Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 september 2026
Een product recall in de foodsector is verplicht zodra u weet of redenen heeft om aan te nemen dat een levensmiddel niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften voldoet. Artikel 19 van Verordening (EG) nr. 178/2002 schrijft dan voor dat u het product onmiddellijk uit de handel neemt en de bevoegde autoriteit, in Nederland de NVWA, informeert. Is het product al bij de consument, dan volgt een terugroepactie.
Inhoudsopgave
Wat is een product recall en wanneer is een levensmiddel onveilig?
Een product recall is het terughalen van levensmiddelen die al bij de eindgebruiker zijn. Dat verschilt van uit de handel nemen, waarbij het product nog in de keten zit. Beide maatregelen komen voort uit dezelfde vaststelling: het levensmiddel is onveilig.
Wanneer een levensmiddel onveilig is, staat in artikel 14 van Verordening (EG) nr. 178/2002, de algemene levensmiddelenverordening. Een levensmiddel is onveilig als het schadelijk is voor de gezondheid of ongeschikt voor menselijke consumptie. Bij die beoordeling telt niet alleen het onmiddellijke effect mee, maar ook het effect op langere termijn en op kwetsbare groepen wanneer het product juist voor hen is bestemd.
In de praktijk gaat het om microbiologische besmetting, om vreemde voorwerpen, om chemische verontreiniging en om een niet vermeld allergeen. Dat laatste wordt onderschat: een etiket dat een aanwezig allergeen niet noemt, maakt het product onveilig voor de groep die daarop reageert, ook als het voor iedereen anders volstrekt ongevaarlijk is. Waar het bij etiketten misgaat, beschrijven wij in ons artikel over de etikettering van levensmiddelen.
Wanneer bent u verplicht een levensmiddel terug te halen?
De verplichting ontstaat op het moment dat u van mening bent of redenen heeft om aan te nemen dat een door u ingevoerd, geproduceerd, verwerkt of gedistribueerd levensmiddel niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften voldoet. Artikel 19 van de verordening laat daar geen ruimte: u leidt dan onmiddellijk de procedures in om het product uit de handel te nemen en stelt de bevoegde autoriteit daarvan in kennis.
Let op de woorden redenen heeft om aan te nemen. U hoeft geen zekerheid te hebben. Een afwijkend laboratoriumresultaat, een reeks klachten die op één batch wijzen of een storing in het productieproces kan al genoeg zijn. Wachten tot een tegenonderzoek de twijfel wegneemt, is juridisch de verkeerde volgorde: de verordening verplicht tot handelen bij gerede twijfel, niet pas bij bewijs.
Heeft het product de consument al bereikt en zijn andere maatregelen ontoereikend om een hoog beschermingsniveau te bereiken, dan moet u de consumenten doeltreffend en nauwkeurig informeren en zo nodig de reeds geleverde producten terugroepen. Die stap kunt u niet uitstellen omdat de communicatie ongelegen komt. De verantwoordelijkheid ligt bovendien bij elke schakel afzonderlijk: producent, importeur, groothandel en retailer hebben ieder hun eigen plicht, zoals wij toelichten in ons artikel over de juridische plichten van voedselproducenten.
Wat is het verschil tussen uit de handel nemen en terugroepen?
Uit de handel nemen betekent dat u het product tegenhoudt in de keten: bij uzelf, bij uw afnemers en in het distributiecentrum. Er komt geen publieksboodschap aan te pas, omdat de consument het product nog niet heeft. Deze route volstaat alleen als u met zekerheid weet dat de betrokken partij de eindgebruiker niet heeft bereikt.
Terugroepen gaat een stap verder en richt zich op producten die al zijn verkocht. Dan is een publieke waarschuwing nodig, meestal via de eigen website, de kanalen van de afnemende retailers en een bericht dat ook de NVWA publiceert. Het onderscheid is geen kwestie van voorkeur of van imago, maar van feiten: bepalend is waar de partij zich bevindt.
Tussen beide maatregelen bestaan lichtere varianten, zoals het blokkeren van een partij in afwachting van onderzoek of het herbewerken van een product dat daarmee veilig wordt. Die alternatieven zijn toegestaan zolang zij hetzelfde beschermingsniveau halen. Zodra dat niet vaststaat, valt u terug op uit de handel nemen en waar nodig terugroepen.
Hoe meldt u een onveilig product bij de NVWA?
U meldt onverwijld, via het meldpunt van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De verordening spreekt van onmiddellijk in kennis stellen; wachten tot de interne rapportage rond is of tot de directie de kwestie heeft besproken, is dus geen optie. Meld liever te vroeg dan te laat, en vul de melding daarna aan.
De melding is pas bruikbaar als die de partij ondubbelzinnig identificeert. Noem het product, de productiecodes en batchnummers, de houdbaarheidsdata, de omvang van de betrokken partij, de afnemers aan wie is geleverd en de landen waarnaar is geëxporteerd. Beschrijf het gevaar en de risicobeoordeling die u heeft gemaakt, en vermeld welke maatregelen u al heeft genomen en welke u nog gaat nemen.
