Gepubliceerd op 27 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Openlijke geweldpleging is het met anderen in het openbaar geweld plegen tegen personen of goederen (artikel 141 Wetboek van Strafrecht, Sr), met een maximumstraf van vier jaar en zes maanden. U bent als groepslid alleen strafbaar als u een voldoende significante of wezenlijke bijdrage aan het geweld levert; alleen aanwezig zijn in de groep is niet genoeg.
Daarnaast kunnen alle deelnemers civielrechtelijk hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schade, ook als niet vaststaat wie welke klap gaf (artikel 6:166 BW). Hieronder leest u wanneer dat zo is, welke straffen gelden en welke verweren er zijn.
Inhoudsopgave
Welke drie elementen moet het OM bewijzen?
Artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht stelt strafbaar: zij die openlijk in vereniging geweld plegen tegen personen of goederen. Voor een veroordeling moeten drie elementen bewezen zijn.
- Openlijk: het geweld is voor het publiek waarneembaar, bijvoorbeeld op straat, in een uitgaansgebied of in een stadion. Ook geweld op privéterrein kan openlijk zijn als het vanaf de openbare weg zichtbaar is.
- In vereniging: ten minste twee personen plegen samen het geweld. Een afspraak vooraf is niet nodig; de samenwerking kan ter plekke ontstaan.
- Geweld tegen personen of goederen: bijvoorbeeld slaan, schoppen, gooien met stenen of het vernielen van een bushokje. Volgens de Hoge Raad is ook het gooien van eieren tegen een gebouw geweld in de zin van artikel 141 Sr.
Bent u als verdachte aangemerkt, lees dan ook ons artikel over verdacht van openlijke geweldpleging: uw rechten en kansen.
Wat is het verschil met mishandeling en vernieling?
Mishandeling (artikel 300 Sr) en vernieling (artikel 350 Sr) zijn delicten tegen het slachtoffer of de eigenaar en kunnen door één persoon worden gepleegd. Openlijke geweldpleging staat in de titel over misdrijven tegen de openbare orde: het gaat om het gezamenlijke optreden in het openbaar.
Het OM kan deze feiten naast elkaar ten laste leggen. Meer over de straffen voor vernieling leest u in ons artikel over vernieling of vandalisme.
Wanneer levert u een wezenlijke bijdrage aan het geweld?
U pleegt geweld in vereniging als u een voldoende significante of wezenlijke bijdrage levert aan het geweld. Die bijdrage hoeft zelf niet gewelddadig te zijn. Alleen aanwezig zijn bij een groep die geweld pleegt, is daarvoor niet voldoende.
De Hoge Raad legde die maatstaf vast op 11 november 2003, in een zaak over een demonstratie bij een ambassade waarbij eieren tegen het gebouw werden gegooid. Het hof had de verdachte veroordeeld omdat hij de groep getalsmatig versterkte en zich niet distantieerde. Dat was te ruim: de veroordeling werd vernietigd (ECLI:NL:HR:2003:AL6209).
Op 26 mei 2015 herhaalde de Hoge Raad dat. Van drie personen pakten er twee onderweg een steen op; één van hen gooide die tegen de gevel van een woning. De verdachte gooide zelf niets en probeerde de anderen juist tegen te houden. Uit die feiten kon het hof niet zonder meer afleiden dat hij het geweld in vereniging pleegde (ECLI:NL:HR:2015:1328).
Een wezenlijke bijdrage kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- zelf slaan, schoppen of gooien;
- het slachtoffer vasthouden of de weg afsnijden terwijl anderen slaan;
- wapens of voorwerpen aanreiken;
- onder omstandigheden: actief aanmoedigen of de groep aansturen, als dat het geweld daadwerkelijk versterkt.
Is uw bijdrage te gering voor openlijke geweldpleging, dan kan het OM nog kijken naar medeplegen of medeplichtigheid aan een ander delict; zie ons artikel over wanneer u medeplichtig bent.
Welke straffen gelden bij openlijke geweldpleging?
Het tweede lid van artikel 141 Sr verhoogt het maximum als het door de schuldige gepleegde geweld ernstigere gevolgen heeft.
| Situatie | Artikel | Maximale gevangenisstraf |
|---|---|---|
| Basisvorm | 141 lid 1 Sr | 4 jaar en 6 maanden, of een geldboete van de vierde categorie |
| Opzettelijke vernieling of lichamelijk letsel | 141 lid 2 sub 1 Sr | 6 jaar |
| Zwaar lichamelijk letsel | 141 lid 2 sub 2 Sr | 9 jaar |
| De dood | 141 lid 2 sub 3 Sr | 12 jaar |
Dit zijn maximumstraffen. De rechter bepaalt de straf aan de hand van de ernst van het feit, de rol van de verdachte en zijn persoonlijke omstandigheden. Naast gevangenisstraf, taakstraf of geldboete kan de rechter een voorwaardelijke straf met bijzondere voorwaarden opleggen, zoals een locatieverbod.
