Uit elkaar gaan met een samenlevingscontract: verdeling en beëindiging

Gepubliceerd op 21 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026

Uit elkaar gaan met een samenlevingscontract verloopt buiten de rechter om. U beeindigt de overeenkomst zoals zij dat zelf voorschrijft, meestal door een schriftelijke opzegging aan uw partner met inachtneming van de afgesproken termijn. Er is geen inschrijving bij de burgerlijke stand nodig, er ontstaat geen wettelijke alimentatieplicht, en de verdeling van uw bezittingen volgt uw contract en het eigendomsrecht.

Die eenvoud is tegelijk het risico. Omdat geen rechter meekijkt, blijven fouten vaak jaren onopgemerkt: een hypotheek waarvoor u nog steeds hoofdelijk aansprakelijk bent, een investering in de woning van uw ex zonder vergoedingsrecht, of een gezagsregeling die niet blijkt te bestaan. Hieronder leest u wat er wel en niet automatisch geldt, en wat u concreet moet regelen.

Hoe beeindigt u een samenlevingscontract?

Begin bij de tekst van het contract zelf. Vrijwel elk samenlevingscontract bevat een beeindigingsbepaling die aangeeft hoe en met welke termijn kan worden opgezegd, vaak eenzijdig en met een termijn van enkele weken tot enkele maanden. Volg die bepaling nauwkeurig: wie opzegt zonder de contractuele vorm te respecteren, loopt het risico dat de opzegging later ter discussie staat, met gevolgen voor het moment waarop verplichtingen zoals het delen van de kosten van de huishouding eindigden.

Zeg schriftelijk op en zorg voor bewijs van verzending en ontvangst, bijvoorbeeld door aangetekende verzending. Vermeld in de brief de datum waarop de samenleving eindigt of is geeindigd, de bepaling waarop u zich beroept en het verzoek om schriftelijke bevestiging. Die datum is niet alleen contractueel van belang maar ook voor uw inschrijving in de basisregistratie personen, voor toeslagen en voor de vraag vanaf wanneer u nog gezamenlijke kosten deelt.

Een gang naar de rechter is niet nodig en de gemeente hoeft niets in te schrijven. Wel is het verstandig de notaris die het contract heeft opgesteld op de hoogte te brengen, zeker wanneer er een koopwoning of een verblijvingsbeding bij betrokken is. Legt u samen afspraken vast over de afwikkeling, dan kan een notariele akte praktisch zijn: zo een akte levert op grond van artikel 430 Rv een executoriale titel op, waarmee nakoming zo nodig direct kan worden afgedwongen zonder eerst een procedure te voeren.

Wat regelt de wet wel en niet voor samenwoners?

Veel minder dan mensen aannemen. Samenwonen, ook langdurig en met kinderen, schept geen vermogensrechtelijke band. Er ontstaat geen gemeenschap van goederen, geen wettelijke verdeling bij helfte en geen onderhoudsplicht tussen de partners. Wat u samen hebt, hebt u alleen wanneer u het samen hebt verkregen; wat een van u alleen kocht en betaalde, blijft van die persoon.

De Hoge Raad heeft die scheidslijn bevestigd in zijn arrest van 10 mei 2019 (ECLI:NL:HR:2019:707). Het huwelijksvermogensrecht, en dus ook de regeling van vergoedingsrechten tussen echtgenoten, geldt niet overeenkomstig voor ongehuwd samenwonenden. Wie meent recht te hebben op vergoeding van een investering in het vermogen van de ander, moet zich baseren op de gewone leerstukken: een afspraak, onverschuldigde betaling, ongerechtvaardigde verrijking of de redelijkheid en billijkheid die de rechtsverhouding tussen de partners beheerst. Dat is een aanzienlijk zwaardere bewijslast.

Het samenlevingscontract vult die leemte, maar alleen zover het reikt. Staat er niets over vergoedingsrechten, over de verdeling van de overwaarde of over een bijdrage in de kosten van de huishouding, dan valt u terug op het algemene vermogensrecht. Wat er precies ontbreekt wanneer u helemaal niets hebt vastgelegd, beschrijven wij in ons artikel over samenwonen zonder samenlevingscontract; de verschillen met het huwelijk zetten wij op een rij in ons artikel over samenlevingscontract versus huwelijk.

Hoe verdeelt u wat u samen hebt?

Alles wat op beider naam staat of samen is verkregen, valt in een eenvoudige gemeenschap in de zin van artikel 3:166 BW. Ieder van u is daarin deelgenoot naar rato van zijn aandeel, en bij gebreke van aanwijzingen voor het tegendeel worden die aandelen gelijk verondersteld. Op grond van artikel 3:178 BW kan ieder van u te allen tijde verdeling vorderen; komt u er samen niet uit, dan kan de rechter op grond van artikel 3:185 BW de wijze van verdeling gelasten, bijvoorbeeld door toedeling aan een van beiden onder vergoeding van overwaarde, of door verkoop.

