Scheiden met kinderen: gezag, zorgregeling en alimentatie in 16 stappen

Gepubliceerd op 27 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Gaat u scheiden met minderjarige kinderen, dan legt u samen in een ouderschapsplan vast hoe u de zorg, het contact, de informatie en de kosten regelt; dat plan is een verplicht onderdeel van het verzoekschrift (artikel 815 lid 2 Rv). Het ouderlijk gezag blijft na de scheiding gezamenlijk, tenzij de rechter op verzoek van een ouder anders beslist (artikel 1:251a BW).

Uw relatie stopt, het ouderschap gaat door. U maakt in korte tijd keuzes over wonen, school en geld, en u vertelt het uw kinderen. Hieronder vindt u de stappen in de volgorde waarin ze zich meestal aandienen, met de wetsartikelen en de rechtspraak die bepalen wat de rechter van uw afspraken vindt. De Rijksoverheid beschrijft de routes voor scheiden; de checklist ouderschapsplan somt de verplichte onderdelen op.

Stap 1. Kies uw scheidingsroute

De route die u kiest, bepaalt tempo en toon. Kunt u nog samen aan tafel, dan is mediation vaak het meest kindvriendelijk; u dient dan een gezamenlijk verzoek in met één advocaat. Lukt overleg niet, of is de verhouding ongelijk, dan schakelt ieder een eigen advocaat in en volgt een eenzijdig verzoek, waarop de ander doorgaans binnen zes weken verweer kan voeren.

• Gezamenlijk verzoek: één verzoekschrift met een ondertekend ouderschapsplan en convenant; meestal geen zitting nodig.
• Eenzijdig verzoek: de rechter beslist over de punten waarover u het niet eens bent, meestal na een mondelinge behandeling.
• Afspraken tussen ouders: geen ruzie waar de kinderen bij zijn, vaste overlegmomenten en één lijn naar school en opvang.

Stap 2. Vertel het samen aan uw kinderen

De manier waarop u het vertelt, bepaalt de rust in de weken erna. Bereid samen één verhaal voor, zonder verwijten, en kies een rustig moment thuis. Vertel bij voorkeur samen, houd het kort en passend bij de leeftijd, en maak meteen concreet wat er de eerste tijd wel en niet verandert. Wacht niet tot vlak voor de verhuizing: kinderen voelen spanning snel aan.

• Kernboodschap: u gaat niet meer samen in één huis wonen, u blijft allebei voor het kind zorgen, het is niet de schuld van het kind en het besluit staat vast.
• Voorspelbaarheid: waar het kind wanneer slaapt, wie brengt en haalt, en dat school en sport doorgaan.
• Ruimte voor emoties en vragen: luister en plan een vervolggesprek.
• Geen keuze en geen geheimen: uw kind hoeft nooit te kiezen; praat respectvol over elkaar.
• Eén lijn naar de omgeving: informeer school en opvang tijdig en met hetzelfde verhaal.

Stap 3. Leg gezag, hoofdverblijf en omgang vast

Het gezamenlijk gezag loopt na de scheiding automatisch door. Daarnaast heeft het kind volgens artikel 1:377a BW recht op omgang met beide ouders, en de ouder zonder gezag heeft recht op informatie (artikel 1:377b BW). Leg de kernpunten concreet vast in het ouderschapsplan.

• Gezag: bevestig dat het gezamenlijk blijft en spreek af hoe u overlegt over school, medische behandelingen en reizen.
• Hoofdverblijf: bepaal op welk adres het kind in de Basisregistratie Personen (BRP) staat ingeschreven; daarnaar richten zich onder meer school, huisarts en toeslagen.
• Zorgregeling: leg ritme, wisselmomenten en halen en brengen vast, en regel contact op afstand.
• Uitzonderingen: beschrijf hoe u omgaat met ziekte, examens en sportwedstrijden.

Wanneer krijgt één ouder het gezag?

