Milieudelicten: strafrechtelijke handhaving, vervolging en straffen voor bedrijven

Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Milieudelicten worden in Nederland vooral vervolgd via de Wet op de economische delicten (Wed) en de artikelen 173a en 173b van het Wetboek van Strafrecht. Bedrijven en hun feitelijk leidinggevers riskeren geldboetes, stillegging van de onderneming en bij opzet gevangenisstraf tot zes jaar (Wed) of twaalf jaar (artikel 173a Sr). Veel overtredingen worden echter eerst of alleen bestuursrechtelijk aangepakt, met een last onder dwangsom, bestuursdwang of een bestuurlijke boete.

Hieronder leest u welke regels gelden, hoe opsporing en vervolging verlopen, welke straffen rechters recent oplegden en wat de Europese richtlijn milieucriminaliteit verandert. Voor de algemene uitgangspunten van het strafrecht in Nederland verwijzen wij naar ons overzichtsartikel.

Wat is een milieudelict?

Een milieudelict is een overtreding van milieuregels die strafbaar is gesteld. Er bestaat geen aparte wettelijke definitie. De strafbaarheid volgt meestal uit de Wed, die overtredingen van onder meer de Omgevingswet en regels over afval en stoffen tot economisch delict maakt.

Opzettelijk gepleegde economische delicten zijn misdrijven; zonder opzet zijn het overtredingen (artikel 2 Wed). Veel voorkomende milieudelicten zijn:

• illegaal storten of verbranden van afval, waaronder bouw- en chemisch afval;
• lozen van verontreinigd afvalwater zonder of in strijd met een vergunning;
• overschrijden van emissiegrenzen of andere vergunningvoorschriften;
• te laat melden van een ongewoon voorval bij het bevoegd gezag;
• illegale afvaltransporten over de grens;
• overtreding van regels over gevaarlijke stoffen en het scheiden van afval.

Welke wetten en strafmaxima gelden?

De kern vormen de Wed, het Wetboek van Strafrecht en de Omgevingswet. Steeds meer wordt de strafmaat bepaald door Europese regels.

Artikel 7 Wed kent daarnaast bijkomende straffen, zoals de gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming voor ten hoogste een jaar, verbeurdverklaring en openbaarmaking van de uitspraak. Ook kan de rechter maatregelen opleggen, zoals het verplicht ongedaan maken van de gevolgen (artikel 8 Wed).

Wie kan worden vervolgd: bedrijf, bestuurder of medewerker?

Rechtspersonen kunnen volgens artikel 51 Sr zelf strafbare feiten plegen. Naast het bedrijf kunnen ook degenen die opdracht gaven tot het feit of er feitelijk leiding aan gaven, worden vervolgd.

De Hoge Raad heeft het kader voor feitelijk leidinggeven samengevat in het arrest van 26 april 2016 (ECLI:NL:HR:2016:733). Eerst moet vaststaan dat de rechtspersoon het feit heeft begaan. Feitelijk leidinggeven kan ook passief: iemand die bevoegd en redelijkerwijs gehouden is maatregelen te nemen om het feit te voorkomen, dat nalaat en bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat het feit zich voordoet. Alleen bestuurder zijn is niet genoeg.

Een bestuurder kan daarnaast civielrechtelijk worden aangesproken. Zie ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid.

Welke straffen leggen rechters op? Twee recente zaken

De rechtbank Oost-Brabant legde op 11 september 2026 een levensmiddelenbedrijf in Maarheeze een geldboete op van € 80.000 (ECLI:NL:RBOBR:2026:6592). Het bedrijf had twee ongewone voorvallen niet onverwijld gemeld; bij een lekkage liep ongeveer 25.000 liter suikerwater deels in het riool en het bevoegd gezag hoorde dat pas ruim anderhalf uur later. Ook loosde het meer dan zijn vergunning toestond. De rechtbank oordeelde dat “onverwijld” geen ruimte laat om eerst zelf de oorzaak te zoeken, en woog mee dat het bedrijf in 2020 al eens was beboet. De officier van justitie had € 130.000 geëist.

Het gerechtshof Amsterdam beboette op 30 oktober 2025 een sloopbedrijf dat bij de sloop van een verzorgingshuis in Haarlem afval niet had gescheiden en gasontladingslampen (gevaarlijk afval) had gemengd met ander materiaal (ECLI:NL:GHAMS:2025:2966). Het hof rekende de gedragingen van medewerkers toe aan het bedrijf, omdat ze binnen de normale bedrijfsvoering plaatsvonden en waarschuwingen aan de directie niets hadden veranderd. Het hof kwam uit op € 15.000 en matigde dat tot € 13.500 wegens overschrijding van de redelijke termijn.