Maak daarom eerst een feitelijk overzicht: welke goederen staan op naam van wie, wie heeft wat betaald en uit welke middelen, en welke schulden staan op wiens naam. Bankafschriften, aankoopbewijzen en de aktes van de woning zijn hierin belangrijker dan herinneringen. Zonder die onderbouwing komt u bij discussies over de inboedel of over een auto snel vast te zitten op bewijsproblemen; welke kwesties in de praktijk het meest spelen, beschrijven wij in ons artikel over de kleine maar grote kwesties bij een scheiding.

Voor schulden geldt dat de verhouding tegenover de schuldeiser iets anders is dan de verhouding onderling. Staat een lening op beider naam, dan kan de bank ieder van u voor het geheel aanspreken, ongeacht wat u onderling afspreekt. Een interne afspraak dat een van beiden aflost, ontslaat de ander dus niet tegenover de kredietverstrekker; daarvoor is instemming van die schuldeiser nodig.

Wat gebeurt er met de koopwoning en de hypotheek?

Dit is bijna altijd het zwaarste onderdeel. Staat de woning op beider naam, dan zijn er drie routes: verkopen en de opbrengst verdelen naar rato van de aandelen, of een van beiden neemt het aandeel van de ander over tegen vergoeding, of u blijft tijdelijk gezamenlijk eigenaar met duidelijke afspraken over lasten en verkoop. De vaak gehoorde regel dat degene die blijft de helft van de waarde moet uitkeren, klopt alleen wanneer de aandelen ook werkelijk gelijk zijn en er geen vergoedingsrechten spelen.

De hypotheek is een afzonderlijke horde. Zolang u beiden hoofdelijk aansprakelijk bent, blijft u dat, ook als u vertrekt en de ander alle lasten betaalt. Ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid vereist toestemming van de geldverstrekker, en die geeft die toestemming alleen wanneer de blijvende partner de financiering zelfstandig kan dragen. Regel dat ontslag daarom voordat u de sleutel inlevert, en niet erna; vertrekken zonder die toestemming betekent dat u jarenlang aansprakelijk blijft voor een lening waarop u geen invloed meer hebt.

Let daarnaast op investeringen uit eigen middelen, bijvoorbeeld een schenking of eigen spaargeld dat in de aankoop of verbouwing is gegaan. Zonder afspraak daarover in het samenlevingscontract of in een aparte akte is een vergoedingsrecht na het arrest van 2019 allerminst vanzelfsprekend. Over de fiscale gevolgen van een uitkoop, zoals de behandeling van de eigenwoningreserve en de hypotheekrenteaftrek, laat u zich adviseren door een fiscalist; daarover adviseren wij niet.

En als u samen een huurwoning heeft?

Dan hangt alles af van de tenaamstelling en van het medehuurderschap. Anders dan echtgenoten en geregistreerd partners, die van rechtswege medehuurder zijn, moeten samenwoners het medehuurderschap op grond van artikel 7:267 BW aanvragen bij de verhuurder. Voorwaarde is dat u een duurzame gemeenschappelijke huishouding voert; weigert de verhuurder, dan kan de kantonrechter het medehuurderschap alsnog toekennen.

Bent u beiden huurder of medehuurder en gaat u uit elkaar, dan kunt u de kantonrechter vragen te bepalen wie de huur voortzet. Is slechts een van u huurder en heeft de ander nooit medehuurderschap gekregen, dan heeft die ander in beginsel geen aanspraak op de woning en moet hij vertrekken. Dat is een van de pijnlijkste verrassingen in deze categorie, en zij is te voorkomen door het medehuurderschap tijdens de relatie te regelen.

Vertrekt een van beiden, meld dat dan schriftelijk bij de verhuurder en vraag om bevestiging van de gewijzigde tenaamstelling. Zonder die bevestiging blijft u aansprakelijk voor de huur. Hoe dit bij een scheiding uitpakt, werken wij verder uit in ons artikel over een scheiding met een gezamenlijke huurwoning.

Heeft u recht op partneralimentatie?

Niet van rechtswege. De wettelijke onderhoudsplicht na verbreking van de relatie geldt voor echtgenoten en geregistreerd partners; voor samenwoners bestaat zij niet, hoe lang u ook hebt samengewoond en ongeacht of een van u minder is gaan werken voor het gezin. Alleen wanneer het samenlevingscontract een alimentatiebeding bevat, of wanneer u bij de beeindiging alsnog een bijdrage overeenkomt, ontstaat een verplichting.

