Gepubliceerd op 7 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Samenwoners erven niet van elkaar en hebben geen gemeenschap van goederen, ook niet als een van beiden een buitenlandse nationaliteit heeft. Zonder samenlevingscontract en testament blijft ieder eigenaar van wat hij zelf heeft verkregen. De belangrijkste uitzondering: bij een overlijden kan buitenlands erfrecht gelden, bijvoorbeeld als de overledene laatst in het buitenland woonde of in zijn testament het recht van zijn nationaliteit koos.
Inhoudsopgave
Welke juridische positie hebben ongehuwde samenwoners in Nederland?
Het Nederlandse Burgerlijk Wetboek kent geen wettelijke regeling voor ongehuwd samenwonen. Een status als “wettelijk samenwonen”, zoals in België, bestaat in Nederland niet. Er zijn grofweg drie vormen:
- samenwonen zonder afspraken: alleen het algemene vermogensrecht uit Boek 3 en Boek 6 BW geldt;
- samenwonen met een samenlevingscontract, meestal notarieel: de afspraken binden alleen u beiden;
- een geregistreerd partnerschap: dat heeft vrijwel dezelfde gevolgen als een huwelijk, inclusief erfrecht en een gemeenschap van goederen.
De verschillen tussen deze vormen zet ons artikel over samenlevingscontract versus huwelijk op een rij. Voor uitkeringen en toeslagen kijken instanties als de Belastingdienst en de gemeente naar een gezamenlijke huishouding. Dat is iets anders dan een vermogensrechtelijke regeling tussen u beiden: wie samenwoont, wordt voor de toeslagen als partner gezien, maar krijgt daarmee geen rechten op het vermogen van de ander.
Van wie zijn de spullen en de woning?
Eigenaar is degene die een zaak heeft gekocht en geleverd gekregen. Koopt u samen, dan wordt u samen eigenaar en ontstaat een gemeenschap in de zin van artikel 3:166 BW. Meebetalen alleen maakt u geen mede-eigenaar.
Bij een woning bepaalt de notariële leveringsakte wie eigenaar is. Betaalt de niet-eigenaar mee aan de aflossing of verbouwing, dan heeft hij zonder afspraken hooguit een vordering, en die moet hij bewijzen. Leg dat daarom vast in een samenlevingscontract of een aparte leningsovereenkomst. Lees ook over samen een huis kopen en de contracten die u daarbij nodig heeft.
Ligt de woning in het buitenland, dan bepaalt het recht van dat land wie eigenaar is en hoe de overdracht verloopt (artikel 10:127 BW). Een Nederlandse samenlevingsovereenkomst verandert daar niets aan.
Wat zegt de rechter over meebetalen aan de woning van de ander?
De Hoge Raad oordeelde op 10 mei 2019 dat de regels voor echtgenoten niet naar analogie gelden voor samenwoners zonder contract (ECLI:NL:HR:2019:707). Een vrouw had de verbouwing van de woning van haar partner betaald. Er was geen afspraak, de man was niet verrijkt, en een vergoeding op grond van redelijkheid en billijkheid kan alleen bij bijzondere omstandigheden. Haar vordering strandde.
Ook voor de kosten van de huishouding moet u een afspraak kunnen bewijzen. Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch wees op 23 september 2025 een vordering van ruim € 2.400 af die was gebaseerd op een stilzwijgende afspraak over een maandelijkse bijdrage. De e-mails waren alleen aan de vrouw gericht en de betalingen wezen op een ander bedrag (ECLI:NL:GHSHE:2025:2573). Een schriftelijke afspraak voorkomt zo’n bewijsprobleem.
Bent u aansprakelijk voor de schulden van uw partner?
Nee, in beginsel niet. De regel dat echtgenoten samen instaan voor huishoudelijke schulden (artikel 1:85 BW) geldt niet voor ongehuwde samenwoners.