Wat verandert er door de Europese richtlijn milieucriminaliteit?

Richtlijn (EU) 2024/1203 breidt de lijst van strafbare milieufeiten uit van negen naar twintig en schrijft hogere minimale strafmaxima voor. Nederland moest de richtlijn uiterlijk 21 mei 2026 omzetten.

• Nieuwe strafbare feiten zijn onder meer illegale houthandel, het uitputten van waterbronnen, verontreiniging door schepen en ernstige overtredingen van EU-regels over chemische stoffen.
• Voor natuurlijke personen moet het strafmaximum ten minste tien jaar zijn bij opzettelijke delicten die iemands dood veroorzaken, acht jaar bij gekwalificeerde delicten zoals de vernietiging van een ecosysteem, en vijf of drie jaar bij de overige delicten.
• Voor bedrijven moet de maximale geldboete ten minste 5% van de wereldwijde jaaromzet of € 40 miljoen zijn bij de zwaarste delicten, en ten minste 3% of € 24 miljoen bij de andere.
• Een vergunning beschermt niet als zij is verkregen door fraude of omkoping, of kennelijk in strijd is met materiële wettelijke eisen.

Dit zijn geen minimumstraffen: de richtlijn bepaalt hoe hoog het wettelijke maximum minimaal moet zijn.

Stand per 29 oktober 2026: de omzetting gebeurt via de Implementatiewet herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit (Kamerstuk 36876). Het voorstel is op 30 december 2025 bij de Tweede Kamer ingediend en in oktober 2026 plenair behandeld; daarbij zijn moties ingediend. Het voorstel moet daarna nog door de Eerste Kamer. De inwerkingtreding wordt bij koninklijk besluit bepaald. Tot die tijd gelden de huidige strafmaxima uit de Wed en het Wetboek van Strafrecht.

Hoe hangen bestuursrecht, strafrecht en civiel recht samen?

Milieuovertredingen kunnen bestuursrechtelijk, strafrechtelijk of op beide manieren worden aangepakt. De Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingsrecht geeft aan welke route bij welke overtreding hoort.

• Bestuursrecht: last onder dwangsom, bestuursdwang, bestuurlijke boete, schorsing of intrekking van een vergunning. Deze besluiten neemt het bevoegd gezag, meestal via de omgevingsdienst. U kunt er bezwaar en beroep tegen instellen op grond van de Algemene wet bestuursrecht.
• Strafrecht: proces-verbaal, strafbeschikking of dagvaarding door het Openbaar Ministerie.
• Civiel recht: wie schade lijdt door verontreiniging, kan de veroorzaker aansprakelijk stellen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) of de risicoaansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen (artikel 6:175 BW).

Een bestuurlijke boete en een strafrechtelijke straf voor hetzelfde feit sluiten elkaar uit (artikel 5:44 Awb en artikel 243 lid 2 Sv). Een herstelsanctie, zoals een last onder dwangsom, kan wel naast een strafzaak worden opgelegd. Voor bestuursrechtelijke handhaving zie ook onze pagina bestuursrecht en ons artikel over hoe ver de gemeente mag gaan.

Hoe worden milieudelicten opgespoord?

Opsporing gebeurt door de politie, bijzondere opsporingsdiensten en boa’s van omgevingsdiensten en gemeenten. Het Functioneel Parket van het OM leidt de onderzoeken van de bijzondere opsporingsdiensten.

• De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT-IOD) richt zich op onder meer afval, stoffen en transport.
• De NVWA-IOD richt zich op onder meer mest, dierlijke bijproducten en gewasbeschermingsmiddelen.
• Boa’s van omgevingsdiensten en gemeenten kunnen voor lichtere feiten zelf proces-verbaal opmaken.

Een toezichthouder heeft ruime bevoegdheden, zoals inzage in zakelijke gegevens en het nemen van monsters. Wordt u als verdachte verhoord, dan hebt u het recht om te zwijgen en om vóór en tijdens het verhoor een advocaat te raadplegen (artikel 28c en 28d Sv). Weet u niet of u als verdachte of als getuige wordt gehoord, vraag dat dan.

Hoe verloopt de strafrechtelijke vervolging?

