Ondernemingsraad: welke invloed heeft de OR op bedrijfsbeslissingen?

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

De ondernemingsraad heeft adviesrecht bij belangrijke economische en organisatorische besluiten, zoals een reorganisatie, en instemmingsrecht bij personeelsregelingen (art. 25 en 27 Wet op de ondernemingsraden). Het instemmingsrecht vervalt voor zover een onderwerp al inhoudelijk in de cao is geregeld.

Vraagt de ondernemer geen advies terwijl dat wel moet, dan kan de OR naar de Ondernemingskamer. Die verplicht de ondernemer in zo’n geval regelmatig het besluit in te trekken en de gevolgen ongedaan te maken, zoals de uitspraken verderop laten zien.

Welke rechten heeft de OR bij welk soort besluit?

Wanneer is een ondernemingsraad verplicht?

Een ondernemer met 50 of meer werknemers moet een ondernemingsraad instellen (art. 2 WOR). Kleinere ondernemingen kunnen kiezen voor een personeelsvertegenwoordiging, met beperktere rechten. De OR vertegenwoordigt alle werknemers en is het officiële aanspreekpunt tussen personeel en bestuurder.

De OR let onder meer op arbeidsomstandigheden en veiligheid, arbeidsvoorwaarden en werktijden, gelijke behandeling (art. 28 WOR) en organisatieveranderingen. Hij denkt mee over sociale én economische vraagstukken.

Welke verplichtingen heeft de werkgever tegenover de OR?

De ondernemer moet aan verschillende wettelijke verplichtingen voldoen. Hij bespreekt ten minste twee keer per jaar de algemene gang van zaken met de OR (art. 24 WOR). Hij informeert de OR tijdig over voorgenomen besluiten, vooral bij een reorganisatie, investeringen of beleidswijzigingen. Ook geeft hij jaarlijks inlichtingen over de arbeidsvoorwaarden en de beloningsontwikkeling binnen de onderneming (art. 31d WOR).

De OR kan bij ingewikkelde onderwerpen een externe deskundige inschakelen. De kosten komen voor rekening van de ondernemer als die vooraf over de kosten is geïnformeerd (art. 16 en 22 WOR).

Hoe is een ondernemingsraad samengesteld?

Werknemers kiezen hun OR via geheime verkiezingen. De leden treden in de regel om de drie jaar tegelijk af (art. 12 WOR). Kiesgerechtigd is wie ten minste zes maanden in de onderneming werkt; verkiesbaar is wie er ten minste een jaar werkt (art. 6 WOR). De bestuurder kan geen lid zijn, leidinggevenden wel. Het aantal leden hangt af van het aantal werknemers (art. 6 lid 1 WOR):

De OR kiest een voorzitter en een secretaris en werkt vaak met commissies voor bepaalde thema’s. OR en bestuurder overleggen in overlegvergaderingen; beide partijen mogen onderwerpen agenderen. OR-leden hebben recht op tijd en scholing om hun werk te doen.

Wat is het verschil tussen de OR en de vakbond?

De OR heeft inspraak bij bedrijfsbeslissingen en vertegenwoordigt alle werknemers. Vakbonden onderhandelen over cao’s en arbeidsvoorwaarden en vertegenwoordigen hun leden. Werknemers mogen beide zijn. Waar de cao een onderwerp inhoudelijk regelt, heeft de OR daarover geen instemmingsrecht.

Hoe werkt het adviesrecht bij een reorganisatie of fusie?

De ondernemer moet advies vragen over onder meer een overdracht van zeggenschap, fusie, sluiting, belangrijke inkrimping of uitbreiding van de werkzaamheden en een belangrijke wijziging in de organisatie (art. 25 lid 1 WOR). Dat geldt dus voor de meeste reorganisaties en voor grote overnames.