Anders is het als u samen een schuld aangaat, zoals een hypotheek, een huurcontract op beide namen of een en/of-rekening met roodstand. Dan kan de schuldeiser meestal ieder van u voor het hele bedrag aanspreken (hoofdelijke aansprakelijkheid, artikel 6:6 BW). Zo’n schuld blijft bestaan als uw partner naar het buitenland vertrekt. Staat een creditcard of lening alleen op naam van uw partner, dan kan de schuldeiser u niet aanspreken.
Wat regelt u in een samenlevingscontract met een buitenlandse partner?
In een samenlevingscontract legt u afspraken vast over kosten, eigendom en wat er gebeurt als de relatie eindigt of een van u overlijdt. Een onderhandse overeenkomst is geldig. Een notariële akte heeft extra bewijskracht en wordt door pensioenuitvoerders vaak geëist voor het partnerpensioen.
- de verdeling van de kosten van de huishouding, met een bedrag of een verdeelsleutel;
- een inventarislijst en een regeling voor zaken waarvan niet vaststaat wie eigenaar is;
- afspraken over de woning en verrekening van bijdragen aan de hypotheek of verbouwing;
- een verblijvingsbeding, zodat gezamenlijke zaken bij overlijden naar de langstlevende gaan;
- aanmelding voor elkaars partnerpensioen.
Partneralimentatie bestaat niet voor samenwoners; alleen als u dat contractueel afspreekt, kan een bijdrage verschuldigd zijn. Heeft uw partner een buitenlandse nationaliteit, laat de notaris dan beoordelen welk recht op de afspraken van toepassing is en of een rechtskeuze zinvol is. Laat het contract zo nodig vertalen, zodat uw partner precies weet wat hij tekent. Wat er gebeurt bij samenwonen zonder contract, leest u in een apart artikel.
Wie erft als een van de samenwoners overlijdt?
Zonder testament erft de samenwonende partner niets. De nalatenschap gaat naar kinderen, ouders of broers en zussen. Dat geldt ongeacht de duur van de relatie of de nationaliteit: ook na twintig jaar samenwonen wordt uw partner niet automatisch erfgenaam.
Met een testament bij de notaris kunt u elkaar als erfgenaam benoemen. Kinderen houden onder Nederlands recht wel recht op hun legitieme portie, de helft van hun wettelijk erfdeel, die zij binnen vijf jaar na het overlijden kunnen opeisen. Hoe erfgenamen kiezen tussen aanvaarden en verwerpen, leest u bij een erfenis aanvaarden.
Welk erfrecht geldt bij een internationale relatie?
Voor overlijdens vanaf 17 augustus 2015 bepaalt de Europese Erfrechtverordening (Verordening (EU) nr. 650/2012) welk recht geldt. Hoofdregel: het recht van het land waar de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats had, voor de hele nalatenschap (artikel 21).
| Situatie bij overlijden | Toepasselijk erfrecht (Erfrechtverordening) |
|---|---|
| Buitenlandse partner woont in Nederland, geen rechtskeuze | Nederlands erfrecht (art. 21) |
| Buitenlandse partner woont in Nederland en koos in zijn testament voor het recht van zijn nationaliteit | Recht van die nationaliteit (art. 22) |
| Nederlandse partner woonde laatst in het buitenland, geen rechtskeuze | Recht van het land van laatste gewone verblijfplaats (art. 21) |
| Onroerend goed buiten de EU | Dat land kan eigen regels toepassen |
- Ook het recht van een land buiten de EU kan via een rechtskeuze of de laatste verblijfplaats van toepassing worden; de verordening geldt ongeacht welk recht zij aanwijst.
- Denemarken en Ierland doen niet mee aan de verordening.
- Veel landen kennen een ruimer dwingend erfrecht voor kinderen of ouders dan Nederland. Een testament dat de partner alles nalaat, kan daar op grenzen stuiten.
Laat daarom nagaan of uw testament ook in het land van uw partner of van de bezittingen wordt erkend. Over erfbelasting adviseren wij niet; daarvoor kunt u terecht bij een fiscalist of notaris.