Na het proces-verbaal beslist het Openbaar Ministerie: seponeren, een strafbeschikking uitvaardigen of dagvaarden. Over het verloop leest u meer in ons artikel over strafrechtelijke vervolging.

Met een strafbeschikking legt het OM zelf een straf op, zonder zitting; een gevangenisstraf kan het OM zo niet opleggen. Tegen een strafbeschikking doet u verzet binnen veertien dagen na uitreiking of toezending (artikel 257e Sv). De zaak komt dan voor de rechter. Doet u geen verzet, dan wordt de strafbeschikking onherroepelijk en komt zij in de justitiële documentatie. Bij een dagvaarding beslist de economische kamer van de rechtbank over schuld en straf.

Welke gevolgen wegen vaak zwaarder dan de boete?

Naast een straf spelen ontneming, herstelkosten en gevolgen voor vergunningen een grote rol.

• Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (artikel 36e Sr), bijvoorbeeld de bespaarde kosten van legale afvalverwerking. Dat sluit aan bij de aanpak van financiële criminaliteit.
• Herstel: het opruimen van afval of saneren van grond, via een maatregel van de rechter of een bestuurlijke herstelsanctie.
• Vergunningen: een veroordeling kan meewegen bij intrekking of weigering van vergunningen, onder meer via de Wet Bibob.
• Aanbestedingen: een veroordeling kan een grond zijn om een bedrijf van overheidsopdrachten uit te sluiten.
• VOG: Justis kan een Verklaring Omtrent het Gedrag weigeren als het feit relevant is voor de functie of activiteit. Zie ook ons artikel over het strafblad.
• Recidive: een eerdere veroordeling weegt zwaar mee, zoals in de zaak van de rechtbank Oost-Brabant.

Hoe beperkt een bedrijf het risico op vervolging?

• Controleer of uw vergunningen en meldingen onder de Omgevingswet actueel zijn en of u de voorschriften naleeft.
• Leg vast wie verantwoordelijk is voor afval, lozingen en emissies, en wie het bevoegd gezag direct belt bij een ongewoon voorval.
• Bewaar afvalstroomgegevens, meetrapporten en contracten met verwerkers.
• Reageer binnen de termijn op een voornemen tot handhaving of een last onder dwangsom.
• Let op milieuclaims in uw communicatie; zie ons artikel over milieuclaims en greenwashing.

Wat kunnen wij doen in een milieustrafzaak?

Wij staan bedrijven en bestuurders bij in straf- en bestuursrechtelijke milieuzaken, vanuit onze praktijk strafrecht.

• Bijstand bij een inspectie, een verhoor of een doorzoeking.
• Een proces-verbaal, strafbeschikking of dagvaarding beoordelen op bewijs en vormfouten, en zo nodig binnen veertien dagen verzet doen.
• Met het OM en het bevoegd gezag overleggen over afdoening en herstelmaatregelen.
• Verdediging ter zitting en in een ontnemingsprocedure, en bezwaar en beroep tegen een last onder dwangsom of bestuurlijke boete.

Milieustrafrecht in vijf punten

• Milieudelicten worden vooral vervolgd via de Wed (tot zes jaar bij opzet) en artikel 173a Sr (tot twaalf of vijftien jaar).
• Bedrijf en feitelijk leidinggevers kunnen allebei worden vervolgd (artikel 51 Sr; HR 26 april 2016).
• Recente boetes: € 80.000 voor te laat melden en te veel lozen (2026), € 13.500 voor het mengen van gevaarlijk afval (2025).
• Richtlijn (EU) 2024/1203 verhoogt de strafmaxima; wetsvoorstel 36876 is nog niet in werking.
• Ontneming, herstelkosten, vergunningen en een VOG wegen vaak zwaarder dan de boete zelf.

Veelgestelde vragen

Beschermt een vergunning mij tegen vervolging?

Wie binnen de vergunning blijft, handelt in de regel niet wederrechtelijk. Overschrijdt u de voorschriften, zoals de lozingsnorm in de zaak van de rechtbank Oost-Brabant, of is de vergunning verkregen door fraude, dan beschermt zij niet.

Hoe meldt u een vermoedelijk milieudelict?

Bij de gemeente of de omgevingsdienst in het gebied van de overtreding, liefst met foto’s en de precieze locatie. Bij acuut gevaar belt u 112; anoniem melden kan bij Meld Misdaad Anoniem.