Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Hoger beroep en cassatie zijn de twee rechtsmiddelen waarmee u een uitspraak kunt aanvechten. In hoger beroep beoordeelt het gerechtshof de zaak opnieuw, feiten en recht. In cassatie toetst de Hoge Raad alleen of het recht juist is toegepast en of de uitspraak begrijpelijk is gemotiveerd; artikel 419 Rv verbiedt hem de feiten opnieuw vast te stellen.
Inhoudsopgave
Wat is hoger beroep?
Hoger beroep is een volledige tweede behandeling. Het gerechtshof onderzoekt de zaak binnen de grenzen van wat u aan de orde stelt en kan tot een ander oordeel komen dan de rechtbank. U mag nieuwe stellingen innemen, nieuwe producties overleggen en ook nieuw bewijs aanbieden. Het hof kan het vonnis bekrachtigen, vernietigen of gedeeltelijk in stand laten.
De omvang van die tweede behandeling bepaalt u zelf, met de grieven. Een grief is een concrete, kenbare klacht tegen een beslissing van de rechtbank, met de motivering waarom die beslissing onjuist is. Wat u niet in een grief aanvalt, staat in hoger beroep vast. Het is dus geen kwestie van de zaak nog eens overdoen: wie zijn grieven te smal formuleert, sluit onderdelen van het geschil zelf af.
Daar staat de zogenoemde twee-conclusieregel tegenover. In beginsel moet de appellant al zijn grieven aanvoeren in de memorie van grieven en moet de geïntimeerde dat doen in de memorie van antwoord. Later grieven toevoegen mag alleen bij uitzondering, bijvoorbeeld als de wederpartij daarmee instemt of als het gaat om feiten die pas daarna bekend zijn geworden. Wie in hoger beroep gaat, moet het dossier dus vóór de eerste processtap volledig op orde hebben.
Welke uitspraken kunt u in hoger beroep aanvechten?
De hoofdregel is dat hoger beroep openstaat tegen eindvonnissen en einduitspraken. Tegen een tussenvonnis kunt u in beginsel pas tegelijk met het eindvonnis opkomen, tenzij de rechter tussentijds hoger beroep uitdrukkelijk heeft toegestaan. Vraag daar bij een ongunstige tussenbeslissing meteen om, want zonder dat verlof zit u vast tot het einde van de procedure.
Er geldt bovendien een appelgrens. Artikel 332 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering sluit hoger beroep uit voor vorderingen die een in de wet genoemd drempelbedrag niet te boven gaan. Voor de berekening telt de vordering zoals die in eerste aanleg voorlag, inclusief rente en eventuele tegenvorderingen. Bij kleine kantonzaken is de uitspraak dus vaak meteen definitief.
Was u niet verschenen en is er bij verstek beslist, dan is hoger beroep niet uw eerste route. Dan geldt verzet bij dezelfde rechter; hoe dat werkt, leest u in onze uitleg over verzet in een civiele zaak. Pas nadat op het verzet is beslist, komt hoger beroep in beeld.
Binnen welke termijn moet u in beroep?
In civiele zaken bepaalt artikel 339 Rv dat hoger beroep moet worden ingesteld binnen drie maanden na de dag waarop het vonnis is gewezen. Voor beschikkingen geldt eveneens een termijn van drie maanden, die begint te lopen op het moment dat de wet voor die procedure aanwijst. Voor een vonnis in kort geding geldt een aanzienlijk kortere termijn: controleer die altijd in het vonnis zelf en reken nooit met de driemaandentermijn.
In strafzaken is het beeld anders. Hoger beroep tegen een vonnis van de rechtbank moet op grond van artikel 408 Sv in beginsel binnen veertien dagen worden ingesteld, en cassatie op grond van artikel 432 Sv eveneens binnen veertien dagen, waarna de cassatieschriftuur binnen zestig dagen moet volgen. Wanneer een strafrechtelijk appel de moeite waard is, bespreken wij in het artikel over hoger beroep in strafzaken.