En als u een geregistreerd partnerschap aangaat?
Dan bent u elkaars wettelijke erfgenaam en geldt in beginsel een beperkte gemeenschap van goederen. Bij internationale partners bepaalt de Europese Verordening (EU) 2016/1104 welk recht op het vermogen van het partnerschap van toepassing is, voor partnerschappen vanaf 29 januari 2019. Ook daarin is een rechtskeuze mogelijk.
Hoe worden bezittingen verdeeld als u uit elkaar gaat?
Zonder contract neemt ieder zijn eigen bezittingen mee en wordt wat u samen bezit verdeeld. Een samenlevingscontract kan een eigen verdeling en verrekening voorschrijven.
- Gemeenschappelijke zaken: ieder kan verdeling vorderen (artikel 3:178 BW); komt u er niet uit, dan beslist de rechter (artikel 3:185 BW).
- Gezamenlijke woning: verkopen en de overwaarde delen, of de een neemt het aandeel van de ander over; de hypotheekverstrekker moet ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid goedkeuren.
- Kinderen: een ouderschapsplan is niet verplicht voor ongehuwde ouders, maar wel verstandig; kinderalimentatie is wel altijd verschuldigd.
Meer hierover leest u bij uit elkaar gaan met een samenlevingscontract.
Wat betekent het einde van de relatie voor het verblijfsrecht?
Heeft uw partner een verblijfsvergunning voor verblijf bij partner, dan hangt die af van de relatie. Na een breuk moet hij of zij een ander verblijfsdoel hebben, of een voortgezet verblijf aanvragen als aan de voorwaarden daarvoor is voldaan.
Voor de vergunning zelf moet de ongehuwde relatie duurzaam en exclusief zijn, moeten beide partners 21 jaar of ouder zijn (artikel 3.14 en 3.15 Vreemdelingenbesluit 2000) en moet de partner in Nederland (de referent) duurzaam en zelfstandig over voldoende inkomen beschikken, ten minste gelijk aan het normbedrag dat de IND daarvoor hanteert. Vaak moet de buitenlandse partner eerst slagen voor het basisexamen inburgering buitenland. De beslistermijn van de IND is 90 dagen. Lees meer in wanneer mag een partner uit het buitenland naar Nederland komen en over de verblijfsvergunning op basis van huwelijk of relatie.
Wat legt elke partner het best vast?
De punten verschillen per kant, omdat de Nederlandse partner vaak eigenaar van de woning is en de buitenlandse partner voor zijn verblijfsrecht van de relatie afhangt.
| Nederlandse partner | Buitenlandse partner |
|---|---|
| Staat de woning op uw naam? Leg vast of en hoe bijdragen van uw partner worden verrekend. | Betaalt u mee aan een woning op naam van uw partner? Laat uw aandeel vastleggen, gezien HR 10 mei 2019. |
| Wilt u dat uw partner erft? Maak een testament. | Wilt u het erfrecht van uw land? Kies daarvoor in uw testament (artikel 22 Erfrechtverordening). |
| Is uw partner voor zijn verblijfsrecht afhankelijk van uw inkomen? Houd rekening met de gevolgen van een breuk. | Laat uw verblijfsrecht toetsen voordat u de relatie beëindigt of verhuist; heeft u bezittingen in uw land van herkomst, laat nagaan welk recht daar geldt. |
Hoe helpen wij bij samenwonen met een buitenlandse partner?
- Beoordelen welk recht geldt voor uw vermogen en een eventuele nalatenschap.
- Een samenlevingscontract of afspraken over de woning beoordelen, in overleg met uw notaris.
- Bij een breuk onderhandelen over de verdeling en zo nodig procederen.
- De aanvraag voor verblijf bij partner bij de IND voorbereiden en indienen.
- Ons team familierecht adviseert over gezag en kinderalimentatie bij een internationale relatie.