Alleen als de rechter dat beslist, en de lat ligt hoog. Volgens artikel 1:251a lid 1 BW kan het gezag aan één ouder worden toegekend als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders en dat niet binnen afzienbare tijd zal verbeteren, of als wijziging anderszins in het belang van het kind nodig is. Dit klemcriterium komt uit een uitspraak van de Hoge Raad van 10 september 1999. Daarin bleef het eenhoofdig gezag van de moeder in stand omdat de slechte communicatie tussen de ouders een reëel risico meebracht dat de kinderen klem zouden raken (ECLI:NL:HR:1999:ZC2963). Slecht overleg alleen is dus niet genoeg; het moet gaan om een risico voor het kind.

Stap 4. Kies een zorgmodel dat bij uw kind past

De wet schrijft geen zorgmodel voor. Wel bepaalt artikel 1:247 lid 4 BW dat het kind na de scheiding recht heeft op een gelijkwaardige verzorging en opvoeding door beide ouders. Kies op basis van leeftijd, karakter, school, reisafstand en de mate waarin u kunt samenwerken.

Leg het gekozen model concreet vast, begin desnoods met een proefperiode van enkele maanden en evalueer bijvoorbeeld halfjaarlijks of het voor uw kind nog klopt.

Stap 5. Stel het ouderschapsplan op

Volgens artikel 815 lid 3 Rv bevat het ouderschapsplan ten minste afspraken over de verdeling van zorg- en opvoedingstaken of de omgang, over de manier waarop u elkaar informeert en raadpleegt over belangrijke onderwerpen, en over de kosten van verzorging en opvoeding. Ook vermeldt u hoe de kinderen bij het opstellen zijn betrokken. Schrijf concreet: wie doet wat en wanneer.

• Zorgverdeling en ritme: weken of dagen, wisselmomenten, halen en brengen, contact op afstand.
• Hoofdverblijf en adres: BRP-inschrijving, huisarts, school en post.
• Informatie en overleg: wat u deelt, via welk kanaal en binnen welke termijn.
• Besluiten: school, medische behandeling, religie, sport en vakanties.
• Vakanties en feestdagen: verdeling, aanvraagtermijnen, ruilregels.
• Kosten: kinderalimentatie, kinderrekening en bijzondere kosten (zie stap 6).
• Nieuwe partners: moment en manier van introduceren, vooraf afgestemd.

Stap 6. Regel de kinderalimentatie

Beide ouders blijven volgens artikel 1:404 BW verplicht de kosten van verzorging en opvoeding te dragen. Rechters berekenen de bijdrage met de normen van de Expertgroep Alimentatienormen: eerst de behoefte van het kind, daarna de draagkracht van elke ouder. Kinderalimentatie gaat volgens artikel 1:400 lid 2 BW voor op partneralimentatie, en de onderhoudsplicht loopt door tot het kind 21 jaar is (artikel 1:395a BW).

• Basisbijdrage: hoogte per ouder, betaalmoment en wat ermee wordt gedekt.
• Kinderrekening: maandelijkse inleg per ouder, wie beheert en welke uitgaven via de rekening lopen.
• Bijzondere kosten: voorbeelden zoals orthodontie of een schoolreis, de verdeelsleutel en wanneer vooraf akkoord nodig is.
• Indexering: de wettelijke indexering per 1 januari van elk jaar (artikel 1:402a BW) geldt, tenzij u die uitsluit.
• Wijziging: bij gewijzigde omstandigheden kunt u de rechter om aanpassing vragen (artikel 1:401 BW).

Een voorbeeld ter illustratie: verdient de ene ouder veel meer dan de andere en heeft het kind zijn hoofdverblijf bij de ouder met het lagere inkomen, dan betaalt de andere ouder meestal het grootste deel van de behoefte, verminderd met een zorgkorting voor de dagen dat het kind bij hem is. De precieze uitkomst hangt af van de berekening.

Stap 7. Maak praktische afspraken over de week

Nu de grote lijnen staan, moet de week weer lopen. Leg vast wat wanneer gebeurt, wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe u uitzonderingen oplost. Bij gezamenlijk gezag hebben beide ouders recht op informatie van school; vraag allebei toegang tot het ouderportaal.

• Wonen: verhuisplanning, BRP-inschrijving, reistijd en dubbele basisspullen.
• School: rapportgesprekken afstemmen, noodnummers en informatie-uitwisseling.
• Opvang: contracten aanpassen, vaste dagen per ouder, een terugvaloptie bij ziekte.
• Vervoer: wie haalt en brengt, wie de kosten draagt en wat er gebeurt bij vertraging.