Voor de zwaardere vormen van artikel 141 lid 2 Sr, waarop zes jaar of meer staat, geldt een taakstrafverbod als het geweld een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer heeft veroorzaakt. Een taakstraf is dan alleen mogelijk naast een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (artikel 22b Sr). Hetzelfde geldt als u in de vijf jaar vóór het feit al een taakstraf kreeg voor een soortgelijk misdrijf. Bij voetbalgeweld of rellen kan ook een maatregel met een gebiedsverbod volgen (artikel 38v Sr). Een veroordeling komt in de justitiële documentatie en kan gevolgen hebben voor werk en reizen.
Bent u civielrechtelijk aansprakelijk voor schade door de groep?
Ja, als u deel uitmaakte van een groep waarvan een lid onrechtmatig schade toebrengt, en de kans daarop u had moeten weerhouden van uw gedraging in groepsverband (artikel 6:166 lid 1 BW). Iedere deelnemer is dan hoofdelijk aansprakelijk voor de hele schade.
Het slachtoffer kan dus één deelnemer voor het volledige bedrag aanspreken. Onderling dragen de groepsleden de schade in beginsel voor gelijke delen (artikel 6:166 lid 2 BW). Voor deze aansprakelijkheid is geen strafrechtelijke veroordeling nodig. Het slachtoffer kan zich ook als benadeelde partij in de strafzaak voegen (artikel 51f Wetboek van Strafvordering).
Welke verweren zijn mogelijk?
Het meest voorkomende verweer is dat uw bijdrage niet wezenlijk was of dat u niet tot de groep behoorde. Daarnaast kan een beroep op noodweer slagen als u zich verdedigde tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding (artikel 41 Sr).
- Geen wezenlijke bijdrage: u was alleen aanwezig, liep mee of probeerde anderen tegen te houden, zoals in de zaak uit 2015.
- Geen openlijkheid: het geweld vond plaats op een plek die niet voor publiek waarneembaar was.
- Noodweer: de verdediging was noodzakelijk en in verhouding tot de aanval. Zie ons artikel over noodweer of mishandeling.
- Noodweerexces: u ging verder dan nodig door een hevige gemoedsbeweging die door de aanranding werd veroorzaakt (artikel 41 lid 2 Sr).
- Putatief noodweer: u dacht verschoonbaar dat u werd aangevallen; slaagt dat verweer, dan volgt ontslag van alle rechtsvervolging.
Bij groepsgeweld berust het bewijs vaak op camerabeelden en getuigenverklaringen. Een kritische toets van wat er precies op de beelden te zien is, kan bepalend zijn; lees ook ons artikel over bewijs in de rechtszaal.
Verdachte of slachtoffer: wat doet u na een groepsincident?
| Stap | Als verdachte | Als slachtoffer |
|---|---|---|
| Verklaring | Leg geen verklaring af voordat u met een advocaat heeft overlegd (artikel 28c Sv) | Doe aangifte en noem alle betrokkenen die u herkent |
| Bewijs | Vraag na welke camerabeelden er zijn en laat ze beoordelen op uw eigen rol | Bewaar facturen, foto’s en medische stukken als onderbouwing van uw schade |
| Getuigen | Noteer namen van getuigen die kunnen verklaren dat u niet meedeed of werd aangevallen | Noteer getuigen die kunnen verklaren wie wat deed |
| Schade | Reageer op een civiele aansprakelijkstelling pas na advies, ook als de strafzaak nog loopt | Voeg u tijdig als benadeelde partij; u kunt elk groepslid voor de hele schade aanspreken (artikel 6:166 BW) |
Wat doen wij bij een verdenking van openlijke geweldpleging?
- Wij staan u bij tijdens het politieverhoor en analyseren het dossier en de camerabeelden.
- Wij beoordelen of uw bijdrage voldoende wezenlijk was en of een beroep op noodweer kansrijk is.
- Wij dienen onderzoekswensen in, zoals het horen van getuigen.
- Wij voeren als strafrechtadvocaat uw verdediging bij de politierechter, de meervoudige kamer en in hoger beroep.
- Wij beoordelen een vordering van een benadeelde partij of een civiele claim vanuit ons aansprakelijkheidsrecht.
Veelgestelde vragen
Kan aanmoedigen al genoeg zijn?
Onder omstandigheden wel, bijvoorbeeld als u de groep actief aanstuurt en het geweld daardoor toeneemt. Getalsmatig versterken en je niet distantiëren is volgens de Hoge Raad op zichzelf niet genoeg (HR 11 november 2003).
Telt een vechtpartij in een woning als openlijke geweldpleging?
Meestal niet, omdat het geweld dan niet voor publiek waarneembaar is. Dan komt eerder mishandeling (artikel 300 Sr) in beeld.
Moet ik de hele schade betalen als ik maar één klap gaf?
Tegenover het slachtoffer mogelijk wel, op grond van groepsaansprakelijkheid (artikel 6:166 BW). U kunt het deel boven uw aandeel daarna verhalen op de andere groepsleden.