De NVWA beoordeelt vervolgens of uw maatregelen toereikend zijn en kan aanvullende eisen stellen, bijvoorbeeld over de tekst of de reikwijdte van de publiekswaarschuwing. Betreft het een product dat ook buiten Nederland is verhandeld, dan gaat de melding via het Europese waarschuwingssysteem RASFF naar de andere lidstaten. Wat u tijdens een controle mag verwachten, zetten wij uiteen in ons artikel over inspectie door de NVWA.
Welke rol speelt traceerbaarheid bij een recall?
Zonder traceerbaarheid is een recall niet uitvoerbaar. Artikel 18 van Verordening (EG) nr. 178/2002 verplicht exploitanten om in alle stadia van productie, verwerking en distributie te kunnen nagaan van wie zij een levensmiddel of ingrediënt hebben betrokken en aan welke bedrijven zij hebben geleverd. Dat is het beginsel van één stap terug en één stap vooruit.
De verplichting stopt bij de bedrijven aan wie u levert; u hoeft de individuele consument niet te kunnen traceren. Juist daarom moet de koppeling tussen batch, afnemer en leverdatum sluitend zijn. Kunt u een besmette partij niet afbakenen, dan bent u gedwongen alles terug te halen wat mogelijk betrokken is, en dat maakt het verschil tussen een beperkte actie en een die uw hele voorraad raakt.
Voedselveiligheidsschema’s als BRC, IFS en FSSC 22000 vragen daarom om periodieke oefeningen waarin u een fictieve partij binnen korte tijd volledig terugvindt. Die eisen komen uit private certificering en niet uit de wet, maar ze zijn contractueel wel bindend richting uw afnemers, en het verlies van een certificaat kost in de praktijk afzetkanalen.
Hoe communiceert u met afnemers en consumenten?
Begin bij de afnemers, want zij kunnen het product fysiek uit de schappen halen. Stuur een schriftelijk bericht dat de partij eenduidig aanduidt met artikelnummer, batch en houdbaarheidsdatum, dat de verkoop per direct stopzet, dat uitlegt hoe geretourneerd of vernietigd moet worden en dat één contactpersoon noemt. Vraag om bevestiging van ontvangst en van uitvoering, zodat u kunt aantonen dat de boodschap is aangekomen.
De boodschap aan de consument is anders van toon en inhoud. Die moet zonder voorkennis begrijpelijk zijn: welk product het betreft, hoe u het herkent, wat het risico is, wat de consument moet doen en waar hij terecht kan. Verhullend taalgebruik werkt averechts, omdat de NVWA een eigen waarschuwing publiceert en een afwijkende voorstelling van zaken meteen opvalt.
Documenteer de hele operatie: het tijdstip van elke melding, de verzonden teksten, de reacties van afnemers en de hoeveelheden die daadwerkelijk zijn teruggekomen. Dat dossier is later uw bewijs dat u tijdig en toereikend heeft gehandeld, zowel richting de toezichthouder als in een civiele procedure over de schade.
Wat kan de NVWA doen als u niet of te laat handelt?
De NVWA houdt toezicht op grond van onder meer de Warenwet en de daarop gebaseerde besluiten. Doet u niet wat de verordening vraagt, dan kan de toezichthouder zelf ingrijpen met een last onder bestuursdwang of een last onder dwangsom, waarmee zij het uit de handel nemen of het terugroepen kan afdwingen en de kosten bij u kan neerleggen.
Daarnaast bestaat de bestuurlijke boete. De hoogte hangt af van de overtreding en van de categorie waarin uw bedrijf valt; de bedragen worden bij besluit vastgesteld en periodiek aangepast, dus laat u daarover per geval informeren in plaats van op een rond bedrag te varen. Hoe u zich tegen zo’n boete verweert, leest u in ons artikel over bestuurlijke boetes van de NVWA.
Bij ernstige of opzettelijke overtredingen komt het strafrecht in beeld via de Wet op de economische delicten, met de inlichtingen- en opsporingsdienst van de NVWA als opsporingsinstantie. Bestuurlijke en strafrechtelijke handhaving sluiten elkaar niet zonder meer uit, maar dezelfde gedraging mag niet twee keer worden bestraft. Wat dat betekent zodra een controle omslaat in onderzoek, beschrijven wij in ons artikel over het strafrechtelijk onderzoek door de NVWA. Een bewuste misleiding over herkomst of samenstelling valt bovendien onder food fraud, met eigen gevolgen.
Wie draagt de schade van een recall?
Voor schade door een gebrekkig product geldt de risicoaansprakelijkheid van de producent uit afdeling 3 van titel 3 van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek, de artikelen 6:185 en volgende. De benadeelde hoeft geen schuld te bewijzen, maar wel het gebrek, de schade en het verband daartussen. Voor schade aan andere zaken dan het product zelf geldt op grond van artikel 6:190 BW een franchise van vijfhonderd euro, die van het schadebedrag afgaat.