Stap 8. Spreek af hoe u als ouders communiceert

Zakelijke, voorspelbare communicatie geeft uw kind rust. Houd uw kind erbuiten: geen boodschappen via het kind en geen discussies aan de voordeur. Leg de structuur vast in het ouderschapsplan, zodat afspraken niet van stemmingen afhangen.

• Een vast overlegritme, bijvoorbeeld een korte wekelijkse afstemming met genoteerde besluiten.
• Eén kanaal, zoals een co-ouderapp of e-mail, en een gedeelde kalender.
• Een escalatiepad: eerst een time-out, dan een mediator, en pas daarna een advocaat en zo nodig de rechter (artikel 1:253a BW).

Stap 9. Introduceer een nieuwe partner zorgvuldig

De wet regelt dit niet, maar het is een van de bekendste bronnen van conflict na een scheiding. Stel iemand pas voor bij een serieuze relatie, bespreek het vooraf met de andere ouder en leg in het ouderschapsplan vast dat u elkaar eerst informeert. Een nieuwe partner is geen vervanger van de andere ouder en heeft geen gezag.

Stap 10. Ondersteun uw kind per leeftijdsfase

Kinderen rouwen om de vertrouwde thuissituatie. Hun reacties lopen uiteen van boosheid en terugvalgedrag tot stille zorgen. Houd routines vast, benoem gevoelens en betrek vertrouwde volwassenen zoals grootouders, school en opvang.

• 0 tot 4 jaar: veel nabijheid en vaste rituelen, korte uitleg, voorspelbare wisselmomenten.
• 4 tot 7 jaar: herhaal dat het niet hun schuld is en houd afscheids- en welkomstrituelen vast.
• 8 tot 12 jaar: geef een weekoverzicht en bescherm sport, vrienden en huiswerktijd.
• 12 tot 18 jaar: laat uw kind meedenken over contactmomenten; vanaf 12 jaar mag het ook zijn mening aan de rechter geven.

Ziet u langdurige somberheid, schooluitval, agressie of isolement, schakel dan via de huisarts, school of het wijkteam tijdig hulp in.

Stap 11. Doorloop de procedure bij de rechtbank

De procedure maakt uw afspraken afdwingbaar. De rechter toetst het ouderschapsplan en de kinderalimentatie aan het belang van het kind. Volgens artikel 809 Rv stelt de rechter kinderen van twaalf jaar en ouder in de gelegenheid hun mening te geven. Sommige rechtbanken nodigen ook jongere kinderen uit. De ouders zijn bij het kindgesprek niet aanwezig; het kind mag ook een brief schrijven. De mening weegt mee, maar is niet doorslaggevend.

1. Maak het ouderschapsplan en het echtscheidingsconvenant definitief en onderteken ze.
2. Uw advocaat dient het gezamenlijke of eenzijdige verzoek in bij de rechtbank.
3. Kinderen van twaalf jaar en ouder krijgen een uitnodiging voor een kindgesprek.
4. Bij een eenzijdig verzoek volgt meestal een mondelinge behandeling.
5. De rechter geeft een beschikking; na de beroepstermijn van drie maanden wordt die ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand, en pas dan is de echtscheiding een feit (artikel 1:163 BW).

Stap 12. Regel verhuizen, reizen en het buitenland

Bij gezamenlijk gezag beslist u belangrijke zaken samen. Wil een ouder met het kind verhuizen en weigert de ander toestemming, dan kan de rechter vervangende toestemming geven (artikel 1:253a BW). De Hoge Raad oordeelde op 25 april 2008 dat de rechter daarbij alle belangen moet afwegen, ook die van de verhuizende ouder, zoals een nieuw huwelijk. Het belang van het kind is een eerste overweging, maar weegt niet automatisch zwaarder dan alle andere belangen (ECLI:NL:HR:2008:BC5901). In die zaak wilde een moeder met haar twee kinderen naar Zwitserland verhuizen.