In het bestuursrecht bedraagt de beroepstermijn zes weken op grond van artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht, zowel voor beroep bij de rechtbank als voor hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak, de Centrale Raad van Beroep of het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Cassatie bestaat daar niet, met belastingzaken als uitzondering. De stappen van die route staan in onze uitleg over bezwaar en beroep in het bestuursrecht.
Deze termijnen zijn fataal. Ze worden niet verlengd omdat u nog met uw advocaat overlegt, omdat de tegenpartij een schikking heeft aangeboden of omdat u het vonnis laat ontving. Noteer daarom de dag van de uitspraak en reken vanaf dat moment terug.
Hoe verloopt een civiel hoger beroep?
De appellant begint met een appeldagvaarding of een beroepschrift, afhankelijk van het soort procedure. Vertegenwoordiging door een advocaat is bij het gerechtshof verplicht; in tegenstelling tot een kantonprocedure kunt u daar niet zelf procederen. Na de inleidende stap volgt de memorie van grieven, daarna de memorie van antwoord, waarna partijen om een mondelinge behandeling kunnen vragen.
Het hof past daarbij de positieve zijde van de devolutieve werking toe. Slaagt een grief, dan moet het hof alsnog de stellingen en verweren beoordelen die in eerste aanleg zijn gevoerd maar door de rechtbank onbesproken zijn gelaten. Een verweer dat u in eerste aanleg subsidiair hebt gevoerd en dat toen niet aan de orde kwam, herleeft dus vanzelf, ook zonder incidenteel appel.
Bewijs speelt in appel een grotere rol dan partijen verwachten. Sinds 1 januari 2025 geldt de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht: artikel 843a Rv is vervangen door de artikelen 194 tot en met 195a Rv en de waarheidsplicht van artikel 21 Rv is aangescherpt. Wat dat betekent voor het opvragen van stukken van de wederpartij, staat in ons artikel over de nieuwe regels voor bewijslevering.
Kunt u er in hoger beroep slechter uitkomen?
Alleen als de wederpartij zelf ook in beroep komt. Het hof mag u op grond van uw eigen grieven niet in een slechtere positie brengen dan het vonnis waartegen u opkomt. Wil de wederpartij een verbetering van het vonnis in haar voordeel, dan moet zij incidenteel appel instellen, in de regel bij memorie van antwoord.
Dat maakt de afweging concreter dan het vaak wordt voorgesteld. De vraag is niet alleen of uw eigen grieven kans maken, maar ook of u met uw appel de wederpartij uitnodigt om onderdelen aan te vallen die zij anders had laten rusten. Een vonnis waarin u op het belangrijkste punt gelijk kreeg maar op een nevenpunt verloor, kunt u soms beter laten staan.
Blijft het vonnis uitvoerbaar tijdens het hoger beroep?
Meestal wel. Is het vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan schorst het hoger beroep de werking niet en mag de wederpartij gewoon executeren: beslag leggen, ontruimen, incasseren. Dat is voor veel partijen de onaangenaamste verrassing van het hele traject.
U kunt daar iets tegen doen. In een incident bij het hof kunt u vragen om schorsing van de tenuitvoerlegging, of om zekerheidstelling door de wederpartij zodat u uw geld terugkrijgt als het vonnis later wordt vernietigd. De rechter weegt daarbij het belang bij directe executie tegen het risico van onomkeerbare gevolgen. Ontbreekt een uitvoerbaarverklaring bij voorraad, dan ligt de executie juist stil zolang het beroep loopt.
Wat is cassatie en wat toetst de Hoge Raad?
Cassatie is geen derde feitelijke instantie. Artikel 419 Rv bepaalt dat de Hoge Raad zich beperkt tot hetgeen in de cassatiemiddelen is aangevoerd en dat hij uitgaat van de feiten zoals het gerechtshof die heeft vastgesteld. Klagen dat het hof de getuige niet had moeten geloven, is dus zinloos.
