Gepubliceerd op 26 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026
Een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling levert in een civiele procedure dwingend bewijs op dat de veroordeelde het bewezen verklaarde feit heeft begaan (artikel 161 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Tegenbewijs blijft mogelijk, en de civiele rechter beslist zelf of dat feit een onrechtmatige daad is en welke schade moet worden vergoed; een vrijspraak, sepot of transactie heeft die dwingende bewijskracht niet.
Dit speelt bijvoorbeeld bij mishandeling, oplichting, verduistering of vernieling. Hieronder leest u wanneer u een strafvonnis kunt gebruiken, hoe u aan stukken uit het strafdossier komt en hoe de verjaring van uw civiele vordering uitpakt.
Inhoudsopgave
Wat betekent dwingend bewijs volgens artikel 161 Rv?
De civiele rechter moet het bewezen verklaarde feit als waar aannemen, tenzij de veroordeelde tegenbewijs levert. U hoeft het feit dus niet opnieuw te bewijzen.
Artikel 161 Rv geldt alleen voor een uitspraak van de Nederlandse strafrechter die in kracht van gewijsde is gegaan, waarin iemand is veroordeeld wegens een strafbaar feit. Loopt er nog hoger beroep of cassatie, dan is er (nog) geen dwingend bewijs; de civiele rechter mag het vonnis dan wel vrij waarderen. De tekst van het wetboek vindt u op wetten.overheid.nl.
De dwingende bewijskracht ziet op de feiten die de strafrechter bewezen heeft verklaard. De juridische kwalificatie en de opgelegde straf binden de civiele rechter niet. Meer over hoe de strafrechter tot een bewezenverklaring komt, leest u in ons artikel over bewijs in strafzaken.
Kan de veroordeelde tegenbewijs leveren?
Ja, tegenbewijs is toegestaan (artikel 151 lid 2 Rv), maar de lat ligt in de praktijk hoog. De strafrechter heeft het feit immers al na een volledig onderzoek bewezen verklaard.
Tegenbewijs kan bestaan uit nieuwe getuigen, documenten of deskundigenrapporten die het bewezen feit ontkrachten. Het enkel herhalen van de verweren uit de strafzaak is meestal onvoldoende. De civiele rechter beslist of het tegenbewijs het dwingend bewijs zodanig ontzenuwt dat het feit niet langer vaststaat.
Wat als er geen veroordeling is?
Dan geldt de vrije bewijsleer van artikel 152 Rv: u mag stukken uit het strafdossier gebruiken, maar de rechter bepaalt zelf hoeveel waarde hij eraan hecht. Een vrijspraak sluit civiele aansprakelijkheid niet uit.
Dat komt doordat de maatstaven verschillen. De strafrechter moet overtuigd zijn van de schuld van de verdachte; in een civiele zaak gaat het erom of de eiser zijn stellingen voldoende aannemelijk maakt. Een sepot, een transactie of een strafbeschikking levert geen dwingend bewijs op, maar verklaringen en processen-verbaal uit het dossier kunnen wel als bewijs dienen. Zie ook ons artikel over schadevergoeding na vrijspraak.
Leidt een veroordeling automatisch tot aansprakelijkheid?
Nee. De civiele rechter toetst zelf aan artikel 6:162 BW: is er een onrechtmatige daad, kan die aan de dader worden toegerekend, is er schade en is er causaal verband. De veroordeling maakt het eerste element meestal eenvoudig te bewijzen.
De omvang van de schade en het causaal verband moet u in de civiele procedure in beginsel nog wel aantonen. Ook verweren als eigen schuld (artikel 6:101 BW) komen opnieuw aan de orde. Meer over het aanspreken van een tegenpartij leest u op onze pagina over aansprakelijkheidsrecht.
Kunt u uw schade ook in de strafzaak zelf vorderen?
Ja. Als slachtoffer kunt u zich als benadeelde partij voegen in het strafproces (artikel 51f Wetboek van Strafvordering). De strafrechter beslist dan ook over uw vordering.
Dat is goedkoper en sneller, maar de strafrechter verklaart een vordering niet-ontvankelijk als die een onevenredige belasting van het strafgeding vormt, bijvoorbeeld bij ingewikkelde schadeposten. U kunt het niet-toegewezen deel dan alsnog bij de civiele rechter vorderen. Bij een veroordeling kan de rechter ook een schadevergoedingsmaatregel opleggen (artikel 36f Wetboek van Strafrecht), waarbij de Staat het bedrag int.
Hoe komt u aan stukken uit het strafdossier?
Een slachtoffer kan het Openbaar Ministerie vragen om kennisneming van en afschriften uit de processtukken die voor hem van belang zijn (artikel 51b Sv). Anderen dienen een verzoek in bij het OM, dat beslist op grond van de regels over verstrekking van strafvorderlijke gegevens.
Het OM kan stukken weigeren in het belang van het onderzoek of ter bescherming van de privacy van anderen. Een vonnis is vaak ook via de rechtbank op te vragen; gepubliceerde uitspraken staan geanonimiseerd op rechtspraak.nl. Gebruik alleen de stukken die nodig zijn voor uw vordering: de gegevens uit het dossier zijn strafrechtelijke persoonsgegevens en vallen onder de AVG en de Uitvoeringswet AVG.