Zo een beding is wel afdwingbaar. Staat er in het contract dat de meestverdienende partner gedurende een bepaalde periode een bijdrage betaalt, dan is dat een gewone contractuele verbintenis waarvan nakoming kan worden gevorderd. Leg bij het maken van zo een afspraak vast om welk bedrag het gaat, voor welke duur, of het bedrag wordt geindexeerd en onder welke omstandigheden het eindigt, bijvoorbeeld bij een nieuwe samenwoning. Wat de mogelijkheden zijn, leest u in ons artikel over alimentatie bij een samenlevingscontract.

Ontbreekt zo een beding en is een van beiden financieel kwetsbaar, dan resteert onderhandelen. Een vrijwillig overeengekomen bijdrage heeft fiscaal een andere behandeling dan partneralimentatie na een echtscheiding; laat dat vooraf toetsen door een fiscalist, zodat de nettouitkomst niet tegenvalt.

Wat moet u regelen voor de kinderen?

Eerst een controle die veel ouders overslaan: heeft u samen het gezag? Sinds 1 januari 2023 ontstaat gezamenlijk gezag van rechtswege wanneer een ongehuwde partner het kind erkent. Die regel werkt echter niet terug: is uw kind voor 1 januari 2023 erkend, dan hebt u het gezamenlijk gezag alleen wanneer u dat destijds zelf hebt laten aantekenen in het gezagsregister. Controleer dat bij de rechtbank voordat u afspraken maakt, want zonder gezag hebt u juridisch geen zeggenschap over school, medische behandeling of verhuizing.

Oefent u samen het gezag uit, dan bent u verplicht een ouderschapsplan op te stellen wanneer u de samenleving beeindigt. Daarin legt u vast hoe u de zorg en opvoeding verdeelt, hoe u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke beslissingen en hoe u de kosten van de kinderen draagt. Anders dan bij een echtscheiding hoeft dat plan niet bij de rechtbank te worden ingediend, en de wet stelt daarvoor ook geen termijn van enkele maanden; maak het niettemin voordat u feitelijk uit elkaar gaat, want achteraf onderhandelen is aantoonbaar moeilijker.

Kinderalimentatie is wel een wettelijke verplichting. Beide ouders dragen naar draagkracht bij in de kosten van verzorging en opvoeding, en die onderhoudsplicht loopt op grond van artikel 1:395a BW door tot het kind eenentwintig jaar wordt. De hoogte wordt berekend aan de hand van de behoefte van het kind en de draagkracht van beide ouders; komt u er niet uit, dan stelt de rechter het bedrag vast. Hoe een gelijkwaardige zorgverdeling in de praktijk werkt, beschrijven wij in ons artikel over co-ouderschap.

Welke instanties moet u informeren?

Begin bij de gemeente. Wie verhuist, wijzigt zijn inschrijving in de basisregistratie personen, en die datum werkt door in vrijwel alles: toeslagen, gemeentelijke heffingen en de vraag vanaf wanneer u niet langer als partners worden aangemerkt. Meld de wijziging op tijd, want een te late melding leidt tot terugvorderingen.

Informeer daarnaast de hypotheekverstrekker of verhuurder, de bank voor gezamenlijke rekeningen en creditcards, de zorgverzekeraar en overige verzekeraars, en uw pensioenuitvoerder. Dat laatste wordt het vaakst vergeten. Bij een samenlevingscontract is een partner meestal alleen aangemeld voor het partnerpensioen wanneer dat actief is gemeld; omgekeerd blijft een aanmelding bestaan zolang u de beeindiging niet doorgeeft. Vraag uw pensioenuitvoerder schriftelijk wat de beeindiging voor uw regeling betekent.

Voor de fiscale afwikkeling geldt hetzelfde: het fiscale partnerschap eindigt niet automatisch op de dag dat de relatie eindigt, maar hangt af van inschrijving en van de vraag of aan de voorwaarden nog wordt voldaan. Laat dat door een fiscalist beoordelen. Wilt u een testament of een verblijvingsbeding aanpassen, dan is de notaris of een erfrechtspecialist het aangewezen adres; erfrecht behoort niet tot ons werkterrein.

Denk er ten slotte aan dat de beeindiging ook praktische gevolgen heeft die niets met het contract te maken hebben maar wel geld kosten. Denk aan een gezamenlijke doorlopende reisverzekering die op naam van een van beiden staat, aan abonnementen en energiecontracten die op beider naam zijn afgesloten, en aan automatische incassos die na het vertrek gewoon doorlopen. Loop uw afschriften van de laatste twaalf maanden een keer door en zet naast elke terugkerende post wie die na de beeindiging draagt.

Welke fouten kosten later het meeste geld?

