Milieudelicten: hoe verlopen strafrechtelijke handhaving, vervolging en straffen?

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Milieudelicten worden in Nederland vooral strafrechtelijk vervolgd via de Wet op de economische delicten (Wed) en artikel 173a en 173b van het Wetboek van Strafrecht; bedrijven en hun feitelijk leidinggevers riskeren geldboetes, stillegging van de onderneming en bij opzet gevangenisstraf tot zes jaar (Wed) of twaalf jaar (artikel 173a Sr). Veel overtredingen worden echter eerst of alleen bestuursrechtelijk aangepakt, met een last onder dwangsom, bestuursdwang of een bestuurlijke boete.

Hieronder leest u welke regels gelden, hoe opsporing en vervolging verlopen, welke sancties mogelijk zijn en wat de nieuwe Europese richtlijn milieucriminaliteit verandert. Voor de algemene uitgangspunten van het strafrecht in Nederland verwijzen wij naar ons overzichtsartikel.

Wat is een milieudelict?

Een milieudelict is een overtreding van milieuregels die strafbaar is gesteld. Er bestaat geen aparte wettelijke definitie; de strafbaarheid volgt meestal uit de Wed, die overtredingen van onder meer de Omgevingswet en regels over afval en stoffen tot economisch delict maakt.

Opzettelijk gepleegde economische delicten zijn misdrijven; zonder opzet zijn het overtredingen (artikel 2 Wed). Veel voorkomende milieudelicten zijn:

• illegaal storten of verbranden van afval, waaronder bouw- en chemisch afval;
• lozen van verontreinigd afvalwater zonder of in strijd met een vergunning;
• overschrijden van emissiegrenzen of andere vergunningvoorschriften;
• illegale afvaltransporten over de grens;
• overtreding van regels over gevaarlijke stoffen.

Welke wetten gelden voor milieudelicten?

De kern vormen de Wed, het Wetboek van Strafrecht en de Omgevingswet. Steeds meer wordt de strafmaat bepaald door Europese regels.

Wet op de economische delicten

Wordt een economisch delict van de zwaarste categorie opzettelijk begaan, dan is volgens artikel 6 lid 1 Wed een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaar, een taakstraf of een geldboete van de vijfde categorie mogelijk. Voor een rechtspersoon geldt de boete van de zesde categorie als die van de vijfde categorie geen passende bestraffing toelaat; laat ook die geen passende bestraffing toe, dan kan volgens artikel 23 lid 7 Sr een boete tot 10% van de jaaromzet worden opgelegd.

Artikel 7 Wed kent daarnaast bijkomende straffen, zoals de gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming voor ten hoogste een jaar, verbeurdverklaring en openbaarmaking van de uitspraak. Ook kan de rechter maatregelen opleggen, zoals het verplicht ongedaan maken van de gevolgen (artikel 8 Wed).

Wetboek van Strafrecht

Artikel 173a Sr stelt het opzettelijk en wederrechtelijk brengen van een stof in de bodem, de lucht of het oppervlaktewater strafbaar met ten hoogste twaalf jaar gevangenisstraf, als daardoor gevaar voor de openbare gezondheid of levensgevaar voor een ander te duchten is; heeft het feit iemands dood tot gevolg, dan is het maximum vijftien jaar. Artikel 173b Sr stelt dezelfde gedraging bij schuld strafbaar, met lagere maxima.

Wie kan worden vervolgd?

Rechtspersonen kunnen volgens artikel 51 Sr zelf strafbare feiten plegen. Naast het bedrijf kunnen ook degenen die opdracht gaven tot het feit of er feitelijk leiding aan gaven, worden vervolgd. Een bestuurder kan daarnaast civielrechtelijk worden aangesproken; zie ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid.

Wat verandert er door de nieuwe EU-richtlijn milieucriminaliteit?

Richtlijn (EU) 2024/1203 breidt de lijst van strafbare milieufeiten uit van negen naar twintig en schrijft hogere minimale strafmaxima voor. Nederland moest de richtlijn uiterlijk 21 mei 2026 omzetten, maar het wetsvoorstel is nog niet aangenomen.