1. Tijdige adviesaanvraag. Advies wordt gevraagd op een moment dat het nog wezenlijke invloed kan hebben op het besluit (art. 25 lid 2 WOR).
2. Volledige onderbouwing. De aanvraag bevat de beweegredenen, de verwachte gevolgen voor werknemers en de voorgenomen maatregelen (art. 25 lid 3 WOR).
3. Overleg. Ten minste één overlegvergadering over de aangelegenheid, voordat de OR advies geeft (art. 25 lid 4 WOR).
4. Advies en besluit. De ondernemer deelt zijn besluit schriftelijk mee. Wijkt het af van het advies, dan geeft hij de redenen en wacht hij een maand met de uitvoering (art. 25 lid 5 en 6 WOR).
5. Beroep. De OR kan binnen een maand beroep instellen bij de Ondernemingskamer (art. 26 WOR). Die toetst of de ondernemer bij afweging van alle belangen in redelijkheid tot het besluit kon komen.

Er geldt geen wettelijke termijn voor het uitbrengen van het advies. De OR mag de tijd nemen die redelijk is, maar kan het proces niet onbeperkt ophouden. Bij een fusie heeft de OR recht op de relevante informatie, waaronder in de regel de uitkomsten van een due diligence voor zover die de werknemers raken, en een oordeel over de sociale gevolgen. Zie ook het stappenplan voor een juridische fusie en de regels bij een overgang van onderneming.

Wat beslist de Ondernemingskamer als geen advies is gevraagd?

• Atlassian, 6 juli 2023 (ECLI:NL:GHAMS:2023:1899). Het besluit om 17 werknemers te ontslaan en onderdelen op te heffen was een belangrijke wijziging in de organisatie (art. 25 lid 1 onder e WOR). Het was niet tijdig en niet met voldoende informatie aan de OR voorgelegd. Volgens de Ondernemingskamer kon de ondernemer daarom niet in redelijkheid tot het besluit komen. De ondernemer had het besluit al ingetrokken; de Ondernemingskamer verbood verdere uitvoering en droeg op de gevolgen zo veel mogelijk ongedaan te maken.
• 6 mei 2026 (ECLI:NL:GHAMS:2026:1232). Een reorganisatie van een ontwerpafdeling binnen een internationaal concern was adviesplichtig, maar de OR was niet om advies gevraagd. De Ondernemingskamer verplichtte de ondernemer het besluit in te trekken en de gevolgen ongedaan te maken. Dat de ondernemer inmiddels de Nederlandse vennootschap wilde liquideren, nam het belang van de OR niet weg.

De les voor bestuurders: wie een adviesplichtig besluit uitvoert zonder advies, loopt een groot risico dat het hele traject moet worden teruggedraaid, ook bij een internationaal besluit.

Hoe werkt het instemmingsrecht bij arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden?

De OR moet instemmen met het vaststellen, wijzigen of intrekken van regelingen over onder meer pensioen, winstdeling, werktijden en vakantie, beloningssystemen, arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim en re-integratie, opleiding, personeelsbeoordeling, klachtbehandeling en personeelsvolgsystemen (art. 27 lid 1 WOR). De hoogte van het loon zelf valt daar niet onder.

• Regelt de cao het onderwerp al inhoudelijk, dan heeft de OR geen instemmingsrecht (art. 27 lid 3 WOR).
• Weigert de OR instemming, dan kan de ondernemer de kantonrechter om vervangende toestemming vragen. Die geeft toestemming als de weigering onredelijk is of het besluit nodig is om zwaarwegende bedrijfsredenen (art. 27 lid 4 WOR).
• Voert de ondernemer een regeling in zonder instemming of vervangende toestemming, dan is het besluit nietig als de OR binnen een maand schriftelijk een beroep op de nietigheid doet (art. 27 lid 5 WOR).

Bij arbeidsomstandigheden werkt de OR samen met de arbodienst of preventiemedewerker. Hij kan informatie vragen over incidenten en verzuim, voorstellen doen en via zijn instemmingsrecht invloed uitoefenen op het arbobeleid. Ook bevordert de OR de gelijke behandeling en de inclusie van mensen met een beperking in de onderneming (art. 28 WOR).

Wat houden het initiatiefrecht en het informatierecht in?

