbeidsrechtadvocaat uw situatie beoordeelt? In een betaald consult van 300 euro inclusief btw krijgt u een richtinggevend antwoord op uw vraag.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies over uw specifieke situatie.