Wat wel kan, zijn rechtsklachten en motiveringsklachten. Een rechtsklacht houdt in dat het hof een rechtsregel verkeerd heeft uitgelegd of toegepast, of een essentiële regel van procesrecht heeft geschonden, zoals het beginsel van hoor en wederhoor. Een motiveringsklacht houdt in dat de uitspraak onbegrijpelijk is of dat het hof aan een essentiële stelling voorbij is gegaan zonder daar iets over te zeggen. Dat laatste is in de praktijk de meest gebruikte ingang.
De Hoge Raad heeft drie taken: rechtsbescherming in het individuele geval, bewaking van de rechtseenheid en rechtsontwikkeling. Die laatste twee verklaren waarom niet elke onjuistheid tot vernietiging leidt. Voor de eenheid van rechtspraak bestaat daarnaast de prejudiciële vraag van artikel 392 Rv, waarmee een lagere rechter een rechtsvraag rechtstreeks aan de Hoge Raad kan voorleggen, en de cassatie in het belang der wet van artikel 78 Wet RO, die de positie van partijen ongemoeid laat.
Hoe verloopt de cassatieprocedure?
De termijn staat in artikel 402 Rv en bedraagt in de vorderingsprocedure drie maanden na de uitspraak van het hof. Cassatie kan alleen worden ingesteld door een advocaat bij de Hoge Raad; die is ingeschreven bij de civiele cassatiebalie en moet aan aanvullende kwaliteitseisen voldoen. Uw advocaat in feitelijke instanties kan dat werk niet zelf doen, maar draagt het dossier over.
Na het instellen van het beroep worden schriftelijke toelichtingen gewisseld. Vervolgens neemt het parket bij de Hoge Raad een conclusie: een onafhankelijk en vaak uitvoerig gemotiveerd advies van de procureur-generaal of een advocaat-generaal. Partijen mogen daar schriftelijk op reageren. Mondeling pleiten komt zelden voor.
De Hoge Raad kan een beroep niet-ontvankelijk verklaren wanneer de klachten klaarblijkelijk geen behandeling in cassatie rechtvaardigen; die selectie aan de poort staat in artikel 80a van de Wet op de rechterlijke organisatie. Verwerpt hij het beroep zonder dat de zaak vragen opwerpt die in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling beantwoording behoeven, dan kan hij dat op grond van artikel 81 Wet RO verkort motiveren. Een verkorte uitspraak betekent dus niet dat de zaak niet is beoordeeld. Meer over de doorlooptijden en publicaties van de instanties vindt u bij de Rechtspraak.
Wat gebeurt er na vernietiging?
Vernietigt de Hoge Raad de uitspraak, dan verwijst hij de zaak in de regel naar een ander gerechtshof. Dat verwijzingshof behandelt de zaak verder met inachtneming van de rechtsopvatting van de Hoge Raad; op dat punt is de discussie gesloten. Partijen mogen daar in beginsel geen nieuwe stellingen meer betrekken, behalve waar het geding door de vernietiging opnieuw wordt opengelegd.
Soms doet de Hoge Raad de zaak zelf af. Dat kan wanneer na de vernietiging geen feitelijk onderzoek meer nodig is en de uitkomst rechtstreeks uit de vaststaande feiten volgt. Houd er rekening mee dat een geslaagde cassatie geen gewonnen zaak is: u krijgt een nieuwe beoordeling, en die kan opnieuw ongunstig uitvallen. Reken daarom vooraf door wat een verwijzingsronde aan tijd en kosten toevoegt.
Wanneer is doorprocederen zinvol?
Begin met een nuchtere analyse van het vonnis. Zit de nederlaag in de feiten, in de bewijswaardering of in een rechtsoordeel? Feitelijke tegenslag repareert u alleen in hoger beroep, niet in cassatie. Een onjuist rechtsoordeel dat het hof herhaalt, is juist het materiaal waarmee cassatie kans maakt.