Met het initiatiefrecht doet de OR zelf voorstellen. De ondernemer moet er ten minste één keer over overleggen en daarna schriftelijk en gemotiveerd beslissen; hij mag het voorstel afwijzen (art. 23 WOR). Het informatierecht geeft de OR recht op alle inlichtingen die hij redelijkerwijs nodig heeft, zoals de jaarrekening, het sociaal jaarverslag, beleidsplannen en reorganisatieplannen (art. 31 en 31a WOR). Zonder juiste informatie kan de OR niet goed adviseren; een adviesaanvraag met onvoldoende informatie is precies wat in de Atlassian-zaak misging.

Wat levert goede medezeggenschap het bedrijf op?

OR-leden kennen de werkvloer en zien problemen vaak eerder dan de directie. Een bestuurder die de OR vroeg betrekt, krijgt bruikbare input en verkleint de kans op een procedure bij de Ondernemingskamer of de kantonrechter. Voor werknemers betekent het directe invloed op hun arbeidsrelatie en bescherming bij reorganisaties, bijvoorbeeld door alternatieven voor ontslag of herplaatsing voor te stellen.

Goede medezeggenschap vraagt deskundige OR-leden, tijdige en volledige informatie en respect voor elkaars rol. De ondernemer blijft eindverantwoordelijk, maar moet het advies serieus wegen en een afwijking motiveren.

Checklist voor de bestuurder bij een adviesplichtig besluit

• Ga na of het besluit onder art. 25 of art. 27 WOR valt, ook als het in een buitenlandse moedermaatschappij wordt voorbereid.
• Vraag advies op een moment dat het nog invloed kan hebben, en voeg de beweegredenen en de gevolgen voor werknemers bij (art. 25 lid 2 en 3 WOR).
• Wijkt uw besluit af van het advies, wacht dan een maand met de uitvoering (art. 25 lid 6 WOR).
• Voer een instemmingsplichtige regeling pas uit na instemming of vervangende toestemming van de kantonrechter (art. 27 WOR).

Checklist voor de OR bij een voorgenomen besluit

• Controleer of het besluit onder art. 25 of art. 27 WOR valt.
• Vraag schriftelijk om ontbrekende informatie voordat u adviseert (art. 31 WOR).
• Volgt de bestuurder uw advies niet, of vraagt hij geen advies, stel dan binnen een maand beroep in bij de Ondernemingskamer (art. 26 WOR).
• Wordt een instemmingsplichtig besluit zonder uw instemming uitgevoerd, doe dan binnen een maand schriftelijk een beroep op de nietigheid (art. 27 lid 5 WOR).

In het kort

• Een ondernemer met 50 of meer werknemers moet een OR instellen (art. 2 WOR).
• De OR heeft adviesrecht bij reorganisaties, fusies en overnames (art. 25 WOR) en instemmingsrecht bij personeelsregelingen (art. 27 WOR).
• Wordt geen advies gevraagd, dan draait de Ondernemingskamer het besluit vaak terug.
• Voor beroep en voor een beroep op nietigheid geldt een termijn van een maand.

Hoe wij helpen bij medezeggenschap

Wij staan bestuurders en ondernemingsraden bij vanuit het arbeidsrecht. Wij:

• beoordelen of een voorgenomen besluit advies- of instemmingsplichtig is;
• stellen een adviesaanvraag of instemmingsverzoek op, of een advies namens de OR;
• stellen binnen een maand beroep in bij de Ondernemingskamer of voeren daar verweer;
• vragen vervangende toestemming of starten een nalevingsprocedure bij de kantonrechter.

Veelgestelde vragen

Heeft de OR adviesrecht als het besluit in het buitenland wordt genomen?

Vaak wel. Gaat het om een besluit dat de Nederlandse onderneming raakt, dan moet de Nederlandse ondernemer de OR tijdig betrekken, ook als het initiatief bij een buitenlandse moeder ligt. De uitspraak van de Ondernemingskamer van 6 mei 2026 ging over zo’n internationaal concern.

Wie betaalt de advocaat van de OR?

De kosten van een deskundige of procedure komen voor rekening van de ondernemer als die redelijkerwijs nodig zijn en de ondernemer vooraf is ingelicht (art. 22 WOR). Ontstaat daarover een geschil, dan beslist de kantonrechter; in de Atlassian-zaak verwees de Ondernemingskamer de vraag naar de volledige advocaatkosten daarheen.