Naast dit wettelijke spoor loopt het contractuele spoor met uw afnemers: non-conformiteit, wanprestatie en de aansprakelijkheidsbeperkingen in uw algemene voorwaarden. Welke route in een concreet geval het meeste oplevert, hangt af van wie de benadeelde is en van wat er is afgesproken; wij vergelijken beide in ons artikel over contractuele en wettelijke productaansprakelijkheid.
Er komt bovendien nieuw recht aan. Richtlijn (EU) 2024/2853 vervangt de oude productaansprakelijkheidsrichtlijn, brengt software en digitale diensten onder het begrip product en moet uiterlijk op 9 december 2026 in nationaal recht zijn omgezet; het Nederlandse wetsvoorstel is nog in behandeling. Voor levensmiddelenbedrijven verandert het uitgangspunt niet, maar de bewijspositie van benadeelden wordt gunstiger. Hoe de aansprakelijkheid nu in de foodketen ligt, zetten wij uiteen in ons artikel over voedselveiligheid en productaansprakelijkheid.
Hoe bereidt u zich voor op een recall?
Leg de procedure vast voordat u haar nodig heeft. Een bruikbaar recallplan benoemt wie beslist dat er wordt teruggeroepen, wie de melding bij de NVWA doet, wie de afnemers belt, wie de publiekstekst schrijft en wie het dossier bijhoudt, inclusief vervangers voor avonden en weekenden. Een beslissing die op een vergadering moet wachten, is per definitie te laat.
Test het plan met een oefening waarin u een willekeurige batch binnen enkele uren volledig terugvindt, inclusief de afnemers en de geleverde aantallen. Uit zo’n oefening blijkt meestal waar de administratie hapert: bij het ompakken, bij menging van partijen of bij een leverancier die zijn eigen batchcodering hanteert.
Regel ten slotte de zakelijke randvoorwaarden vooraf. Controleer of uw verzekering ook de kosten van de terugroepactie zelf dekt en niet alleen de aansprakelijkheid voor schade, en leg in inkoop- en verkoopcontracten vast wie de kosten van een recall draagt als het gebrek bij een toeleverancier is ontstaan. Zonder die afspraak voert u een dure operatie uit voor een fout van een ander.
Veelgestelde vragen
Binnen welke termijn moet ik een onveilig levensmiddel melden?
Artikel 19 van Verordening (EG) nr. 178/2002 verplicht u de bevoegde autoriteit onmiddellijk in kennis te stellen zodra u weet of redenen heeft om aan te nemen dat het product niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften voldoet. Er geldt dus geen bedenktijd. Meld zodra de twijfel gegrond is en vul de melding daarna aan met nadere gegevens.
Moet ik terugroepen als ik nog niet zeker weet dat het product onveilig is?
De verplichting tot handelen ontstaat al bij gerede twijfel. Of dat leidt tot uit de handel nemen of tot een publieke terugroepactie hangt af van de vraag of het product de consument heeft bereikt en of lichtere maatregelen hetzelfde beschermingsniveau halen. Overleg met de NVWA over de reikwijdte, maar stel het blokkeren van de partij niet uit.
Wie in de keten is verantwoordelijk voor de recall?
Iedere exploitant is zelf verantwoordelijk voor de levensmiddelen die hij invoert, produceert, verwerkt of distribueert. Een retailer kan zich niet achter zijn leverancier verschuilen en een importeur niet achter een producent buiten Nederland. Wie de kosten uiteindelijk draagt, is een civiele vraag die u contractueel regelt.
Wat als de NVWA een recall oplegt en ik het daar niet mee eens ben?
Tegen een last onder bestuursdwang, een last onder dwangsom en een bestuurlijke boete staat bezwaar open en daarna beroep bij de bestuursrechter. Een bezwaarschrift schorst de werking meestal niet, dus vraag zo nodig een voorlopige voorziening. Voer de last intussen uit en maak bezwaar; de veiligheid van consumenten gaat voor.
Hoe ver moet mijn traceerbaarheid reiken?
Tot één stap terug en één stap vooruit, zoals artikel 18 van de verordening voorschrijft. U moet uw leveranciers en uw zakelijke afnemers kunnen aanwijzen, met de bijbehorende partijen en hoeveelheden. De consument zelf hoeft u niet te kunnen traceren; daarvoor dient de publiekswaarschuwing.
Dekt mijn aansprakelijkheidsverzekering de kosten van een terugroepactie?
Niet vanzelfsprekend. Een gewone bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering dekt schade van derden, terwijl de kosten van het opsporen, terughalen en vernietigen van uw eigen product vaak een aparte recalldekking vereisen. Laat de polis daarop nakijken voordat u die dekking nodig heeft.
Een recall is een juridische verplichting met een korte lont: de plicht ontstaat bij gerede twijfel, niet bij zekerheid, en de toezichthouder toetst achteraf of u tijdig en toereikend heeft gehandeld. Een goed vastgelegd besluitvormingsproces is daarbij belangrijker dan de snelheid van uw logistiek.
Law & More adviseert producenten, importeurs en retailers in de foodsector over meldingsplichten, over het verweer tegen maatregelen van de NVWA en over het verhalen van recallkosten in de keten. Neem gerust contact op met ons kantoor als u met een incident te maken krijgt.