Weeg daarnaast de kosten. U betaalt opnieuw griffierecht en advocaatkosten, en bij verlies draagt u doorgaans een tegemoetkoming in de kosten van de wederpartij; hoe die veroordeling wordt berekend, leest u in onze uitleg over de proceskostenveroordeling. Reken ook de tijd mee: een civiel hoger beroep neemt in de regel meer dan een jaar in beslag en een cassatieprocedure komt daar bovenop.
Vergelijk dat met de alternatieven. Een schikking geeft zekerheid en houdt de zaak uit de openbaarheid; mediation is aantrekkelijk wanneer partijen na afloop nog met elkaar verder moeten. Speelt er intussen een acute situatie, dan kan een kort geding naast de bodemprocedure uitkomst bieden. Voor de specifieke stappen van een civiel appel verwijzen wij naar ons artikel over hoger beroep in civiele zaken.
Hoger beroep tegen een beschikking
Niet elke zaak eindigt in een vonnis. Familiezaken, arbeidszaken over ontbinding van de arbeidsovereenkomst en verzoeken aan de Ondernemingskamer worden afgedaan met een beschikking. Daarvoor geldt de verzoekprocedure: u begint het hoger beroep met een beroepschrift bij het gerechtshof en niet met een dagvaarding, en de termijn van drie maanden van artikel 358 Rv wordt op een eigen wijze berekend, afhankelijk van de vraag of u verzoeker of belanghebbende was.
De uitkomst verschilt bovendien wezenlijk van die in een vonnisprocedure. Heeft de kantonrechter de arbeidsovereenkomst ontbonden, dan herleeft die niet doordat het hof anders oordeelt: op grond van artikel 7:683 BW kan het hof de werkgever veroordelen de arbeidsovereenkomst te herstellen of in plaats daarvan een billijke vergoeding toekennen. Wie in appel gaat, moet dus vooraf bepalen welke van beide uitkomsten hij werkelijk wil, want die keuze bepaalt de inhoud van het beroepschrift en de onderbouwing van de vergoeding.
Veelgestelde vragen
Kan ik meteen in cassatie zonder hoger beroep?
In beginsel niet. Cassatie richt zich tegen uitspraken van het gerechtshof. Alleen in uitzonderingsgevallen, zoals bij sprongcassatie waarover partijen het eens zijn, kan de tussenstap worden overgeslagen.
Mag ik in hoger beroep nieuw bewijs inbrengen?
Ja. Het hoger beroep is een volledige herbeoordeling, dus nieuwe producties en nieuw bewijsaanbod zijn toegestaan. Wel geldt de twee-conclusieregel: doe het in uw eerste processtuk, niet later.
Heb ik een advocaat nodig bij het gerechtshof?
Ja. Bij het gerechtshof en bij de Hoge Raad is procesvertegenwoordiging verplicht. Voor cassatie is bovendien een advocaat bij de Hoge Raad nodig.
Moet ik betalen zolang het hoger beroep loopt?
Als het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is verklaard wel. U kunt het hof vragen de tenuitvoerlegging te schorsen of de wederpartij zekerheid te laten stellen.
Wat betekent een uitspraak met artikel 81 Wet RO?
Dat de Hoge Raad het beroep verwerpt zonder uitgebreide motivering, omdat de zaak geen vragen opwerpt die in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling beantwoording behoeven. De klachten zijn wel beoordeeld.
Hoe lang duurt een cassatieprocedure?
Reken op ongeveer een jaar tot anderhalf jaar tussen het instellen van het beroep en het arrest, afhankelijk van de complexiteit en van de vraag of het parket een uitvoerige conclusie neemt.
Advies over hoger beroep en cassatie
De belangrijkste beslissing valt in de eerste weken na de uitspraak, wanneer de termijn loopt en het dossier nog vers is. Laat in die periode beoordelen waar de nederlaag precies zit, of het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is en welke grieven realistisch zijn. Overweegt u hoger beroep of cassatie, of bent u zelf gedagvaard in appel, dan beoordelen de procesadvocaten van Law & More het vonnis, de kansen en de termijnen die op dat moment gelden.