De duurste fout is vertrekken uit de woning zonder ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. U betaalt dan geen woonlasten meer maar draagt wel het volledige risico, en die aansprakelijkheid belemmert bovendien uw eigen financieringsmogelijkheden. De tweede is het niet formeel beeindigen van het contract, waardoor bedingen over kostenverdeling of over een verblijvingsregeling blijven doorlopen terwijl u al lang uit elkaar bent.

De derde is het niet vastleggen van vergoedingsrechten. Wie eigen geld in de woning van de ander stopte en dat nergens vastlegde, staat na 2019 met lege handen zodra de ander betwist dat er iets is afgesproken. De vierde is het ontbreken van gezamenlijk gezag terwijl beide ouders daarvan uitgingen; dat komt vaak pas aan het licht wanneer een school of arts om toestemming vraagt. En de vijfde is mondeling afwikkelen: zonder schriftelijke vastlegging van wie wat kreeg en wie welke schuld overneemt, komt de discussie jaren later alsnog terug.

Al deze fouten zijn goedkoop te voorkomen en duur te herstellen. Neem daarom de tijd voor een schriftelijke beeindigingsovereenkomst waarin de verdeling, de woning, de schulden, eventuele vergoedingen en de datum van beeindiging staan, en laat die door beiden ondertekenen.

Veelgestelde vragen

Kan ik het samenlevingscontract eenzijdig beeindigen?

Meestal wel. De meeste contracten bevatten een bepaling die eenzijdige opzegging toestaat, vaak met een opzegtermijn. Ontbreekt zo een bepaling, dan eindigt de overeenkomst in beginsel door onderlinge overeenstemming of doordat de grondslag ervan, de samenleving, is weggevallen. Zeg altijd schriftelijk op en bewaar het bewijs van verzending.

Moet ik naar de rechter om uit elkaar te gaan?

Nee. Voor het beeindigen van een samenlevingscontract is geen rechterlijke procedure nodig en er hoeft niets bij de burgerlijke stand te worden ingeschreven. De rechter komt alleen in beeld wanneer u er over de verdeling, de woning, de kinderen of de alimentatie niet samen uitkomt.

Heb ik recht op de helft van de woning?

Alleen wanneer u ook voor de helft eigenaar bent. Beslissend is wat er in de leveringsakte staat en welke aandelen daaruit blijken, niet hoe lang u samen hebt gewoond. Hebt u meer betaald dan uw aandeel, dan is een vergoedingsrecht mogelijk, maar dat moet u onderbouwen met een afspraak of met de feiten die ongerechtvaardigde verrijking of onverschuldigde betaling opleveren.

Is een ouderschapsplan verplicht voor samenwoners?

Ja, wanneer u samen het gezag over uw minderjarige kinderen uitoefent. Anders dan bij een echtscheiding hoeft het plan niet bij de rechtbank te worden ingediend en kent de wet er geen vaste termijn voor. Beide ouders ondertekenen het en bewaren een exemplaar. Oefent slechts een ouder het gezag uit, dan bestaat de verplichting niet, al is een schriftelijke afspraak ook dan verstandig.

Blijft mijn ex-partner recht houden op partnerpensioen?

Dat hangt af van uw pensioenregeling en van de melding aan de uitvoerder. Bij samenwoners is een partner doorgaans alleen aangemeld wanneer dat actief is gebeurd, en die aanmelding blijft staan zolang u de beeindiging niet doorgeeft. Vraag uw pensioenuitvoerder schriftelijk om bevestiging van de gewijzigde situatie en van wat dat betekent voor eerder opgebouwde aanspraken.

Wat als mijn verblijfsrecht van mijn partner afhangt?

Dan verdient dat onmiddellijk aandacht, want een afhankelijke verblijfsvergunning kan bij het einde van de relatie worden ingetrokken. Er bestaan uitzonderingen, onder meer bij een langere verblijfsduur of bij bijzondere omstandigheden. Wij gaan daar dieper op in bij verblijfsrecht bij relatiebeeindiging.

Hulp bij het afwikkelen van uw samenleving

Uit elkaar gaan zonder rechter betekent niet dat er niets juridisch te regelen valt; het betekent dat u het zelf goed moet regelen. De vier dossiers die er werkelijk toe doen zijn de formele beeindiging, de woning en de hypotheek, de verdeling met eventuele vergoedingsrechten en, wanneer er kinderen zijn, het gezag en het ouderschapsplan. Wie die vier op papier heeft, is klaar.

Onze familierechtadvocaten beoordelen uw samenlevingscontract, stellen de beeindigingsovereenkomst en het ouderschapsplan op en procederen wanneer verdeling of alimentatie niet in overleg lukt. Neem gerust contact op voor een eerste bespreking van uw situatie.