• Nieuwe strafbare feiten zijn onder meer illegale houthandel, het uitputten van waterbronnen, verontreiniging door schepen en ernstige overtredingen van EU-regels over chemische stoffen.
• Voor natuurlijke personen moet het strafmaximum ten minste tien jaar zijn bij opzettelijke delicten die iemands dood veroorzaken, acht jaar bij gekwalificeerde delicten zoals de vernietiging van een ecosysteem, en vijf of drie jaar bij de overige delicten.
• Voor bedrijven moet de maximale geldboete ten minste 5% van de wereldwijde jaaromzet of € 40 miljoen zijn bij de zwaarste delicten, en ten minste 3% of € 24 miljoen bij de andere.
• Een vergunning beschermt niet als zij is verkregen door fraude of omkoping, of kennelijk in strijd is met materiële wettelijke eisen.

Dit zijn geen minimumstraffen: de richtlijn bepaalt hoe hoog het wettelijke maximum minimaal moet zijn. De omzetting gebeurt via de Implementatiewet herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit (wetsvoorstel 36876). Dat voorstel is in oktober 2026 nog in behandeling bij de Tweede Kamer; de inwerkingtreding wordt later bij koninklijk besluit bepaald.

Hoe hangen bestuursrecht, strafrecht en civiel recht samen?

Milieuovertredingen kunnen bestuursrechtelijk, strafrechtelijk of op beide manieren worden aangepakt. De Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht geeft aan welke route bij welke overtreding hoort.

• Bestuursrecht: last onder dwangsom, bestuursdwang, bestuurlijke boete, schorsing of intrekking van een vergunning. Deze besluiten neemt het bevoegd gezag, meestal via de omgevingsdienst; u kunt er bezwaar en beroep tegen instellen.
• Strafrecht: proces-verbaal, strafbeschikking of dagvaarding door het Openbaar Ministerie.
• Civiel recht: wie schade lijdt door verontreiniging, kan de veroorzaker aansprakelijk stellen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) of de risicoaansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen (artikel 6:175 BW).

Voor bestuursrechtelijke handhaving zie ook onze pagina bestuursrecht en ons artikel over hoe ver de gemeente mag gaan.

Hoe worden milieudelicten opgespoord?

Opsporing gebeurt door de politie, bijzondere opsporingsdiensten en boa’s van omgevingsdiensten en gemeenten. Het Functioneel Parket van het OM leidt de onderzoeken van de bijzondere opsporingsdiensten.

• De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT-IOD) richt zich op onder meer afval, stoffen en transport.
• De NVWA-IOD richt zich op onder meer mest, dierlijke bijproducten en gewasbeschermingsmiddelen.
• Boa’s van omgevingsdiensten en gemeenten kunnen voor lichtere feiten zelf proces-verbaal opmaken.

Een toezichthouder heeft ruime bevoegdheden, zoals inzage in zakelijke gegevens en het nemen van monsters. Wordt u als verdachte verhoord, dan heeft u het recht om te zwijgen en om vóór en tijdens het verhoor een advocaat te raadplegen (artikel 28c en 28d Sv). Weet u niet of u als verdachte of als getuige wordt gehoord, vraag dat dan.

Hoe verloopt de strafrechtelijke vervolging?

Na het proces-verbaal beslist het Openbaar Ministerie: seponeren, een strafbeschikking uitvaardigen of dagvaarden. Over het verloop leest u meer in ons artikel over strafrechtelijke vervolging.

Met een strafbeschikking legt het OM zelf een straf op, zonder zitting; een gevangenisstraf kan het OM zo niet opleggen. Tegen een strafbeschikking doet u verzet binnen veertien dagen na uitreiking of toezending (artikel 257e Sv); de zaak komt dan voor de rechter. Doet u geen verzet, dan wordt de strafbeschikking onherroepelijk en wordt zij opgenomen in de justitiële documentatie. Bij een dagvaarding beslist de strafrechter over schuld en straf.

Welke sancties en gevolgen riskeert u?

Naast een straf spelen vaak ontneming, herstelkosten en gevolgen voor vergunningen een grote rol. Die gevolgen zijn voor bedrijven soms zwaarder dan de boete.

• Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 36e Sr), bijvoorbeeld de bespaarde kosten van legale afvalverwerking. Dat sluit aan bij de aanpak van financiële criminaliteit.
• Herstel: het opruimen van afval of saneren van grond, via een maatregel van de rechter of een bestuurlijke herstelsanctie.
• Vergunningen: een veroordeling kan meewegen bij intrekking of weigering van vergunningen, onder meer via de Wet Bibob.
• Aanbestedingen: een veroordeling kan een grond zijn om een bedrijf van overheidsopdrachten uit te sluiten.
• VOG: Justis kan een Verklaring Omtrent het Gedrag weigeren als het feit relevant is voor de functie of activiteit; zie ook ons artikel over het strafblad.

Waar let u als ondernemer of bestuurder op?

• Controleer of uw vergunningen en meldingen onder de Omgevingswet actueel zijn en of u de voorschriften naleeft.
• Leg vast wie in uw organisatie verantwoordelijk is voor afval, lozingen en emissies.
• Bewaar afvalstroomgegevens, meetrapporten en contracten met verwerkers.
• Reageer binnen de termijn op een voornemen tot handhaving of een last onder dwangsom.
• Leg bij een inspectie of verhoor vast in welke hoedanigheid u wordt gehoord en vraag om een advocaat.
• Let op milieuclaims in uw communicatie; zie ons artikel over milieuclaims en greenwashing.

Wat kunnen wij voor u doen bij een milieudelict?

Wij staan bedrijven en bestuurders bij in straf- en bestuursrechtelijke milieuzaken, vanuit onze praktijk strafrecht. Wij kunnen:

• u bijstaan bij een inspectie, een verhoor of een doorzoeking;
• een proces-verbaal, strafbeschikking of dagvaarding beoordelen op bewijs en vormfouten;
• binnen veertien dagen verzet doen tegen een strafbeschikking;
• met het OM en het bevoegd gezag overleggen over afdoening en herstelmaatregelen;
• u verdedigen ter zitting en in een ontnemingsprocedure;
• bezwaar en beroep instellen tegen een last onder dwangsom of bestuurlijke boete.

Samengevat

• Milieudelicten worden vooral vervolgd via de Wed (tot zes jaar bij opzet) en artikel 173a Sr (tot twaalf of vijftien jaar).
• Bedrijf en feitelijk leidinggevers kunnen allebei worden vervolgd (artikel 51 Sr); een bedrijf kan een boete tot 10% van de jaaromzet krijgen.
• Tegen een strafbeschikking doet u binnen veertien dagen verzet.
• Richtlijn (EU) 2024/1203 verhoogt de strafmaxima; het Nederlandse wetsvoorstel 36876 is nog in behandeling.
• Ontneming, herstelkosten, vergunningen en een VOG wegen vaak zwaarder dan de boete zelf.

Veelgestelde vragen

Kan een bestuurder persoonlijk worden vervolgd voor een milieudelict van zijn bedrijf?

Ja, als hij opdracht gaf tot het feit of er feitelijk leiding aan gaf (artikel 51 lid 2 Sr). Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad is daarvan sprake als hij bevoegd en redelijkerwijs gehouden was maatregelen te nemen om het feit te voorkomen, dat naliet en bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat het feit zou plaatsvinden.

Kan ik zowel een bestuurlijke boete als een strafrechtelijke straf krijgen?

Niet voor hetzelfde feit: is de strafvervolging begonnen, dan legt het bestuursorgaan geen bestuurlijke boete meer op, en omgekeerd (artikel 5:44 Awb en artikel 243 lid 2 Sv). Een herstelsanctie, zoals een last onder dwangsom, kan wel naast een strafzaak worden opgelegd.

Beschermt een vergunning mij tegen vervolging?

Wie binnen de vergunning blijft, handelt in de regel niet wederrechtelijk. Overschrijdt u de voorschriften, of is de vergunning verkregen door fraude, dan beschermt zij niet.

Hoe meldt u een vermoedelijk milieudelict?

Bij de gemeente of de omgevingsdienst in het gebied van de overtreding, liefst met foto’s en de precieze locatie. Bij acuut gevaar belt u 112; anoniem melden kan bij Meld Misdaad Anoniem.