• Verhuizen: spreek een verhuisradius en een aankondigingstermijn af, en beschrijf de gevolgen voor zorg, school en reistijd.
• Reizen: deel het reisschema en spreek af hoe de andere ouder schriftelijk toestemming geeft voor een reis naar het buitenland.
• Documenten: leg vast wie het paspoort of de ID-kaart van het kind beheert en aanvraagt; bij gezamenlijk gezag is voor de aanvraag toestemming van beide ouders nodig.
• Over de grens: leg tijdzones, wissellocaties en de verdeling van reiskosten vast.

Neemt een ouder het kind zonder toestemming mee naar het buitenland of houdt hij het daar vast, dan kan sprake zijn van internationale kinderontvoering. Meer over scheiden met kinderen en de bijzondere regels leest u op onze themapagina.

Stap 13. Bescherm het netwerk van uw kind

Kinderen verwerken een scheiding beter als vertrouwde volwassenen blijven: grootouders, school, sport en buren. Grootouders en anderen met een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind kunnen volgens artikel 1:377f BW zelf om een omgangsregeling vragen, maar beter is het als u dat contact zelf mogelijk maakt. Plan vaste bel- en bezoekmomenten met beide families, informeer trainer en mentor, en geef beide ouders machtigingen en noodnummers bij school en opvang.

Stap 14. Evalueer en pas de afspraken aan

Afspraken moeten meebewegen met uw kind. Plan vaste evaluaties, bijvoorbeeld halfjaarlijks. Verandert er iets wezenlijks, zoals inkomen, zorgverdeling, woonplaats of school, stel dan samen bij en leg het schriftelijk vast in een aanvulling op het ouderschapsplan of convenant, met nieuwe bedragen, een ingangsdatum en betaalafspraken.

Komt u er samen niet uit, dan kan de rechter de alimentatie wijzigen bij gewijzigde omstandigheden (artikel 1:401 BW) en de zorgregeling aanpassen (artikel 1:253a BW). Deel daarbij relevante stukken, zoals loonstroken en kostenoverzichten.

Stap 15. Vermijd de bekende valkuilen

• Ruzie waar het kind bij is, aan de voordeur, op school of langs het sportveld.
• De andere ouder zwartmaken of het kind als boodschapper gebruiken.
• Schema’s ad hoc wijzigen buiten de afgesproken kanalen en termijnen om.
• Geldzaken via het kind regelen in plaats van volgens afspraak en schriftelijk.
• Informatie over school en gezondheid achterhouden; bij gezamenlijk gezag moet u elkaar informeren (artikel 1:247 BW en het ouderschapsplan).
• Het kind laten kiezen; ouders nemen besluiten, het kind mag wel meedenken.

Stap 16. Bewaar de documenten op één plek

Gebruik deze checklist als dossiermap, digitaal en op papier, zodat school, zorg en reizen zonder gedoe doorgaan.

• Ondertekend ouderschapsplan, echtscheidingsconvenant en de beschikking.
• Zorg- en vakantiekalender.
• Alimentatieberekening, betaalafspraken en overzicht van de kinderrekening.
• Bewijs van BRP-inschrijving, huisarts en zorgverzekering.
• Machtigingen en noodnummers voor school en opvang.
• Paspoort of ID-kaart en een toestemmingsformulier van de andere ouder voor reizen.

Hoe wij ouders bijstaan bij een scheiding met kinderen

• Het ouderschapsplan opstellen of toetsen aan artikel 815 lid 3 Rv.
• De kinderalimentatie berekenen volgens de normen van de Expertgroep Alimentatienormen.
• Het gezamenlijke of eenzijdige verzoek tot echtscheiding indienen.
• Optreden in procedures over gezag, hoofdverblijf, zorgregeling of vervangende toestemming voor verhuizing of reis (artikel 1:253a BW).
• Een wijziging van de alimentatie vragen als de omstandigheden veranderen (artikel 1:401 BW).

In het kort

• Het gezamenlijk gezag loopt door; eenhoofdig gezag vraagt een onaanvaardbaar risico dat het kind klem raakt (HR 10 september 1999).
• Een verhuizing met het kind vraagt toestemming van de andere ouder of de rechter, die alle belangen afweegt (HR 25 april 2008).
• Kinderalimentatie gaat voor partneralimentatie en loopt door tot 21 jaar.
• Kinderen vanaf twaalf jaar mogen hun mening aan de rechter geven; die weegt mee, maar beslist niet.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.