Wanneer verjaart uw civiele vordering?
Een vordering uit onrechtmatige daad verjaart vijf jaar na de dag waarop u bekend werd met de schade en de aansprakelijke persoon, en uiterlijk twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis (artikel 3:310 lid 1 BW). Bij een strafbaar feit kan de termijn langer zijn.
Artikel 3:310 lid 4 BW bepaalt dat een vordering tegen degene die het strafbare feit beging, niet verjaart zolang het recht tot strafvordering of de bevoegdheid tot uitvoering van de straf niet door verjaring of door zijn overlijden is vervallen. Hoe lang dat is, hangt af van de strafrechtelijke verjaringstermijn van artikel 70 Sr; voor misdrijven waarop twaalf jaar of meer gevangenisstraf staat, verjaart het recht tot strafvordering niet.
Let op: deze verlenging geldt alleen tegenover de dader zelf, niet tegenover bijvoorbeeld zijn werkgever of verzekeraar. Stuit de verjaring daarom tijdig met een schriftelijke aanmaning (artikel 3:317 BW). Meer leest u in onze artikelen over verjaring van vorderingen en de verjaringstermijnen in het strafrecht.
Wachten op de strafzaak of direct civiel procederen?
Wachten op een onherroepelijke veroordeling geeft u dwingend bewijs, maar een strafzaak kan jaren duren. Direct civiel procederen is sneller, maar dan moet u het feit zelf bewijzen.
Een civiele rechter kan een procedure aanhouden tot de strafrechter heeft beslist, maar is daartoe niet verplicht. Weeg daarbij af hoe sterk uw bewijs zonder strafvonnis is, of de dader verhaal biedt en of beslag nodig is om vermogen veilig te stellen. Hoe u een procedure begint, leest u in ons artikel over een civiele procedure starten.
Waar let u op als benadeelde?
- Controleer of het strafvonnis onherroepelijk is voordat u op artikel 161 Rv vertrouwt.
- Vraag tijdig om voeging als benadeelde partij en onderbouw elke schadepost met stukken.
- Vraag het OM schriftelijk om afschriften uit het dossier (artikel 51b Sv).
- Stuit de verjaring tegenover andere aansprakelijken dan de dader.
Waar let u op als gedaagde?
- Ga na welke feiten precies bewezen zijn verklaard: alleen die zijn dwingend bewijs.
- Verzamel nieuw tegenbewijs als u het bewezen feit betwist.
- Betwist de omvang van de schade en het causaal verband: die staan niet vast door het strafvonnis.
- Controleer of de vordering is verjaard, rekening houdend met artikel 3:310 lid 4 BW.
Wat kunnen wij voor u doen bij een civiele vordering na een strafzaak?
- Beoordelen welke bewijskracht het strafvonnis of strafdossier in uw zaak heeft.
- Stukken uit het strafdossier opvragen bij het Openbaar Ministerie.
- De verjaring berekenen en tijdig stuiten.
- Beslag leggen en een civiele procedure voeren, of u daarin verdedigen.
- Een vordering als benadeelde partij in het strafproces voorbereiden, via onze civiel recht advocaat.
Samengevat
- Een onherroepelijke veroordeling is dwingend bewijs van het bewezen feit (artikel 161 Rv), behoudens tegenbewijs.
- Vrijspraak, sepot, transactie en strafbeschikking zijn geen dwingend bewijs; dossierstukken mogen wel worden gebruikt.
- De civiele rechter beslist zelf over onrechtmatigheid, schade en causaal verband.
- Tegen de dader verjaart de vordering niet zolang het recht tot strafvordering bestaat (artikel 3:310 lid 4 BW).
- U kunt ook als benadeelde partij in het strafproces schadevergoeding vorderen (artikel 51f Sv).
Veelgestelde vragen
Geldt artikel 161 Rv ook voor een buitenlands strafvonnis?
Nee, de dwingende bewijskracht ziet op Nederlandse strafvonnissen. Een buitenlands vonnis kan wel als bewijs dienen; de rechter bepaalt dan zelf de waarde.
Is een vrijspraak het einde van mijn schadeclaim?
Nee. De civiele rechter is niet gebonden aan de vrijspraak en beoordeelt het bewijs opnieuw, met een andere maatstaf dan de strafrechter.
Kan ik dubbel worden gecompenseerd?
Nee. Wat in het strafproces is toegewezen, kunt u niet nogmaals civiel vorderen. Alleen het deel dat niet is behandeld of niet-ontvankelijk is verklaard, kunt u nog bij de civiele rechter vorderen.
Staat ne bis in idem een civiele claim in de weg?
Nee. Het verbod op dubbele vervolging geldt voor straffen. Een civiele schadevergoeding is geen straf, dus een strafzaak sluit een civiele procedure over hetzelfde feit niet uit.
Lees ook: de grens tussen civiel recht en strafrecht en bewijs in de rechtszaal.
